Araştırma Makalesi

Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları

Cilt: 19 Sayı: 1 30 Nisan 2026
PDF İndir
EN TR

Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de kamu kurumlarınca yayımlanan yapay zekâ (YZ) etik ilkeleri ve politika belgelerini, kapsayıcılık ilkesi çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Kavramsal olarak çalışma, YZ etiği literatüründe son yıllarda giderek öne çıkan postkolonyal kuramsal yaklaşımdan beslenmekte ve teknolojik etik çerçeveleri yalnızca teknik düzenlemeler değil, aynı zamanda toplumsal, politik ve kültürel güç ilişkilerinin taşıyıcısı olarak ele almaktadır. Nitel içerik analizi yöntemiyle yürütülen araştırmada, YZ etiği söyleminin Türkiye örneklemi bağlamında yerel politika belgelerine nasıl yansıdığı kamu kurumlarınca yayımlanmış beş belge analiz edilerek araştırılmıştır. Analiz sonucunda elde edilen bulgular, çalışmada “sessizlik ve temsil eksiklikleri”, “ulusalcılık ve etik söylemin millîleştirilmesi” ve “etik söylemin araçsallaştırılması” olmak üzere üç ana tema altında toplanmıştır. Bulgular, belgelerde “çeşitlilik, hakkaniyet ve kapsayıcılık” ilkelerinin çoğunlukla normatif ve sembolik düzeyde yer aldığını; ancak somut uygulama mekanizmalarının büyük ölçüde eksik bırakıldığını ortaya koymaktadır. Bu durum, Türkiye’de YZ etiği söyleminin toplumsal eşitlik bağlamında, ülkenin politik iklimi ile paralel olarak, henüz kurumsal bir yapıya kavuşmadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Bélisle-Pipon, J.-C., Monteferrante, E., Roy, M.-C., & Couture, V. (2023). Artificial intelligence ethics has a black box problem. AI & Society, 38, 1507–1522. https://doi.org/10.1007/s00146-021-01380-0
  2. Birhane, A. (2020). Algorithmic colonization of Africa. SCRIPTed, 17(2), 389–409. https://doi.org/10.2966/scrip.170220.389.
  3. Böcü, G., & Al-Jizawi, N. (2023). Repressing in the name of? Externalization dynamics in Turkey’s use of digital repression against refugees. Democratization, 31(5), 998–1017. https://doi.org/10.1080/13510347.2023.2217090
  4. Cachat Rosset, G., & Klarsfeld, A. (2023). Diversity, equity, and inclusion in artificial intelligence: An evaluation of guidelines. Applied Artificial Intelligence, 37(1), Article 2176618. https://doi.org/10.1080/08839514.2023.2176618
  5. Chen, W. & Wellman, B. (2004). The global digital divide: Within and between countries. IT and Society, 1(7), 39–45.
  6. Chi, N., Lurie, E., & Mulligan, D. K. (2021). Reconfiguring diversity and inclusion for AI ethics. In Proceedings of the 2021 AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society (pp. 447–457). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3461702.3462622
  7. Couldry, N., & Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.
  8. Cupać, J., Schopmans, H., & Tuncer-Ebetürk, İ. (2024). Democratization in the age of artificial intelligence: Introduction to the special issue. Democratization, 31(5), 899–921. https://doi.org/10.1080/13510347.2024.2338852

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Politikası, Toplumsal Cinsiyet ve Siyaset, Siyaset Bilimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

11 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

6 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 19 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Dinçer, P. (2026). Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları. International Journal of Social Inquiry, 19(1), 83-100. https://doi.org/10.37093/ijsi.1760924
AMA
1.Dinçer P. Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları. IJSI. 2026;19(1):83-100. doi:10.37093/ijsi.1760924
Chicago
Dinçer, Pelin. 2026. “Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları”. International Journal of Social Inquiry 19 (1): 83-100. https://doi.org/10.37093/ijsi.1760924.
EndNote
Dinçer P (01 Nisan 2026) Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları. International Journal of Social Inquiry 19 1 83–100.
IEEE
[1]P. Dinçer, “Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları”, IJSI, c. 19, sy 1, ss. 83–100, Nis. 2026, doi: 10.37093/ijsi.1760924.
ISNAD
Dinçer, Pelin. “Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları”. International Journal of Social Inquiry 19/1 (01 Nisan 2026): 83-100. https://doi.org/10.37093/ijsi.1760924.
JAMA
1.Dinçer P. Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları. IJSI. 2026;19:83–100.
MLA
Dinçer, Pelin. “Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları”. International Journal of Social Inquiry, c. 19, sy 1, Nisan 2026, ss. 83-100, doi:10.37093/ijsi.1760924.
Vancouver
1.Pelin Dinçer. Yapay Zekâ Etiği ve Kapsayıcılık: Türkiye’de Kurumsal Söylemin Sınırları. IJSI. 01 Nisan 2026;19(1):83-100. doi:10.37093/ijsi.1760924

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

26134  26133  Bu sitedeki eserler Creative Commons Attribution 4.0 International license ile lisanslanmıştır.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------