Türkiye’de Kişi Başına Düşen Gelir ile Girişimcilik Arasındaki Nedensellik İlişkisi: İl Düzeyinde Panel Bootstrap Analizi

Öz

Bu çalışmada, kişi başına düşen milli gelir ile toplam girişim sayısı arasındaki nedensellik ilişkileri Türkiye’de ekonomik refah ve girişimcilik düzeyi açısından Türkiye GSYH’sinin büyük bölümünü temsil eden seçilmiş on il için 2009–2023 dönemi verileri kullanılarak incelenmiştir. Analizlerde, Kónya (2006) panel bootstrap nedensellik yaklaşımı kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, toplam girişim sayısından kişi başına düşen gelire doğru istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisinin hiçbir il için geçerli olmadığını göstermektedir. Buna karşılık, kişi başına düşen gelirden toplam girişim sayısına doğru, Eskişehir ili dışında kalan tüm illerde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, gelir artışlarının girişimcilik faaliyetlerini her zaman teşvik etmediğini; özellikle yüksek gelirli illerde ücretli istihdamın cazip hâle gelmesi ve girişimciliğin fırsat maliyetinin artması nedeniyle girişim sayısının azalabildiğini ortaya koymaktadır. Çalışma bulguları, girişimcilik ile ekonomik refah arasındaki ilişkinin yönünün ve niteliğinin bölgesel dinamiklere bağlı olarak farklılaşabileceğine işaret etmektedir. Ayrıca, elde edilen bulgular girişimcilik politikalarının yalnızca girişim sayısını artırmaya odaklanan tek tip teşvik mekanizmalarıyla sınırlı kalmaması gerektiğini; aksine yenilikçi ve yüksek katma değer üreten girişimcilik faaliyetlerini hedefleyen seçici ve nitelikli politikaların geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kişi Başına Düşen Gelir
• Girişimcilik
• Panel Bootstrap Nedensellik
• Türkiye

The Causal Relationship between Per Capita Income and Entrepreneurship in Türkiye: A Province-Level Panel Bootstrap Analysis

Öz

This study examines the causal relationship between per capita income and the total number of entrepreneurial ventures using data from the period 2009–2023 for ten selected provinces in Türkiye that account for a substantial share of the country's Gross Domestic Product (GDP), with the aim of assessing the interplay between economic prosperity and entrepreneurial activity. The Kónya (2006) panel bootstrap causality approach was employed in the analyses. The findings indicate that there is no statistically significant causality running from the total number of enterprises to per capita income for any of the provinces. In contrast, a statistically significant and negative causality relationship from per capita income to the total number of enterprises was identified in all provinces except Eskişehir. These results suggest that increases in income do not always stimulate entrepreneurial activity; particularly in high-income provinces, the attractiveness of wage employment and the rising opportunity cost of entrepreneurship may lead to a decline in the number of enterprises. The findings of the study indicate that the direction and nature of the relationship between entrepreneurship and economic welfare may vary depending on regional dynamics. Furthermore, the results reveal that entrepreneurship policies should not be limited to uniform incentive mechanisms aimed solely at increasing the number of enterprises; rather, selective and qualified policies targeting innovative and high value-added entrepreneurial activities should be developed. 

Anahtar Kelimeler

• Per Capita Income
• Entrepreneurship
• Panel Bootstrap Causality
• Türkiye

Kaynakça

1. Acs, Z. J., Audretsch, D. B., Braunerhjelm P., & Carlsson, B. (2012). Growth and entrepreneurship. Small Business Economics, 39, 289-300. https://doi.org/10.1007/s11187-010-9307-2
2. Ağır, H., & Kara, M. A. (2017). Girişimcilik ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 213-227. https://izlik.org/JA35WX77CA
3. Audretsch, D. B., & Thurik, A. R. (2004). A model of the entrepreneurial economy. International Journal of Entrepreneurship Education, 2(2), 143–166.
4. Baltagi, B. H., Feng, Q., & Kao, C. (2012). A lagrange multiplier test for cross-sectional dependence in a fixed effects panel data model. Journal of Econometrics, 170(1), 164-177. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2012.04.004
5. Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1980). The lagrange multiplier test and its applications to model specification in econometrics. The Review of Economic Studies, 47(1), 239-253. https://doi.org/10.2307/2297111
6. Carree, M. A., & Thurik, A. R. (2003). The impact of entrepreneurship on economic growth. Z. J. Acs & D. B. Audretsch (Ed.), Handbook of Entrepreneurship Research içinde (ss. 437-471), Springer. https://doi.org/10.1007/0-387-24519-7_17
7. Doran, J., McCarthy, N., & O’Connor, M. (2018). The role of entrepreneurship in stimulating economic growth in developed and developing countries. Cogent Economics & Finance, 6(1), Makale 1442093. https://doi.org/10.1080/23322039.2018.1442093
8. Kamacı, A., & Apan, M. (2024). Girişimci sayısının ekonomik büyümeye etkisi: TR41 ve TR42 Bölgeleri Örneği. International Journal of Applied Economic and Finance Studies, 9(2), 17-29.

9. Kirzner, I. M. (1973). Competition and Entrepreneurship. University of Chicago Press.
10. Kónya, L. (2006). Exports and growth: Granger causality analysis on OECD countries with a panel data approach. Economic Modelling 23(6), 978-992. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2006.04.008
11. Munyo, I., & Veiga, L. (2024). Entrepreneurship and economic growth. Journal of the Knowledge Economy, 15, 319-336. https://doi.org/10.1007/s13132-022-01032-8
12. Pehlivanoğlu, F., & Narman, Z. (2019). Girişimcilik ve Ekonomik Büyüme Arasindaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(1), 149-160. https://izlik.org/JA25LY22LX
13. Pesaran, M. H. (2021). General diagnostic tests for cross section dependence in panels. Empirical Economics, 60, 13-50. https://doi.org/10.1007/s00181-020-01875-7
14. Pesaran, M. H., & Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels. Journal of Econometrics, 142(1), 50-93. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2007.05.010
15. Pesaran, M. H., Ullah, A., & Yamagata, T. (2008). A bias-adjusted LM test of error cross-section independence. The Econometrics Journal, 11(1), 105-127. https://doi.org/10.1111/j.1368-423X.2007.00227.x
16. Savrul, M. (2017). The impact of entrepreneurship on economic growth: Gem data analysis. Journal of Management Marketing & Logictics, 4(3), 320-326. https://izlik.org/JA77PJ42JH
17. Schumpeter, J. A. (1934). The theory of economic development. Harvard University Press.
18. Şengül, S., Canbay, Ş., & Şener, M. (2026). Economic and social determinants of regional entrepreneurship: Evidence from Türkiye. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1603307
19. Stam, E., Suddle, K., Hessels, J., & Stel, A. V. (2009). High-growth entrepreneurs, public policies, and economic growth. In Public policies for fostering entrepreneurship: A European perspective içinde (ss. 91-110). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-0249-8_5
20. Stel, A., Carree, M., & Thurik, R. (2005). The effect of entrepreneurial activity on national economic growth. Small Business Economics, 24(3), 311-321. https://doi.org/10.1007/s11187-005-1996-6
21. Stoica, O., Roman, A., & Rusu, V. D. (2020). The nexus between entrepreneurship and economic growth: A comparative analysis on groups of countries. Sustainability, 12(3), Makale 1186. https://doi.org/10.3390/su12031186
22. Swamy, P. A. V. B. (1970). Efficient inference in a random coefficient regression model. Econometrica, 38(2), 311-323. https://doi.org/10.2307/1913012
23. TÜİK. (2025a, 13 Ekim). Toplam girişim sayısı. Biruni il göstergeleri sistemi. https://biruni.tuik.gov.tr/ilgosterge/?locale=tr
24. TÜİK. (2025b, 13 Ekim). Kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla (ABD doları) [Veri seti]. Biruni il göstergeleri sistemi. https://biruni.tuik.gov.tr/ilgosterge/?locale=tr
25. Wong, P. K., Ho, Y. P., & Autio, E. (2005). Entrepreneurship, innovation and economic growth: Evidence from GEM data. Small Business Economics, 24(3), 335-350. https://doi.org/10.1007/s11187-005-2000-1
26. Zellner, A. (1962). An efficient method of estimating seemingly unrelated regressions and tests for aggregation bias. Journal of the American Statistical Association, 57(298), 348-68. https://doi.org/10.1080/01621459.1962.10480664