Türk Televizyon Dizilerinin Jeopolitikası: Geçmişin Yeniden İcadı, Bilişsel Haritalar ve Ortak Tahayyüller

Yıl 2025, Sayı: 70, 125 - 146, 17.07.2025

Özlem Avcı Aksoy

https://doi.org/10.47998/ikad.1660768

Öz

Günümüzde kültür ürünleri, ulusal alanda kimliğin oluşması ve söylemin güçlenmesinde önemli bir araç olmasının yanı sıra uluslararası alanda ulusal kimliğin görünür olması ve söylemin yaygınlaşmasında oldukça önemlidir. Bu durum ise jeopolitik kurgu ve anlamları sorgulatmakta ve değiştirmektedir. Sorgulama ve değişim hali, günümüzde etkili bir kültürel yayılım aracı olarak televizyon dizileri üzerinden yeni bilişsel haritalar, düşünsel topluluklar, tarih, kimlik, kültür ve coğrafya kavramları ile tartışılmıştır. Bu çalışmanın iddiaları, Uyanış: Büyük Selçuklu dizisi örneği üzerinden betimlenmekte, tartışılmaktadır. Türk televizyon dizileri aracılığıyla ulusal kültürün yaygınlığı ve diğer toplumlarda nasıl karşılık bulduğu sorunsalı çerçevesinde, dizi izleyici ve takipçilerin dijital mecralarda bıraktıkları izler incelenmiştir. Çalışmada öncelikle örnek dizi içerik ve söylemlerinin analiziyle semiyolojik olarak betimlenme yapılmış, sonrasında ise dizinin dijital platformlardaki takipçilerinin yorumlarına odaklanılmıştır. Dizinin izler kitle üzerindeki etkisi, dijital etnografik bir yöntemle dizinin resmi YouTube kanalında yer alan beğeni ve yorumlara dayanarak açıklanmıştır. Böylece dizinin hangi ülke izleyicilerini nasıl ve neden etkilediği soruları cevaplanmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak küresel bir etkiye sahip kültür ürünleri olarak Türk televizyon dizileri, kültürel yakınlıklar ve benzerlikler ekseninde coğrafi sınırları aşarak bilişsel haritalarla zihinsel tasavvur ve tahayyüllere dayanan bir birlik inşa etme kurgusuna sahiptir. İzlenme, takip edilme ve beğenilme oranlarıyla bunu gerçekleştirme etkisinin oldukça güçlü olduğu görülür.

Anahtar Kelimeler

Jeopolitika , Tarihselleştirme , Bilişsel Haritalama , Televizyon Dizileri , kimlik-temsil

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK - SOBAG

Proje Numarası

220N370 - TÜBİTAK İKİLİ İŞBİRLİĞİ (TÜRKİYE-SIRBİSTAN)

Teşekkür

Proje yürütücüsü Prof. Dr. Deniz Bayrakdar ve proje ekibine; TÜBİTAK'a desteklerini için teşekkür ederim.

Geopolitics of Turkish Television Series: Reinvention of the Past, Cognitive Maps and Common Imaginations

Öz

Today, cultural products serve not only as significant tools in the formation of identity and the reinforcement of national discourse but also play a critical role in enhancing the visibility of national identity and disseminating discourse on the international stage. This dynamic actively challenges and reconfigures existing geopolitical narratives and symbolic frameworks. The processes of such questioning and transformation are explored through the medium of television series—potent tools of cultural dissemination—within a conceptual framework that includes cognitive maps, intellectual communities, historical consciousness, identity politics, cultural narratives, and spatial imaginaries.
This study explores these claims through a case analysis of Awakening: The Great Seljuks (The Great Seljuks: Guardians of Justice). Focusing on the prevalence of national culture in Turkish television series and its reception in other societies, the research investigates the digital media traces left by the series’ viewers and followers. The methodology includes a semiological analysis of the series’ content and discourse, followed by an exploration of audience comments on digital platforms. Employing a digital ethnographic approach, the study analyzes the impact of the series by examining likes and comments on its official YouTube channel.
The study aims to address the questions: how and why does the series resonate with international audiences, and which countries are particularly engaged? The findings suggest that Turkish television series, as globally impactful cultural products, foster a sense of unity based on shared imaginaries and cognitive maps. These series transcend geographical boundaries through cultural affinities and similarities. Ultimately, the research demonstrates that high levels of viewership, following, and engagement strongly indicate the series’ potential to generate such cultural influence.

Anahtar Kelimeler

Geopolitics , Historicization , Cognitive Mapping , Television Series , identity-representation

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK - SOBAG

Proje Numarası

220N370 - TÜBİTAK İKİLİ İŞBİRLİĞİ (TÜRKİYE-SIRBİSTAN)

Kaynakça

• Aktürk, O. ve Yağbasan, M. (2020). Türk dizilerinin Azerbaycan vatandaşları üzerindeki etkisi ve Türkçenin yaygınlaşmasına katkısı, Intermedia International e-Journal, 7(12), 33.
• Anaz, N. (2014). The Geography of reception: Why do Egyptians watch Turkish soap operas? The Arab World Geographer, 17(3), 255–274.
• Anderson, B. (1995). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin yayılması ve kökenleri. (İ. Savaşır, Trans.). Metis Yayınları
• Arda, Ö., Aslan, P. Mujica, C. (2021) Transnationalization of Turkish Television Series. İstanbul University Press.
• Avcı, Ö. (2019). Geçmişi tarihselleştirmenin bir aracı olarak tarihi diziler: Diriliş, Payitaht, Kutul’amare. Sosyoloji Dergisi (39), 103-139.
• Aydos, S. (2017). Popular culture and national identity: A study on university students in Bosnia and Herzegovina who are “The magnificent century” viewers. International Journal of TV Serial Narratives, 3(2), 63–75.
• Balaban, A. (2015). The impacts of Turkish TV serials broadcasted in Albania on Albanian and Turkish relations. European Journal of Social Sciences Education and Research, 5(1), 473.
• Barut, M. (2022). Türk Dizileri ve Türkçe: Türk Dizilerinin Türkçeye ve Türk Kültürüne Yakınlaştırıcı Etkisi. Yunus Emre Enstitüsü Yayınları. https://www.yee.org.tr/sites/default/files/TurkDizileriveTurkce-KulturelDiplomasi-Stratejik-iletisim-Stratejik-Etkilesim-Dr.MelihBarut.pdf, Erişim Tarihi:13 Şubat 2024.
• Berger, A. A (1998). Media Research Techniques. Sage Publications.
• Best, S. ve Kellner, D. (2011). Postmodern teori: Eleştirel soruşturmalar. (M. Küçük, Trans.). Ayrıntı Yayınları
• Buruma, I. ve Margalit, A. (2009). Garbiyatçılık: Düşmanlarının gözünden batı. (G. Turan, Trans.). YKY
• Carrier, J. G. (1995). Occidentalism: Images of the west. Oxford University Publication.
• Chatterjee, P. (1986). Nationalist thought in the colonial world: A derivative discours. Zed Publication.
• Garip, E. ve Kuş, A. R. (2024). 170 Ülkeye İhraç Edilen Türk Dizilerinin Yeni Hedefi Dünyanın En Kalabalık Ülkesi Çin. Anadolu Ajansı, 20.03.2024. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/170-ulkeye-ihrac-edilen-turk-dizilerinin-yeni-hedefi-dunyanin-en-kalabalik-ulkesi-cin/3169292. Erişim Tarihi: 06 Haziran 2024.
• Hall, S. (2017). Temsil: Kültürel temsiller ve anlamlandırma uygulamaları. (İ. Dündar, Trans.). Pinhan Yayınları
• Hanefi, H. (2006). Oryantalizmden oksidentalizme. L. Sunar (ed.) Uluslararası Oryantalizm Sempozyumu Kitabı içinde. (79-80) İBB Yayınları
• Harvey, D. (2019). Postmodernliğin durumu. (S. Savran, Trans.). Metis Yayınları
• Iqbal M (2018) Effects of Turkish dramas on University students: A survey of Pakistani universities. Journal of Mass Communicat Journalism 8: 394. doi: 10.4172/2165-7912.1000394
• Jameson, F. (1992). Geopolitical aesthetics: Cinema and space in the world system. Indiana University Press.
• Lowenthal, D. (1998), The Heritage Crusade and the Spoils of History, Cambridge: Viking.
• Mann, M. (1986). The sources of social power I. Cambridge University Press.
• Mcluhan, M. (1964). Understanding Media, The Extensions Of Man. Routledge.
• Moisi, D. (2008). La géopolitique de l'émotion: Comment les cultures de peur, d'humiliation et d'espoir façonnent le monde. Paris: Champs-Flammarion.
• Moisi, D. (2017). La géopolitique des séries ou le triomphe de la peur. Champs-Flammarion.
• Morley, D. ve Robins, K. (1997). Kimlik mekanları: küresel medya, elektronik ortamlar ve kültürel sınırlar. (E. Zeybekoğlu, Trans.). Ayrıntı Yayınları
• Nora, P. (2006). Hafıza mekanları. (M. Özcan, Trans.). Dost Yayınları
• Oskay, Ü. (2014). Yıkanmak istemeyen çocuklar olalım. YKY.
• Ökmen, Y. & Göksu, O. (2019). Kültürel diplomasisi bağlamında Türk dizilerinin ihracatı ve kültür aktarımına katkısı: Diriliş Ertuğrul örneği. O. Göksu (ed.) Kamu Diplomasisinde Yeni Yönelimler içinde. ss. 249-292. Literatürk Academia.
• Panjeta, L. (2013). The changing telenovela genre: Turkish series impact in the Balkans. M. Mulalic, H. Korkut, E. Nuroğlu (ed.) Turkish-Balkans Relations: The Future Prospects of Cultural, Political and Economic Transformations and Relations içinde, ss. 103-123. TASAM Yayınları.
• Rahte, E. Ç. (2017). Medya ve kültürün küresel akışı: Türk dizilerinin Kosova’da alımlanması. Milli Folklor Dergisi, 15(114), 66-78.
• Ranciere, J. (2010). Tarihin adları: Bilgi poetikası alanında bir deneme. (C. Yardımcı, Trans.). Metis Yayınları.
• Said, E. (1999). Şarkiyatçılık: Batı’nın şark anlayışları. (B. Yıldırım, Çev.). Metis Yayınları.
• Sarıtaş, İ. ve Özsoy, A. (2022). Kültürel değişim ve endüstrileşme sürecinde Türk televizyon dizileri (2010-2020). İTO Yayınları.
• Williams, R. (2017). Kültür ve Toplum: 1780-1950. (U. Kocabaşoğlu, Trans.). İletişim Yayınları.
• Williams, R. (2021). Kültür ve materyalizm. (F. Aydar, Trans.). Sel Yayınları.
• Celikkol, Y. ve Kraidy, M. (2023) Neo-Ottoman cool west: The drama of Turkish drama in the Bulgarian public sphere, Critical Studies in Media Communication, 40:5, 306-320.
• Yolcu, Ö. (2021). YouTube as a new broadcasting medium for Turkish tv dramas: The case of the Magnificent Century drama. Ö. Arda, P. Aslan, C. Mujica (ed.) Transnationalization of Turkish television series içinde, ss. 127-170. İstanbul University Press.