Liselere Giriş Sınavında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Sorularının Yer Almasının Öğrenci Tutum, İlgi ve Katılımı Üzerindeki Yansımaları

Öz

Türk eğitim sisteminde öğrencilerin bir üst kademeye geçişi büyük ölçüde merkezi sınavlarla gerçekleştirilmektedir. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından uygulanan Liselere Giriş Sınavı (LGS), öğrencilerin akademik yeterliklerini ölçmeyi amaçlayan ve ortaöğretim kurumlarına yerleştirmede belirleyici olan merkezi bir sınavdır. 2018 yılından itibaren uygulanan LGS sınavında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) sorularına da yer verilmektedir. DKAB dersi, bilişsel düzeyde bilgi kazandırmanın yanı sıra ahlaki değerlerin bireysel yaşama aktarılmasını hedeflemektedir. Bu yönüyle dersin LGS sistemine dâhil edilmesinin öğrenciler üzerindeki etkisinin incelenmesi dikkate değer bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Bu bağlamda yapılan bu çalışmanın amacı, DKAB sorularının LGS’de yer almasının öğrencilerin derse yönelik tutum, ilgi ve katılım düzeylerine etkisini öğrenci görüşleri doğrultusunda ortaya koymaktır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışması yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, LGS’de DKAB dersine yer verilmesinin öğrencilerin bu derse yönelik tutum, ilgi ve katılım düzeyleri üzerindeki etkisini anlamaya yönelik bir çözümleme hedeflenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2025–2026 eğitim-öğretim yılında Kocaeli’nin Körfez ilçesindeki bir devlet ortaokulunda öğrenim gören ve LGS hazırlık sürecinde olan, farklı sınıflardan seçilmiş sekizinci sınıf öğrencileri (6 kız, 6 erkek) oluşturmaktadır. Katılımcılar, başarı düzeyleri ve sınav sürecine aktif katılımları dikkate alınarak seçilmiş, görüşmeler gönüllülük esasına dayalı gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Görüşmeler yüz yüze gerçekleştirilmiş, katılımcı izniyle ses kaydına alınmış ve her bir görüşmenin süresi 15 ila 35 dakika arasında değişmiştir. Veri analizi sürecinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Veriler, kodlama, temaların oluşturulması, düzenlenmesi ve yorumlanması aşamalarından oluşmuştur. Araştırma sonuçları, öğrencilerin tamamının DKAB dersinin LGS’de yer almasına yönelik olumlu bir tutuma sahip olduklarını ortaya koymaktadır. Bu olumlu yaklaşım iki temel nedene dayanmaktadır: İlki, dersin dini ve ahlaki gelişime katkı sağlayan yönü; ikincisi ise sınav puanına doğrudan katkı sunarak öğrencilerin akademik başarısına etkide bulunmasıdır. DKAB sorularının genellikle kolay bulunması, öğrencilere zaman kazandırması ve net sayılarını artırması nedeniyle sınav stratejisinde avantaj sağladığı belirtilmiştir. Araştırmada, DKAB dersine yönelik ilginin sınav kapsamında olmasıyla birlikte arttığı; öğrencilerin derse daha fazla zaman ayırdığı, daha dikkatli dinlediği ve katılım davranışlarının güçlendiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte öğrenciler, haftalık ders saatinin yetersiz olduğunu, dersin seçmeli saatlerle desteklenmesi gerektiğini ifade etmiştir. DKAB kitaplarının LGS’ye hazırlık açısından yetersiz kaldığını belirten öğrenciler, kaynak kitaplar, deneme sınavları ve kavram sözlükleri ile sürecin desteklenmesini talep etmektedir. Dersin LGS kapsamında yer almasının ahlaki kazanımlara etkisi ise çoğunlukla olumlu olarak değerlendirilmiştir. Öğrenciler, bu sayede ahlaki içeriklere daha fazla dikkat ettiklerini belirtmiştir. Ancak bazı katılımcılar, sınav odaklı yaklaşımın ahlaki değerlerin yalnızca bilgi düzeyinde edinilmesine neden olduğunu ve davranışa dönüşme sürecinde zayıflık oluşturduğunu dile getirmiştir. Sonuç olarak, LGS’de DKAB sorularının yer alması öğrencilerin derse yönelik tutum ve ilgisini artırmakta, akademik motivasyonu desteklemekte; ancak dersin ahlaki ve değer temelli yönlerinin sınav başarısı karşısında geri planda kalması riski doğurmaktadır. Bu bulgular, DKAB öğretiminde sınav odaklı yaklaşım ile değer eğitimi arasındaki dengenin sağlanmasının gerekliliğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Örgün Din Eğitimi
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi
• Liselere Giriş Sınavı
• Öğrenci Görüşleri

The Impact of Including Religious Culture and Moral Knowledge Questions in the High School Entrance Exam on Student Attitudes, Interests, and Participation

Öz

In the Turkish education system, students' transition to the next level is largely determined by centralized exams. The High School Entrance Exam (LGS), administered by the Ministry of National Education, is a centralized exam that aims to measure students' academic proficiency and is decisive in their placement in secondary education institutions. Since 2018, the LGS exam has also included questions on the Religious Culture and Moral Knowledge (DKAB). The Religious Culture and Moral Knowledge course aims not only to impart knowledge at the cognitive level but also to integrate moral values into individual lives. In this respect, examining the impact of including this course in the LGS system on students constitutes a noteworthy area of research. In this context, the purpose of this study is to investigate the effect of incorporating DKAB questions into the LGS on students' attitudes, interest, and participation levels in the course, as reflected in student opinions. The research was conducted using the case study method, one of the qualitative research designs. The study aimed to analyze the effect of including the DKAB course in the LGS on students' attitudes, interest, and participation levels in this course. The study group consisted of eighth-grade students (6 girls, 6 boys) from different classes attending a public middle school in the Körfez district of Kocaeli during the 2025–2026 academic year who were preparing for the LGS. Participants were selected based on their level of achievement and active participation in the exam process, and interviews were conducted voluntarily. Data were collected using a semi-structured interview form developed by the researcher. Interviews were conducted face-to-face, audio-recorded with participant consent, and each interview lasted between 15 and 35 minutes. Content analysis was used in the data analysis process. Data analysis consisted of coding, theme generation, organization, and interpretation. The research results reveal that all students have a positive attitude toward the inclusion of the DKAB course in the LGS. This positive approach is based on two main reasons: First, the course contributes to religious and moral development; second, it directly contributes to exam scores, thereby affecting students' academic success. It was noted that DKAB questions are generally considered easy, saving students time and increasing their net scores, thus providing an advantage in exam strategy. The study found that interest in the DKAB course increased as it became part of the exam; students devoted more time to the course, listened more attentively, and strengthened their participation behavior. However, students stated that the weekly course hours were insufficient and that the course should be supported with elective hours. Students stated that DKAB textbooks are insufficient for LGS preparation and requested that the process be supported with reference books, practice exams, and concept dictionaries. The impact of the course being included in the LGS on moral gains was mostly evaluated as positive. Students stated that they paid more attention to moral content as a result. However, some participants stated that the exam-oriented approach led to moral values being acquired only at the knowledge level and created weaknesses in the process of translating them into behavior. In conclusion, the inclusion of DKAB questions in the LGS increases students' attitudes and interest in the course and supports academic motivation; however, it carries the risk of overshadowing the moral and value-based aspects of the course in favor of exam success. These findings point to the need to strike a balance between the exam-focused approach and values education in DKAB teaching.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Formal Education
• Religious Culture and Moral Knowledge Course
• High School Entrance Exam
• Student Opinions

Kaynakça

1. Alanka, Deniz. “Nitel Bir Araştırma Yöntemi Olarak İçerik Analizi: Teorik Bir Çerçeve”. Kronotop İletişim Dergisi 1/1 (2024), 62-82.
2. Altaş, Nurullah. “İlköğretim Öğrencilerinin Din Öğretimi Sürecinde İlgi Duydukları Konular (Ankara İli Örneğinde 6, 7 ve 8. Sınıf Öğrencileri Üzerinde Karşılaştırmalı Bir Analiz)”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 49/2 (2008), 103-120.
3. Aydın, Mehmet Zeki. “İlköğretimin İkinci Kademesi Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Programındaki Amaç ve Konuların Program Geliştirme Açısından Değerlendirilmesi”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 13/1 (2000), 5-26.
4. Batar, Yusuf. “Öğrencilerin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine Yönelik Görüşleri (Konya Örneğinde Bir Alan Araştırması”. Marife 2 (2010), 109-128. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344160
5. Bayar, Adem- Gürlek, Mustafa. “Ortaokul Öğretmenlerine Göre 8. sınıf Öğrencilerin Liseye Geçiş Sınavıyla İlgili Yaşadıkları Sorunlar ve Bu Sorunlara İlişkin Çözüm Önerileri”. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi 6/2 (2022), 215-229. https://doi.org/10.32960/uead.1165193
6. Beyendi, Selahattin. “2018 LGS Matematik Sorularının Analizi”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 6/80 (2018), 456-475. https://doi.org/10.16992/ASOS.14272
7. Calp, Mehrali – Alpkaya, Cansu. “LGS Türkçe Sorularının Türkçe Dersi Öğretim Programı Kazanımlarına Uygunluğu Üzerine Bir Çalışma”. Ana Dili Eğitimi Dergisi 9/2 (2021), 632-654. https://doi.org/10.16916/aded.852085
8. Creswell, John. W. Nitel Araştırma Yöntemleri Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. çev. Mesut Bütün - Selçuk Beşir Demir. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2013.

9. Demir, Eda. Lise Giriş Sınavının (LGS) Türkiye’de Bir Devlet Ortaokulunda İngilizce Öğretme ve Öğrenme Süreçlerine Olan Etkileri. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
10. Doğan, Sariye. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Ahlak Eğitiminin Öğretmen Görüşleri Kapsamında İncelenmesi”. USBAD Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 6/16 (2024), 542-566. https://doi.org/10.47994/usbad.1503538
11. Doğan, Soner - Oktay, Yücel. “Liselere Geçiş Sınavı (LGS) Hazırlık Sürecinin Değerlendirilmesi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 11/2 (2022), 963-992. https://doi.org/10.15869/itobiad.1054829
12. ERG, Eğitim Reformu Girişimi. “Eğitim İzleme Raporu 2017-18”. İstanbul: ERG, 2018. https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2010/01/Egitim-%C4%B0zleme-Raporu_2017_2018_WEB_PDF.pdf
13. Güler, Mustafa vd. “2018 Liselere Giriş Sınavına İlişkin Matematik Öğretmenlerinin Görüşleri”. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 16/1 (2019) 337-363.
14. Kablan, Zeynel - Bozkuş, Figen. “Liselere Giriş Sınavı Matematik Problemlerine İlişkin Öğretmen ve Öğrenci Görüşleri”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17/1 (2021), 211-231. https://doi.org/10.17860/mersinefd.800738
15. Karakaya, Ferhat vd. “Fen lisesi öğretmenlerinin TEOG ve LGS sistemlerine yönelik görüşleri”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 5/1 (2020), 116–126.
16. Kaya, Mevlüt. “İlköğretim ve Ortaöğretim Öğrencilerinin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine karşı Tutumları”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/12-13 (2001), 43-78.
17. Kıral, Ersin - Gemcioğlu, Muharrem. “Ortaokul 8. sınıf Öğrencilerinin LGS Üzerinde Başarım Analizi: Markov Modeli ile Bir Hesaplama”. Akademik Hassasiyetler 11/24 (2024), 1-22. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1332724
18. Kızkapan, Oktay- Nacaroğlu, Oğuzhan. “Fen bilimleri Öğretmenlerinin Merkezi Sınavlara (LGS) İlişkin Görüşleri”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 9/2 (2019), 701-719.
19. Kuş, Elif. Nitel-Nicel Araştırma Teknikleri. Ankara: Anı Yayıncılık, 2003.
20. MEB, Milli Eğitim Bakanlığı. “Sınavla Öğrenci Alacak Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Merkezî Sınav Başvuru ve Uygulama Kılavuzu (2024). Erişim 3 Haziran 2025 https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_03/12101638_2024_Merkezi_SYnav_BasYvuru_KYlavuzu.pdf
21. Mil, Burak. “Nitel Araştırma Tekniği Olarak Görüşme”. Nitel Araştırma Neden Niçin Nasıl. ed. Yüksel Atila vd. 3-26. Ankara: Detay Yayıncılık, 2007.
22. Nas, Mehmet. “Ortaöğretim Öğrencilerinin DKAB Dersine Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Balıkesir İlahiyat Dergisi 20 (2024), 9-38.
23. OKY, Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, Resmi Gazete 32303 (8 Eylül 2023). Erişim 3 Haziran 2025. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/09/20230908-2.htm
24. Öncü, Özge vd. “LGS Sekizinci Sınıf Testlerinin Derslere ve Konulara Göre Önem Düzeylerinin Sınıflama ve Sıralama Yargılarıyla Ölçekleme ile Analizi”. Siirt Eğitim Dergisi 2/1 (2022), 33-56.
25. Poyraz, Kamil - Ergün, Muammer. “Lise Giriş Sistemi Sınavları (LGS) Üzerine Bir Araştırma”. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS) 14/54 (2023), 1517-1535. http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.4403
26. Sayın, Gülşen. “Din Eğitimi Öğretmenlerine Göre Dini Bilgi ile Davranış Değişikliği İlişkisi”. Artuklu Akademi 8/2 (2021), 299-318. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.905194
27. Ulusoy, Berru. “8. Sınıf Öğrencilerinin Liselere Geçiş Sınavı’na (LGS) İlişkin Algılarının Metaforlar Aracılığıyla İncelenmesi”. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi 2/2 (2020), 186-202. doi.org/10.51119/ereegf.2020.5
28. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2008.
29. Zengin, Mahmut. “Öğrencilerin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Değerler Eğitimi Dergisi 11/ 25 (2013), 271-301.