Invalidity of Simulated Transactions in the Civil Law of Azerbaijan

Abstract

The examination of judicial precedents shows that, unlike in previous periods, in recent times the courts have been adjudicating a considerable number of cases arising from allegations that transactions are simulated (false or fictitious). The increase in the number of such cases and the fact that the Constitutional Court of Azerbaijan has delivered numerous decisions on the matter have made it a subject worthy of study. The research consists of three main chapters and subchapters, with the purpose of understanding the invalidity of simulated transactions in Azerbaijani civil law and the state of their definition. In the first chapter, the subject of the invalidity of legal transactions in Azerbaijani civil law in general has been examined. It has been analyzed which transactions are regarded as invalid by the legislator, which types of invalidity have been specified by the legislator, as well as the types of invalidity that, although not expressly provided for in the law as a separate category, nevertheless possess distinctive features of their own. Within this framework, reliance has not been placed solely on statutory law and doctrine; the decisions of the Constitutional Court of Azerbaijan have also been extensively scrutinized. In the second chapter, the types of simulated transactions in Azerbaijani civil law and their invalidity have been examined, and the terminology used for such transactions has been analyzed in an international comparative manner. In the subchapters of this section, the meaning of fictitious and false transactions has also been explored, and it has been concluded that the statutory definition provided by the legislator in relation to false transactions is problematic. At the same time, the approach of Azerbaijani civil law legislation has been analyzed with respect to the question—considered controversial in legal doctrine—as to which type of invalidity simulated transactions should fall under. Finally, in the third chapter, our opinions regarding Article 199.2 of the Civil Code of the Republic of Azerbaijan, which is related to the subject of simulation and almost repeats for the purpose the last paragraph of Article 19 of the Turkish Code of Obligations, have been stated, and the problematic aspects of this article have been pointed out.

Keywords

• Simulated transaction
• Invalidity
• False transaction
• Fictitious transaction
• The Civil Code of the Republic of Azerbaijan
• and Constitutional Court of the Republic of Azerbaijan

Azerbaycan Medeni Hukukunda Muvazaalı İşlemlerin Geçersizliği

Öz

Yargı içtihatlarının incelenmesi bize son dönemlerde mahkemeler tarafından evvelki dönemlerden farklı olarak çok sayıda işlemin muvazaalı (yalan veya sahte) olması iddiasından kaynaklanan davalara bakıldığını göstermektedir. Artan davaların sayı ve Azerbaycan Anayasa Mahkemesi tarafından konuya ilişkin birçok kararın verilmesi onu incelenmeye değer konuma getirmiştir. Araştırma, Azerbaycan medeni hukukunda muvazaalı işlemlerin geçersizliği ve onların tanımlanması durumunu anlamak amacıyla üç ana bölümden ve alt bölümlerden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Azerbaycan medeni hukukunda genel olarak hukuki işlemlerin geçersizliği konusu incelenmiştir. Kanun koyucu tarafından hangi işlemlerin geçersiz olarak kabul edildiği, geçersizlik kavramının kanun koyucu tarafından hangi türlerinin belirtildiği, aynı zamanda kanunda açıkça bir tür olarak gösterilmemiş olmasına rağmen kendine özgü özellikleri olan geçersizlik türleri de açıklanmıştır. Bu çerçevede yalnız kanun ve öğretiyle yetinilmemiş, Azerbaycan Anayasa Mahkemesinin kararları geniş şekilde irdelenmiştir. İkinci bölümde, Azerbaycan medeni hukukunda muvazaalı işlemlerin türleri ve onların geçersizliği konusu araştırılmış, bu tür işlemlerin isimlendirilmesi uluslararası mukayeseli şekilde tahlil olunmuştur. Bu bölümde alt bölümler olarak ayrıca sahte ve yalan işlemlerin anlamı incelenmiş, kanun koyucu tarafından yalan işlemlerle ilgili verilmiş yasal tanımın sorunlu olduğu kanaatine varılmıştır. Aynı zamanda doktrinde de tartışmalı konu olarak kabul edilmiş muvazaalı işlemlerin geçersizlik türünün hangi olmasına ilişkin Azerbaycan medeni hukuk mevzuatının yaklaşımı da incelenmiştir. Son olarak üçüncü bölümde, Azerbaycan Cumhuriyeti Mülki Mecellesi’nin muvazaa konusu ile bağlı olan ve neredeyse Türk Borçlar Kanunu’nun 19. maddesinin sonuncu fıkrasını amaç bakımından tekrarlayan 199.2. maddesi ile ilgili düşüncelerimiz belirtilmiş, bu maddenin sorunlu yanlarına dikkat çekilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Muvazaalı işlem
• Geçersizlik
• Yalan işlem
• Sahte işlem
• Azerbaycan Cumhuriyeti Mülki Mecellesi
• ve Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi

Kaynakça

1. Allahverdiyev, S.S. (2018). Azərbaycan Respublikasının Mülki Hüquq Kursu. Ümumi hissə. Cilt 1. Bası 3. Bakı: Hüquq Yayın Evi.
2. Aqarkov, M.M., Bratus, S.N., Genkin, D.M., Serebrovski, V.İ. ve Şgundin, Z.İ. (1948). Mülki Hüquq. Cilt 1. Bakı: Azərnəşr.
3. Eren, F. (2019). Borçlar Hukuku. Genel Hükümler. Bası 24. Ankara: Yetkin Yayınları.
4. Jaggi, P., Gauch, P. ve Hartmann, S. (2014). Art. 18 OR: Auslegung, Ergänzung und Anpassung der Verträge; Simulation. Bası 4. Zürich: Schulthess.
5. Kocayusufpaşaoğlu, N., Hatemi, H., Serozan, R. ve Arpacı, A. (2017). Borçlar Hukuku. Genel Bölüm. Cilt 1. Bası 7. İstanbul: Filiz Kitabevi.
6. Oğuzman, M.K. ve Öz, M.T. (2024). Borçlar Hukuku. Genel Hükümler. Cilt 1. Bası 22. İstanbul: Vedat Kitapçılık.
7. Süleymanlı, S.S. (2019). Mülki Hüququn Əsasları. Bası 1. Bakü: AMADE Group Yayınları.
8. Аzərbаycаn SSR-in Mülki Məcəlləsi (1923-cü il) və Аzərbаycаn SSR Mülki Məcəlləsi (1964-cü il) (2013). Ed. B.C.Kərimli. Bаkı: Hüquq Yаyın Еvi.

9. Васьковский, Е.В. (2003). Учебник Гражданского Права. Москва: Статут.
10. “Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13-cü maddəsinin I hissəsinin və 29-cu maddəsinin I və II hissələrinin tələbləri baxımından Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 329, 340.2 və 661-ci maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair”, KT. 20/06/2025, https://constcourt.gov.az/az/decision/1476 (Erişim: 11.10.2025).
11. “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 337, 339.6, 346.1 və 354-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair”, KT. 02/04/2021, https://constcourt.gov.az/az/decision/1226 (Erişim: 11.10.2025). “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 340.2-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair”, KT. 18/03/2022, https://constcourt.gov.az/az/decision/1274 (Erişim: 11.10.2025).
12. “N.Əsədovanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 5 avqust 2020-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair”, KT. 12/04/2021, https://constcourt.gov.az/en/decision/1224 (Erişim: 11.10.2025).
13. “N.Hacıyevanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 7 avqust 2019-cu il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair”, KT. 10/03/2020, https://constcourt.gov.az/az/decision/1115 (Erişim: 11.10.2025).
14. “T.Qasımovanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 10 yanvar 2020-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair”, KT. 01/12/2020, https://constcourt.gov.az/az/decision/1187 (Erişim: 11.10.2025).
15. “X.Mirzəliyevin şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 18 noyabr 2020-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair”, KT. 17/09/2021, https://constcourt.gov.az/az/decision/1243 (Erişim: 11.10.2025).
16. İdare-Ticaret Hukuku Dairesi, 30 Mayıs 2019 tarihli, 2-2(102)-53/2019 sayılı karar - https://sc.supremecourt.gov.az/storage/Iqtisad/2019/3_53+30.05.2019.pdf (Erişim: 11.10.2025).
17. Medeni Hukuk Dairesi, 29 Ocak 2024 tarihli, 2(102)-52/2024 sayılı karar - https://sc.supremecourt.gov.az/storage/Mulki/2024/2_52+29.01.2024.pdf (Erişim: 11.10.2025).
18. Medeni Hukuk Dairesi, 25 Nisan 2024 tarihli, 2(102)-1244/2024 sayılı karar - https://sc.supremecourt.gov.az/storage/Mulki/2024/2_1244+25.04.2024.pdf (Erişim: 11.10.2025).
19. Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch für die gesammten deutschen Erbländer der Oesterreichischen Monarchie https://www.ris.bka.gv.at/GeltendeFassung.wxe?Abfrage=Bundesnormen&Gesetzesnummer=10001622 (Erişim: 11.10.2025).
20. Avrupa Sözleşme Hukukunun İlkeleri - https://www.trans-lex.org/400200/_/pecl/#head_93 (Erişim: 11.10.2025) .
21. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi - https://e-qanun.az/framework/46944 (Erişim: 11.10.2025).
22. Bundesgesetz betreffend die Ergänzung des Schweizerischen Zivilgesetzbuches (Fünfter Teil: Obligationenrecht) - https://www.fedlex.admin.ch/filestore/fedlex.data.admin.ch/eli/cc/27/317_321_377/20230901/de/pdf-a/fedlex-data-admin-ch-eli-cc-27-317_321_377-20230901-de-pdf-a-9.pdf (Erişim: 11.10.2025). Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) - https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/BGB.pdf (Erişim: 11.10.2025).
23. https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2018/14934 (Erişim: 11.10.2025).
24. Louisiana Civil Code - https://lcco.law.lsu.edu/?uid=80&ver=en#80 (Erişim: 11.10.2025).
25. Türkiye Borçlar Kanunu - https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf (Erişim: 11.10.2025).
26. Гражданский кодекс РФ - https://rg.ru/documents/2008/03/24/gk1-dok.html (Erişim: 11.10.2025).