Derleme

Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları

Cilt: 8 Sayı: 2 21 Haziran 2023
PDF İndir
EN TR

Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları

Öz

Uyku, iki ana düzenleyici sistem tarafından kontrol edilir. Bunlar uyku miktarını belirleyip 24 saatlik periyodikliği yöneten sirkadiyen sistem ve yeterli miktarda uykunun elde edilmesini sağlayarak uyku kalitesini belirleyen homeostatik sistemdir. İnsanlarda en belirgin sirkadiyen ritim, uyku-uyanıklık döngüsüdür ve bu döngü, düzenleyici mekanizmalar arasında en savunmasız olanlardan biridir. Depremler gibi stresli yaşam olayları, uyku problemleri ile yakından ilişkilidir ve bir risk faktörü olarak kabul edilir. Uyku problemleri, melatonin salınımının azalmasına, konsantrasyon kaybına, bilişsel, kardiyovasküler ve metabolik hastalığa yatkınlık ve bağışıklık sisteminin bozulmasına neden olabilir. Düzenli fiziksel aktivite ve egzersiz uykuyu iyileştirmek ve uyku ile ilişkili sorunlarla başa çıkmak için tamamlayıcı veya alternatif ilaç dışı yaklaşımlar olarak literatürde yerini almıştır. Bu çalışmanın amacı depremzedelerin deprem süreci ve sonrasında yaşadığı uyku problemlerini tanımlamak ve kaliteli bir uyku sağlığının sürdürülebilmesi için fiziksel aktivite ve egzersiz önerilerinde bulunmaktır. Depremzede bireylerde uyku bozukluklarının giderilmesi ve uykunun iyileştirilmesi için oluşturulacak egzersiz programları orta şiddette aerobik ve/veya direnç egzersizlerini içermeli ve haftada 3 gün frekansla, tercihen sabah saatlerinde ve en az 12 hafta yapılmalıdır. Bu egzersizler depremzede bireyin fiziksel uygunluğu, yaşı, cinsiyeti ve komorbiditeleri göz önünde bulundurularak ve konunun uzmanı bir fizyoterapist tarafından reçetelendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Telias I, Wilcox ME. Sleep and circadian rhythm in critical illness. Annual Update in Intensive Care and Emergency Medicine 2019. 2019:651-64.
  2. Sun S-Y, Chen G-H. Treatment of Circadian Rhythm Sleep–Wake Disorders. Current Neuropharmacology. 2022;20(6):1022-34. 3. Borbély AA. A two process model of sleep regulation. Hum Neurobiol. 1982;1(3):195-204.
  3. Kocar F, Elçioğlu Hk. Sirkadiyen ritim ve sirkadiyen ritmi etkileyen faktörler. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi. 2022;15(2):29-44.
  4. Zajenkowski M, Jankowski KS, Stolarski M. Why do evening people consider themselves more intelligent than morning individuals? The role of big five, narcissism, and objective cognitive ability. Chronobiol. Int. 2019;36:1741–175.
  5. Makarem N, Paul J, Giardina EGV, Liao M, Aggarwal B. Evening chronotype is associated with poor cardiovascular health and adverse health behaviors in a diverse population of women. Chronobiol. Int. 2020;37:673–685.
  6. Lim ST, Kim DY, Kwon HT, Lee E. Sleep quality and athletic performance according to chronotype. BMC Sports Sci. Med. Rehabil. 2021;13:2.
  7. Hill DW, Chtourou H. The effect of time of day and chronotype on the relationships between mood state and performance in a wingate test. Chronobiol. Int. 2020;37:1599–1610.
  8. Mulè A, Galasso L, Castelli L, Condemi V, Bisconti AVAV, Esposito F, Roveda E, Montaruli A. Effect of chronotype on rating of perceived exertion in active young people. Sport Sci. Health. 2020;16:331–336.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Kurumları Yönetimi

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

13 Temmuz 2023

Yayımlanma Tarihi

21 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

16 Mart 2023

Kabul Tarihi

12 Mayıs 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 8 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Tamer, İ., Koçak, U. Z., Karabay, D., & Özer Kaya, D. (2023). Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 685-690. https://izlik.org/JA38DK94KH
AMA
1.Tamer İ, Koçak UZ, Karabay D, Özer Kaya D. Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları. İKÇÜSBFD. 2023;8(2):685-690. https://izlik.org/JA38DK94KH
Chicago
Tamer, İrem, Umut Ziya Koçak, Damla Karabay, ve Derya Özer Kaya. 2023. “Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 8 (2): 685-90. https://izlik.org/JA38DK94KH.
EndNote
Tamer İ, Koçak UZ, Karabay D, Özer Kaya D (01 Haziran 2023) Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 8 2 685–690.
IEEE
[1]İ. Tamer, U. Z. Koçak, D. Karabay, ve D. Özer Kaya, “Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları”, İKÇÜSBFD, c. 8, sy 2, ss. 685–690, Haz. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA38DK94KH
ISNAD
Tamer, İrem - Koçak, Umut Ziya - Karabay, Damla - Özer Kaya, Derya. “Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 8/2 (01 Haziran 2023): 685-690. https://izlik.org/JA38DK94KH.
JAMA
1.Tamer İ, Koçak UZ, Karabay D, Özer Kaya D. Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları. İKÇÜSBFD. 2023;8:685–690.
MLA
Tamer, İrem, vd. “Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, c. 8, sy 2, Haziran 2023, ss. 685-90, https://izlik.org/JA38DK94KH.
Vancouver
1.İrem Tamer, Umut Ziya Koçak, Damla Karabay, Derya Özer Kaya. Deprem Sonrası Sirkadiyen Ritim ve Uyku-Uyanıklık Bozuklukları ile Baş Etmede Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Yaklaşımları. İKÇÜSBFD [Internet]. 01 Haziran 2023;8(2):685-90. Erişim adresi: https://izlik.org/JA38DK94KH