An Analysis of the Regional Development Agencies' Performance in Türkiye Using the Entropy-Weighted TOPSIS Method (2021–2024)

Abstract

The purpose of this study is to reveal the performance levels of regional development agencies in Türkiye and the changes in these performances over time. In this study, which examines the development agencies operating in 26 Level II regions in Türkiye, the performance of the agencies for the 2021–2024 period is analyzed using the entropy-weighted TOPSIS method, and their performance levels are calculated. As a result of the analysis, MARKA is identified as the development agency closest to the positive ideal solution throughout all the years examined. Considering the average efficiency coefficients for the 2021–2024 period, it is found that MARKA is followed by OKA, ZAFER, FKA, DİKA, DOKA, ORAN, ANKARAKA, AHİKA, and DAKA, respectively, based on high coefficient values. MARKA, which ranks first in the performance ranking, maintained its leading position during the relevant period, while the TOPSIS ranking of development agencies has changed significantly over the years. This result indicates that policies and practices need to be developed to improve the performance of development agencies in Türkiye in a sustainable way and to reduce performance differences. In this context, effective planning aimed at steadily improving agencies' performance within regional conditions, and the implementation of programs and strategic policies to increase efficiency, will contribute to improving agency performance and regional development.

Keywords

• Regional development
• development agency
• TOPSIS
• Türkiye

Türkiye’deki Bölgesel Kalkınma Ajanslarının Performansının Entropi Ağırlıklı TOPSİS Yöntemi ile Analizi (2021-2024)

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki bölgesel kalkınma ajanslarının performans düzeylerinin ve bu performansların zaman içindeki değişiminin ortaya koyulmasıdır. Türkiye’deki 26 düzey II bölgesinde faaliyet gösteren kalkınma ajanslarının ele alındığı bu çalışmada, ajansların 2021–2024 dönemine ait performansları entropi ağırlıklı TOPSIS yöntemi kullanılarak analiz edilmiş ve performans düzeyleri hesaplanmıştır. Analiz sonucunda, MARKA’nın incelenen tüm yıllar boyunca pozitif ideal çözüme en yakın kalkınma ajansı olduğu belirlenmiştir. 2021–2024 dönemi için ortalama etkinlik katsayıları dikkate alındığında MARKA’yı yüksek katsayı değerlerinde sırasıyla OKA, ZAFER, FKA, DİKA, DOKA, ORAN, ANKARAKA, AHİKA ve DAKA’nın izlediği saptanmıştır. Performans sıralamasında ilk sırada yer alan MARKA, ilgili dönemde liderlik konumunu korumakla birlikte kalkınma ajanslarının TOPSIS sıralaması yıllar itibarıyla kayda değer ölçüde değişmektedir. Bu sonuç, Türkiye’deki kalkınma ajanslarının performansının sürdürülebilir biçimde iyileştirilmesi ve performans farklılıklarının azaltılmasına yönelik politika ve uygulamaların geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu kapsamda, bölgesel koşullar çerçevesinde ajansların performans düzeylerinin istikrarlı biçimde artırılması amacıyla etkin planlamaların yapılması, verimliliği artırmaya yönelik programların ve stratejik politikaların hayata geçirilmesi ajans performanslarının iyileşmesine ve bölgelerin gelişmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Bölgesel gelişme
• kalkınma ajansı
• TOPSIS
• Türkiye

Kaynakça

1. Akbulut, M. U. F. ve Göküş, M. (2017). Küreselleşme ve yerelleşme sürecinde bölgesel kalkınma ajansları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 20(1), 79-88. https://izlik.org/JA54WA23GL
2. Akış, E. (2011). Küreselleşme sürecinde bölgesel kalkınma yaklaşımındaki gelişmeler ve bölgesel kalkınma ajansları. Istanbul Journal of Sociological Studies, (44), 237-256. https://izlik.org/JA76CU85BK
3. Akkuş, A. (2024). Kalkınma ajansları: Bölgesel gelişmenin anahtarı mı, merkezi yönetimin uzantısı mı?. Cappadocia Journal of Area Studies, 6(2), 157-174. https://izlik.org/JA49NC54UM
4. Alvarez, M. D., Ertuna, B., Ünalan, D. ve Hatipoğlu, B. (2014). The role of regional agencies: Tourism development in Turkey. E, Fayos-Solà (Ed.), Tourism as an Instrument for Development: A Theoretical and Practical Study Vol: 5, içinde (s. 127-147). Emerald Group Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/S2042-144320140000006013
5. Arslan, K. (2005). Bölgesel kalkınma farklılıklarının giderilmesinde etkin bir araç: Bölgesel planlama ve bölgesel kalkınma ajansları. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 4(7), 275-294. https://acikerisim.ticaret.edu.tr/items/03e597cd-a1b9-41fc-a043-0c61873ced8f
6. Arslan, Ö. (2021). Türkiye’deki bölgesel kalkınma ajanslarına alternatif bir model: Çoklu tip il kalkınma ajansları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(78), 819-843. https://doi.org/10.17755/esosder.842222
7. Ateş, H., Zavalsız, Ş. ve Namlı Bilmez, Z. (2025). Yeni bölgeselcilik yaklaşımı çerçevesinde bölgesel kalkınma ajanslarının etkinliklerinin veri zarflama analiziyle değerlendirilmesi. Tesam Akademi Dergisi, 12(1), 157-181. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.1467203
8. Atmaca, Y. (2020). Kalkınma ajanslarının yerel kalkınma politikalarına katkısı üzerine bir değerlendirme. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 1(2, Özel Sayı), 66-81. https://izlik.org/JA34GX78BR

9. Avaner, T. ve Düzenli, K. (2023). Kalkınma ajanslarının denetimi: Tarihsel süreç ve mali yönetim yeterlilik denetimine dair güncel gelişmeler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (77), 53-68. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1249382
10. Azis, I. J. (2020). Regional development and noneconomic factors. International Encyclopedia of Human Geography (Second Edition), (11), 269-274. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-102295-5.10117-9
11. Bas, A. ve Yüzer, M. A. (2014, 26-29 Ağustos). An anaylsis in order to measure of regional development agencies performance and their impacts to the regional growth in Turkey. 54th Congress of the European Regional Science Association: "Regional development & globalisation: Best practices". St. Petersburg, Russia. https://hdl.handle.net/10419/124502
12. Calleja, R., Bellés, S. C. ve Cichocka, B. (2025). What Does It Mean for Agencies to Be Effective in a Changing Development Landscape? (No. 350). Center for Global Development. https://tinyurl.com/zr55d5ws
13. Danson, M. ve Lloyd, G. (2012). Devolution, institutions, and organisations: Changing models of regional development agencies. Environment and Planning C: Government and Policy, 30(1), 78-94. https://doi.org/10.1068/c1145r
14. De Farias Aires, R. F. ve Ferreira, L. (2019). A new approach to avoid rank reversal cases in the TOPSIS method. Computers & Industrial Engineering, 132, 84-97. https://doi.org/10.1016/j.cie.2019.04.023
15. Deng, H., Yeh, C-H. ve Willis, R. J. (2000). Inter-company comparison using modified TOPSIS with objective weights. Computers & Operations Research, 27, 963-973. https://doi.org/10.1016/S0305-0548(99)00069-6
16. Dündar, S. (2023). Performance analysis of regional development agencies by LMAW-DNMA methods. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 18(2), 354-380. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1234630
17. Ekimova, N. A. (2020). Regional development agencies of the United Kingdom. Journal of Institutional Studies, 12(3), 42-59. https://doi.org/10.17835/2076-6297.2020.12.3.042-059
18. Erol, E. D. (2012). Küresel rekabet sürecinde bölgesel kalkınma ajanslarının rolü. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 4(1), 87-95. https://izlik.org/JA23PU44CH
19. Ersungur, Ş. M. ve Kılıç, F. (2022). Bölgesel kalkınma kapsamında veri zarflama analizi ile TRA1 bölgesi illerinin etkinliğinin ölçülmesi. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 6(2), 236-257. https://doi.org/10.29216/ueip.1118931
20. Gurgul, H. ve Lach, Ł. (2011). The impact of regional disparities on economic growth. Operations Research and Decisions, 22(2), 17-43. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/52258/
21. Gutiérrez, B. U. (2005, 23-27 Ağustos). Evaluating regional development agencies’(RDAs) assistance on Spanish regional economic growth. 45th Congress of the European Regional Science Association: "Land Use and Water Management in a Sustainable Network Society". Amsterdam, The Netherlands. https://www-sre.wu.ac.at/ersa/ersaconfs/ersa05/papers/509.pdf
22. Halkier, H. ve Danson, M. (1996). Regional development agencies in Western Europe: A survey of key characteristics and trends. Department of History, International and Social Studies, Aalborg University. https://tinyurl.com/ydn4vptk
23. Hışırlı, S. ve Fırat, E. (2024). Bölgesel kalkınma açısından kalkınma ajanslarının önemi: TR71 bölgesi. Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Bilimleri Akademik Araştırmalar Dergisi, 8(19), 15-26. https://doi.org/10.58202/joecopol.1436448
24. Hughes, J. T. (1998). The role of development agencies in regional policy: An academic and practitioner approach. Urban Studies, 35(4), 615-626. https://doi.org/10.1080/0042098984664
25. Karataş, S. (2020). Bölgesel kalkınmada Dicle Kalkınma Ajansı’nın etkinliği. Ekonomi Politik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 8-18. https://tinyurl.com/2rfh6jvt
26. Kırankabeş, M. C. (2013). Yeni bölgesel kalkınma politikasının yerel aktörleri olarak kalkınma ajanslarının etkiliğinin değerlendirilmesi: Türkiye örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (35), 253-268. https://izlik.org/JA45AU37AJ
27. Kuran, İ. ve Bayraktar, Y. (2020). Kalkınma ajanslarının kurumsal sorunları ve çözümlerine ilişkin ampirik analiz: Türkiye örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İİBF Dergisi, 7(İşletme Kamu ve Ekonomi 2020 Özel Sayısı), 1160-1193. https://doi.org/10.30798/makuiibf.835362
28. Kutlutürk, D. S. ve Orhan, A. (2021). Bölgesel kalkınma ajanslarının etkinliği: Doğu Marmara Kalkınma Ajansı (MARKA) ve Çukurova Kalkınma Ajansı (ÇKA). Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 13(1), 210-244. https://doi.org/10.53881/hiad.1030220
29. Majumder, S., Kayal, P., Chowdhury, I.R. ve Das, S. (2023). Regional disparities and development in India: Evidence from Wroclow Taxonomy and K-means clustering. GeoJournal, 88(3), 3249-3282. https://doi.org/10.1007/s10708-022-10805-2
30. Meyliana, M., Hidayanto, A. N. ve Budiardjo, E. K. (2015). Evaluation of social media channel preference for student engagement improvement in universities using Entropy and Topsis method. Journal of Industrial Engineering and Management, 8(5), 1676-1697. https://doi.org/10.3926/jiem.1652
31. Özaslan, A. ve Ünlü, H. (2015). Türkiye’de bölgesel kalkınma politikalarında değişim ve kalkınma ajansları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(13), 64-83. https://izlik.org/JA29XK84DN
32. Özen, P. (2005). Bölge kalkınma ajansları. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV). https://tinyurl.com/mwswa324
33. Özışık, F. U. (2021). Türkiye’de bölgesel kalkınma politikasında kalkınma ajansları: Uygulama aşaması üzerinden bir değerlendirme. İzmir İktisat Dergisi, 36(3), 651-674. https://doi.org/10.24988/ije.202136310
34. Öztürk, K. (2024). Bölgedeki tarafların karar alma ve uygulama süreçlerine katılımını sağlamak açısından kalkınma ajanslarının rolü: Zafer Kalkınma Ajansı örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (79), 24-37. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1319044
35. Pearce, G. ve Ayres, S. (2009). Governance in the English regions: The role of the regional development agencies. Urban Studies, 46(3), 537–557. https://doi.org/10.1177/0042098008100994
36. Ren, L., Y. Zhang, Y. Wang ve Z. Sun. (2007). Comparative Analysis of a Novel M-TOPSIS Method and TOPSIS. Applied Mathematics Research eXpress, (2007). https://doi.org/10.1093/amrx/abm005
37. Resmî Gazete, (2006, 8 Şubat). Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun (Kanun No. 5449, Kabul Tarihi: 25.01.2006). https://tinyurl.com/2yzx9wjn
38. Şahin, Y. ve Koçak, İ. (2022). Düzey 2 bölgelerinde faaliyet gösteren kalkınma ajanslarının performans etkinliği: Veri zarflama analizi. Anlambilim MTÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 2(1), 28-41. https://izlik.org/JA67KE75MY
39. Şengül, Ü. ve Şengül, A. B. (2018). Kalkınma ajansları yoluyla yapılan yatırım teşviklerinin 2013-2014 döneminde etkinlik analizi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 6(5), 19-30. https://izlik.org/JA24LM72CA
40. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji Bütçe Başkanlığı [SBB]. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028): Bölgesel Kalkınma Politikaları. Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara. https://tinyurl.com/3mfarzkh
41. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve MARKA. (2024). TR42 Düzey-2 Bölgesi Bölge Planı: 2024-2028. https://www.sanayi.gov.tr/bolgesel-kalkinma-faaliyetleri/strateji-belgeleri/01154b
42. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2024). Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi: 2024-2028. https://www.sanayi.gov.tr/bolgesel-kalkinma-faaliyetleri/strateji-belgeleri/01135b
43. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2025, 8 Aralık). Kalkınma ajansları genel faaliyet raporları. https://www.sanayi.gov.tr/bolgesel-kalkinma-faaliyetleri/rapo-rlar-ve-yayinlar/01145b
44. The Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2023). Recommendation of the Council on Regional Development Policy. https://tinyurl.com/578fvbjd
45. The Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2025). Implementation Toolkit: OECD Recommendation on Regional Development Policy (Preliminary Version). OECD Publishing.
46. Tiftikcigil, B. Y. (2015). An assessment on activities of regional development agencies in Turkey. International Journal of Economics and Financial Issues, 5(2), 399-409. https://izlik.org/JA86RU28KT
47. Tutar, F. ve Demiral, M. (2007). Yerel ekonomilerin yerel aktörleri: Bölgesel kalkınma ajansları. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 2(1), 65-83. https://izlik.org/JA56SU73GN
48. Türkoğlu, M. (2015). Kalkınma ajanslarının bölgesel kalkınma açısından önemi: Baka örneği. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 7(3), 183-198. https://izlik.org/JA26BB88DS
49. Ultan, M. Ö. ve Saygın, D. (2016). Avrupa Birliği’ne uyum sürecinde Türkiye’de bölgesel kalkınma ajansları ve bölgesel kalkınmaya etkisi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 14(28), 71-100. https://izlik.org/JA73XN52BR
50. Ünal, G. ve Taraktaş, A. (2025). Impact of development agencies on regional development. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 20(2), 444-470. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1576893
51. Wang, Y-M. ve Elhag, T. M. S. (2006). Fuzzy TOPSIS method based on alpha level sets with an application to bridge risk assessment. Expert systems with applications, 31(2), 309-319. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2005.09.040
52. Willi, Y., Pütz, M. ve Jongerden, J. (2023). Unpacking legitimacy in regional development: Asymmetric justification and the functioning of regional development agencies. Territory, Politics, Governance, 11(1), 158-173. https://doi.org/10.1080/21622671.2020.1805352
53. Young-Hyman, T. (2008). The potential for effective regional development agencies in Turkey: A comparative analysis. Regional and Federal Studies, 18(4), 375-402. https://doi.org/10.1080/13597560802223953
54. Zhang, H., Gu, C-L., Gu, L-W. ve Zhang, Y. (2011). The evaluation of tourism destination competitiveness by TOPSIS & information entropy–A case in the Yangtze River Delta of China. Tourism management, 32(2), 443-451. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2010.02.007