Derleme

Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri

Cilt: 10 Sayı: 2 14 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri

Öz

Çevresel kirleticiler olarak da bilinen endokrin bozucu kimyasalların epigenetik mekanizmalar üzerinden sağlığı olumsuz etkilediği belirtilmektedir. Endokrin bozucu kimyasallar farklı şekillerde sınıflandırılmakta olup kozmetik, endüstri ve tarımda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu maddelere içme sularından, topraktan ve solunan havadan bulaş olabilmektedir. Endokrin bozucu kimyasallar doğrudan veya dolaylı olarak epigenetik değişikliklere neden olur. DNA düzeyindeki modifikasyonlar, kromatin düzeyindeki modifikasyonlar ve posttranskripsiyonel epigenetik mekanizmalar arasında yer alır. Çevresel kirleticilerle beslenme etkileşimi iki yönlü olmaktadır. Yetersiz beslenme ve çevresel kirleticilerin neden olduğu epigenetik değişiklikler benzerdir. Yüksek enerji yoğunluğu ve düşük besin öğesi profiline sahip besinlerin çevresel kirletici maruziyetini şiddetlendirebileceği ve genel beslenme durumunu etkileyebileceği belirtilmektedir. Polifenoller ve antiinflamatuar yağ asitleri gibi biyoaktif besin bileşenlerini içeren besinlerden zengin bir diyet ise, kirletici maruziyetinin inflamatuar ve oksidatif özelliklerini azaltma kapasitesine sahiptir. Bu geleneksel derlemede, çevresel kirletici olarak da bilinen endokrin bozucu kimyasal maddelerin farklı epigenetik mekanizmalar aracılığı ile insan sağlığı ve beslenmesi üzerine etkilerinden bahsedilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ayissi VB, Ebrahimi A, Schluesenner H. Epigenetic effects of natural polyphenols: a focus on SIRT1-mediated mechanisms. Molecular Nutrition & Food Research. 2014;58(1):22–32. DOI: 10.1002/ mnfr.201300195.
  2. Ross SA, Davis CD. The emerging role of microRNAs and nutrition in modulating health and disease. Annual Review of Nutrition. 2014;34:305–36. DOI: 10.1146/annurev-nutr-071813-105729.
  3. World Health Organization (WHO)/Uluslararası Kimyasal Güvenlik Programı (IPCS). International program on chemical safety. global assessment of endocrine disrupting chemicals. 2016. Available from: http://www.who.int/ipcs/en/.
  4. US Environmental Protection Agency (EPA). Research on endocrine disruptors. 2016. Available from: https://www.epa.gov/chemical- research/research- endocrine-disruptors.
  5. Diamanti-Kandarakis E, Bourguignon JP, Giudice LC, Hauser R. Endocrine-disrupting chemicals: an endocrine society scientific statement. Endocrine Reviews. 2009;30(4):293– 342. DOI: org/10.1210/ er.2009-0002.
  6. Caliman FA, Gavrilescu M. Pharmaceuticals, personal care products and endocrine disrupting agents in the environment – a review. Clean – Soil Air Water. 2019;37(4–5):277–303. DOI: 10.1002/clen.200900038.
  7. Maqbool F, Mostafalou S, Bahadar H, Abdollahi M. Review of endocrine disorders associated with environmental toxicants and possible involved mechanism. Life Sciences. 2015;145:265-73. DOI: 10.1016/j.lfs.2015.10.022.
  8. Gore AC, Crews D, Doan LL, La Merrill M, Patisaul H, Zota A. Introduction to endocrine disrupting chemicals (EDCS) – a guide for public interest organizations and policy-makers. Endocrine Society and IPEN. 2014;1-76.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Genetik ve Kişiselleştirilmiş Beslenme Bilimi, Klinik Beslenme, Beslenme ve Diyetetik (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

14 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

14 Şubat 2024

Kabul Tarihi

9 Kasım 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 10 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Bekerecioğlu, S., & Beyhan, Y. (2025). Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 10(2), 297-304. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1437136
AMA
1.Bekerecioğlu S, Beyhan Y. Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri. İKÇÜSBFD. 2025;10(2):297-304. doi:10.61399/ikcusbfd.1437136
Chicago
Bekerecioğlu, Sena, ve Yasemin Beyhan. 2025. “Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 10 (2): 297-304. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1437136.
EndNote
Bekerecioğlu S, Beyhan Y (01 Haziran 2025) Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 10 2 297–304.
IEEE
[1]S. Bekerecioğlu ve Y. Beyhan, “Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri”, İKÇÜSBFD, c. 10, sy 2, ss. 297–304, Haz. 2025, doi: 10.61399/ikcusbfd.1437136.
ISNAD
Bekerecioğlu, Sena - Beyhan, Yasemin. “Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 10/2 (01 Haziran 2025): 297-304. https://doi.org/10.61399/ikcusbfd.1437136.
JAMA
1.Bekerecioğlu S, Beyhan Y. Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri. İKÇÜSBFD. 2025;10:297–304.
MLA
Bekerecioğlu, Sena, ve Yasemin Beyhan. “Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri”. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, c. 10, sy 2, Haziran 2025, ss. 297-04, doi:10.61399/ikcusbfd.1437136.
Vancouver
1.Sena Bekerecioğlu, Yasemin Beyhan. Çevresel Kirleticiler-Endokrin Bozucular: Epigenetik Bakış Açısıyla Sağlık ve Beslenmeye Etkileri. İKÇÜSBFD. 01 Haziran 2025;10(2):297-304. doi:10.61399/ikcusbfd.1437136