Gözetim Toplumu Çerçevesinde İşyerinde Gözetim Uygulamaları: Fordist ve Postfordist Üretim Biçimlerindeki Gözetimin Karşılaştırılması

Düzenleme, organize etme gibi vaatlerle egemenliği altındaki toplulukları gözetleyen iktidarlar; bu eylemle egemenliği altındaki toplumları denetlemiş, kontrol altında tutmuştur. İnsanlık tarihi kadar eskiye dayanan gözetleme uygulamaları, temel olarak her dönemin değer addettiği unsurlar üzerine yoğunlaşmıştır. Modern toplumda teknik bir hal alan gözetim, ulus-devlet çıkarlarına ve kapitalizmin kar odaklı amaçlarına hizmet ederken; postmodern toplumda bilgi iletişim teknolojileriyle akıl almaz bir güç haline dönüşmüş ve kitle kontrolüyle yine kapitalist üretim sürecine hizmet eder hale gelmiştir. Modern bir üretim anlayışı olan Fordist üretim biçiminde işçiler doğuştan tembel ve beceriksiz olarak nitelenmiş ve üretim sürecinde söz sahibi olmaları engellenmiştir. Bu üretim biçiminde bir bant üzerinde sırayla, lineer bir şekilde gerçekleştirilen üretimde işçilerin yaratıcılıkları yaptıkları işe yansımamıştır. Tamamıyla disiplin üzerine konumlandırılan bu süreçte gözetim uygulamaları da üretim sürecinin özelliklerinden etkilenmiştir. Postmodern dönemin üretim anlayışı olan Postfordist üretim biçiminde bilgi iletişim teknolojileriyle lineer ve tek düze olmaktan çıkan üretimde süreç, bilgisayar teknolojileri üzerinden gerçekleşmiştir. İşyerlerinin her alanına kanalize olan bilgi iletişim teknolojileri, bu üretim anlayışında gözetimin de ana unsuru olmuştur. Bir literatür taraması olan çalışmada Fordist ve Postfordist üretim biçimlerinde işyerlerinde uygulanan gözetim pratikleri irdelenmiş, benzer ve farklı yönler ortaya konmuştur.

The rulerships, observing the communities under their sovereignity with the promises of ruling and organizing, have managed and controlled those communities under their dominance. The surveillance practices dating back to the history of humanity, have focused on the different features that hasvebeen valued throughout the decades. Whereas the surveillance has been formed in a technical sense, and has served to nation-state benefit and capitalism’s profit based goals in modern society, it has turned into an immense power with the information and communication technologies, and with the help of mass control, it has become a service again for the capitalist production process in postmodern society. In the Fordist production system, which is a modern production form, the workers have been qualified as naturally lazy and incapable ones and their word in production process has been interrupted. In this production form, the creativity of the formers working in a production type performed in a linear way on a moving band has not reflected on their work. In this process entirely based on discipline, surveillance practices have been influenced by the features of the production process, as well. In Postfordist production system, which is the production approach of the postmodern era, the process has been freed of linear way and monotony with the help of information and communication technologies and performed through computer technologies. Information and communication technologies, canalized on each area of workplaces, have been the main factor of surveillance in this production system, too. In this work, which is a literature search, the surveillance practices employed in Fordist and Postfordist production systems have been questioned and, their similar and different features have been discussed.