MAHMUD OF GHAZNİ’S CAMPAİGN AGAİNST THE GHULĀT EXTREMİST SECTS

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 1 - 11, 01.01.2026

İzzetullah Zeki , Mustafa Akkuş

Öz

Mahmud of Ghazni, who made the Turkish State based in Ghazni a powerful country in the 11th century and won the hearts of Muslims with his conquests of India and the Ahl al-Sunnah policies he implemented, is a great sultan who fought against sects outside the Ahl al-Sunnah. Mahmud of Ghazni, a strict and sincere member of Ahl al-Sunnah, tried to save the Abbasid Caliphate, the caliph of the Sunni Islamic world, from the threat of Buwayhid and Fatimid. Mahmud of Ghazni, with the support of scholars, wise men, seyyids and sheriffs, waged an all-out struggle against the political and religious members of the ghulat sects. Mahmud of Ghazni, who started his struggle from the lands under his control, primarily tried to finish the theoretical foundations of Râfidî thought. For this purpose, he silenced his callers in the region, burned their books, closed their madrasahs, and did not hesitate to punish those who went to extremes. In this context, Qarmatî, who destroyed the unity of the Islamic world, cleared Batini and Râfidî from Khorasan and its surroundings. On the other hand, he started to fight against the Fatimid and Buwayhid administrations, who were the political supporters of these heretical thoughts. While he was trying to put an end to the Fatimid attempt by executing dai Taherti, who was the ambassador from the Fatimids, he eliminated the Buwayhid dynasty, which was trying to spread the Rafizi thought in the Khorasan geography, and subjugated it.

Anahtar Kelimeler

Mahmud of Ghazni , Ahl al-Sunnah , Bâtınids , Fâtımids , groups

Gazneli Mahmud’un Gulât Fırkalara Karşı Mücadelesi

Öz

XI. Asırda Gazne merkezli olarak kurduğu Türk Devleti’ni muktedir bir ülke haline getirerek giriştiği Hindistan fetihleri ve uyguladığı Ehl-i Sünnet politikalarıyla Müslümanların gönlüne giren Gazneli Mahmud, Ehl-i Sünnet dışı fırkalara karşı mücadele eden büyük bir sultandır. Sıkı ve samimi bir Ehl-i Sünnet mensubu olan Gazneli Mahmud, Sünni İslam dünyasının halifesi olan Abbâsî Halifeliğini destekleyerek Büveyhî ve Fâtımî tehdidinden kurtarmak için çabalamıştır. Âlim, arif, seyit ve şeriflerin desteğini de arkasına alan Gazneli Mahmud, gulat fırkaların siyasi ve itikâdî mensuplarına karşı topyekûn bir mücadele yürütmüştür. Mücadelesine hâkimiyeti altındaki topraklardan başlayan Gazneli Mahmud, öncelikli olarak Râfizî düşüncenin teorik temellerini bitirmeye çalışmıştır. Bu amaçla bölgedeki davetçilerini susturmuş, kitaplarını yaktırmış, medreselerini kapattırmış, aşırıya gidenleri cezalandırmaktan geri kalmamıştır. Bu çerçevede İslam âleminin birliğini parçalayan Karmatî, Bâtınî ve Râfızîleri Horasan ve çevresinden temizlemiştir. Biryandan da söz konusu sapkın düşüncelerin siyasi destekçileri olan Fâtımî ve Büveyhî yönetimine karşı mücadeleye girişmiştir. Fâtımîlerden elçi olarak gelen dâî Tahertî’yi idam ettirerek Fâtımî teşebbüsüne son vermek için uğraşırken, Horasan coğrafyasında Rafızî düşünceyi yayma çabası içinde olan Büveyhî hanedanının bölgedeki hâkimiyetine son vererek itaati altına almıştır.

Anahtar Kelimeler

Gazneli Mahmud , Ehl-i Sünnet , Fırkalar , Bâtınî , Fâtımî

Etik Beyan

Akademik kurallara göre ayarlanmıştır.

Destekleyen Kurum

Yok

Teşekkür

Dergi çalışanlarına teşekkür ederim.

Kaynakça

• Akkuş, M. (2019). “Gazneli Mahmud’un Mutsavvıflarla İlişkileri”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. (45), 353-369.
• Bahâr. (2012). Melikü'ş-Şuarâ. Mecmelü't-Tevârîh. (Ali Rıza Kayânî ve M. İhsan nşr.). Tahran: Târîh-i Vefa, Bayur, H. (1987). Hindistan Tarihi. (C. 2). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Bedvânî, A. (2000). Müntehabü't-Tevârîh. (C. 1). (Mevlevi Ahmed Sahib nşr.). Tahran: Encümen-i Âsâr ve Mefâhir-i Ferhengi.
• Beyhakî, H. (1940). Târîh-i Beyhakî. (C. 3). (Saîd Nefisi nşr.). Tahran: Sanayi Yayınları. Fakîhî, A. (1999). Târîh-i Âl-i Büveyh. Tahran: Sâzmân-ı Mütalaa ve Tedvîn-i Kütûb-ı Ulûm-ı İnsanî-i Dânişkedehâ. Felsefî, N. (1964). Çend Makâle-i Târihî ve Edebî. Tahran: İntişârât-ı Dânişgâh-i Tahran.
• Gerdîzî, M. (2005). Zeynü’l-Ahbâr Târîh-i Gerdîzî. (Rahim Rızâzâde Melik nşr.). Tahran: Encümen-i Âsâr ve Mefâhir-i Ferhengi Yayınları.
• Gerdîzî, M. (1984). Zeynü’l-Ahbâr. (Abdülhey Habîbî nşr.). Tahran: İntişârât-ı Bünyâd-ı Ferheng-i İran.
• Halîlî, H. (2013). Saltanat-ı Gaznevîyân. Kabil: Afganistan İslâm Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı.
• Hamevî, A. (1939). Mucemü’l-Buldân. (C. 3) Beyrut: Dâr-ı Sadr.
• Hândmîr, Ş. (1976). Düstûrü'l-Vüzerâ. (Saîd Nefisî haz.). Tahran: İkbal Yayınları.
• İbâdî, A. (1997). Horasan Fî’l-Asrı’l-Gaznevî. (Numan Cebran haz.). Ürdün: Ürbed’ül-Ürdün.
• İbnü’l-Esîr, İ. (1987). el-Kâmil fi’t-Târîh. (C. 7) (Muhammed Yusuf ed-Dukâke haz.). Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-İlmiyye.
• Kök, B. (1998). “Gazneli Mahmud ile Abbâsî Halifesi Kâdir Billâh Arasındaki İlişkiler”, EKEV Akdemi Dergisi. (2), 117–126.
• Merçil, E. (1975). “Sebüktegin’in Pendnâmesi (Tanıtma, Farsça Metin ve Türkçeye Çevirisi)”, İslam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi. 203-225.
• Merçil, E. (1989). Gazneliler Devleti Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Palabıyık, H. (2002). Valilikten İmparatorluğa Gazneliler Devlet ve Saray Teşkilatı. Ankara: Araştırma Yayınları. Palabıyık, H. (2001). “Gazneliler’de İlmi Faaliyetler”, Hindistan Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi. (1), 60.
• Perviz, A. (1957). Târîh-i Deyâlime ve Gaznevîyân. Tahran: Müessese-i Matbuât-i Ali Ekber-i İlmî.
• Rızâî, A. (2001). Târîh-i Deh Hezar Sala-i İran. (C. 3). Tahran: İkbal.
• Saniü'd-Devle, H. (1984). Târîh-i Muntazam-ı Nâsîrî. (Muhammed İsmail Rıdvanî nşr.). Tahran.
• Sıddıkî, M. (2004). Târîh-i İsmâliye. Tahran: İdare-i Tesnif Telif ve Tercüme, Kırtas.
• Tâhirî, N. (2000). Fâtımîyân der Mısır. Kum: Pûzûhişkade-i Havza ve Dânişgâh.
• Tetley, G.E. (2009). The Ghaznavid and Seljuk Turks. Poetry as a Source for Iranian History, Routledge Studies in the History of Iran and Turkey. New York: Roudledge Tylor and Frans Group London and New York.
• Utbî, R. (1966). Tercüme-i Târîh-i Yemînî. (Ebü’ş-Şeref Nâsih b. Zafer Curfadekânî Çev.). (Cafer Şiâr nşr.). Tahran: Tahran Üniversitesi Yayınları.
• Wilferd, M. (1999). Fırkahâ-i İslâmî. (Ebü’l-Kâsım Sırrî Çev.). Tahran: Asatir Yayınları.
• Yusûfî, S. (2008). “Siyaset-i Mezhebî der Devre-i Nuhust-ı Hükûmet-i Gaznevî”. Fasılnâme-i Tasahhûs-i Fıkıh ve Târîh-i Temeddûn. (15), 141–158.
• Zehebî, O. (1996). Siyerü ‘Alami’n-Nübelâ. (C. 17). (Şuayb el-Arnavut ve Muhammed el-Araksusî nşr.). Beyrut: Müessesetü’r-Risale.
• Zeki, İ. (2019). Gazneli Mahmud’un Din Politikası. Konya: Çizgi Kitabevi.