A Kierkegaardian Perspective on Human Ontology in Religious Education

Öz

The view of the human being in religious education in our country is shaped according to approaches that base their theology on Islam and their philosophy on the progressive-humanist modern understanding of education. Therefore, the theoretical background of the ontology of the human being in religious education is formed by Islamic thought and the human conception of the progressive-humanist tradition. It is seen that Islamic thought places the conception of a free and responsible human being at the center of the world of existence in proportion to his/her individual will. In the modern education system carried out on the axis of the progressive-humanist paradigm, however, the view of the human being is to see the individual's self-knowledge and self-ealization as the main goal by focusing on his/her interests, needs and experiences. In this case, it can be said that religious education's view of human beings is based on an eclectic ontology. Although the efforts of Islamic thought beings and humanize education are seen as a great accumulation of knowledge, the awareness of human beings towards their own existence appears as the deficiencies of both approaches. In this case, the question of how to ensure awareness of human existence in religious education, on which grounds the basic sources, references and the view of human beings will be built is a fundamental problem for the ontology of religious education. The aim of the research is to address the view of human ontology in religious education based on the deficiencies of Islamic thought and modern educational understanding and to try to shape it on the basis of the existential processes that lead to the concrete human understanding of Kierkegaard, who laid the foundations of existentialism. In the study, the answer to how religious education will shed light on the realization of one's existence as an individual has also been tried to be sought. As a result of the study, it was seen that in religious education, it is necessary to create the ontology of the human being not on a horizontal and individual level, but on a vertical and metaphysical ground. Realizing this in religious education will be possible by satisfying the mind and heart of the individual, ensuring that what is taught has an equivalent in life, and creating a subjective and intrinsic understanding of religiosity.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Kierkegaard
• Ontology
• Existentialism
• Human
• Progressivism
• Humanism

Din Eğitiminde İnsanın Ontolojisine Kierkegaardcı Bir Bakış

Öz

Ülkemiz din eğitiminde insana bakış, teolojisini İslam’a, felsefesini ilerlemeci-hümanist çizgide olan modern eğitim anlayışına dayandıran yaklaşımlara göre şekillenmektedir. Dolayısıyla din eğitiminde insanın ontolojisinin teorik arka planını, İslam düşüncesi ile ilerlemeci-hümanist geleneğin insan tasavvuru oluşturmaktadır. İslam düşüncesinin temelinde varlık âleminin merkezine cüz’i iradesi oranında özgür ve sorumlu bir insan tasavvurunun yerleştirildiği görülmektedir. İlerlemeci-hümanist paradigma ekseninde yürütülen modern eğitim sisteminde ise insana bakış, onun ilgi, ihtiyaç ve deneyimlerini merkeze alarak, bireyin kendini tanımasını ve kendini gerçekleştirmesini temel amaç olarak görmek şeklindedir. Bu durumda din eğitiminin insana bakışının eklektik bir ontolojiye dayandığı söylenebilir. İslam düşüncesinin ve günümüzün modern eğitim anlayışının insanı anlamaya, tanımaya ve eğitimi insanileştirmeye yönelik çabaları büyük bir bilgi birikimi olarak görülse de insanın kendi varlığına yönelik farkındalığı her iki yaklaşımın da eksik yönleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu durumda din eğitiminde insanın varoluşuna yönelik farkındalığın nasıl sağlanacağı, temel kaynaklarının, referanslarının ve insana bakışın hangi zemin üzerinden inşa edileceği sorusu, din eğitiminin ontolojisi için temel bir problemdir. Araştırmanın amacı, din eğitiminde insanın ontolojisine bakışı, İslam düşüncesinin ve modern eğitim anlayışının eksik yönlerinden yola çıkarak ele almak ve bunu varoluşçuluğun temellerini atan Kierkegaard’ın somut insan anlayışına ulaştıran varoluş süreçleri temelinde şekillendirmeye çalışmaktır. Çalışmada kişinin birey olarak varoluşunun farkına varmasında din eğitiminin nasıl bir ışık tutacağının cevabı da aranmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda din eğitiminde insanın ontolojisini yatay ve bireysel düzeyde değil, dikey ve metafizik olanla ilişkili bir zemin üzerinden oluşturmak gerektiği görülmüştür. Din eğitiminde bunu gerçekleştirmek, bireyin aklını ve kalbini tatmin etmek, öğretilenlerin yaşamda bir karşılığının olmasını sağlamak, öznel ve içsel dindarlık anlayışını oluşturmakla mümkün olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Din eğitimi
• Kierkegaard
• Ontoloji
• Varoluşçuluk
• İnsan
• İlerlemecilik
• Hümanizm

Kaynakça

1. Alper, Ömer Mahir. Varlık ve İnsan Kemalpaşazade Bağlamında Bir Tasavvurun Yeniden İnşası. İstanbul: Klasik Yayınları, 2021.
2. Armaner, Neda. “Din Eğitiminde Psikolojinin Önemi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/1 (1979), 215-220. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000570
3. Aşlamacı, İbrahim. “İslam’ın Eğitim Anlayışında Yetiştirilmek İstenen İnsan Modeli Üzerine Bir Değerlendirme”. Uluslararası İslam ve Model İnsan Sempozyumu. 448-453. Kahramanmaraş: Sütçü İmam Üniversitesi, 2018.
4. https://www.academia.edu/38532019/%C4%B0slam_%C4%B1n_E%C4%9Fitim_Anlay%C4%B1%C5%9F%C4%B1nda_Yeti%C5%9Ftirilmek_%C4%B0stenen_%C4%B0nsan_Modeli_%C3%9Czerine_Bir_De%C4%9Ferlendirme
5. Aydın, Muhammet Şevki. Açık Toplumda Din Eğitimi Yeni Paradigma İhtiyacı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2011.
6. Bayraktar, Olcay. Ontoloji ve Epi̇stemoloji Arasında Eği̇ti̇m Sorunu. Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
7. Bayraktar, Olcay - Dombaycı, Mehmet Ali. “The Problem of Education between Ontology and Epistemology and Application of Kierkegaard Thought to the Problem”. International Journal of Progressive Education 16/6 (2020), 245-272. https://doi.org/10.29329/ijpe.2020.280.15
8. Blumenfeld, Samuel L. Nea, Trojan Horse in American Education. Boise, Idaho: Paradigm Co., 1984.

9. Cauly, Olivier. Kierkegaard. çev. Işık Ergüden. Ankara: Dost Kitabevi, 2006.
10. Cevizci, Ahmet. Eğitim Felsefesi. İstanbul: Say Yayınları, 2021.
11. Cevizci, Ahmet. Felsefe Tarihi Thales’ten Baudrillard’a. İstanbul: Say Yayınları, 2022.
12. Ceylan, Yusuf. “Din Eğitiminde Felsefi Temellendirme Problemi ve Ortaya Çıkardığı Sorunlar Üzerine Bazı Değerlendirmeler”. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 15/3 (2017), 129-146. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.340973
13. Çelebi̇, Vedat. “Ki̇erkegaard ve Jaspers’in Varoluş Felsefesi̇nde Akıl, Di̇n ve İman İli̇şki̇si̇”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi 7 (2017), 101-123. https://paperity.org/p/150377361/kierkegaard-ve-jaspersin-varolus-felsefesinde-akil-din-ve-iman-iliskisi
14. Çiçek, Şeyma. Hümanist Eğitim Paradigmasına Göre Din Eğitimcilerin Öğrenci Kontrol İdeolojileri. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019. https://acikerisim.erbakan.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12452/4936
15. Di̇ş, Sebile Başok. “Kierkegaard’a Göre Nesnel ve Öznel Hakikat Ayrımı Bağlamında Varoluşun Neliği”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 21/2 (2021), 705-732. https://doi.org/10.33415/daad.951017
16. Durak, Nejdet. “İslam Düşüncesinde Etik Bir İdeal Olarak İnsan ı Kâmil Anlayışı”. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi / International Journal of Human Sciences 7/2 (2010) 105-124. https://avesis.sdu.edu.tr/yayin/167e693f-7db9-4ae7-ab06-6505e3dbaaf9/islam-dusuncesinde-etik-bir-ideal-olarak-insan-i-kamil-anlayisi
17. Erdem, Ali - Sarpkaya, Ruhi. “Eğitim Sistemimizin Yetiştirmek İstediği İnsan Tipi Açısından Eğitim Denetimimizin İrdelenmesi”. NWSA (E-Journal of New World Sciences Academy) Education Sciences 5 (2010), 1793-1812.
18. Erdem, Hüsamettin. İlkçağ Felsefesi Tarihi. Konya: HÜ-ER Yayınları, 2000.
19. Gödelek, Kamuran. “Kierkegaard’ın İnsan Görüşü”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 1/5 (2008), 357-371.
20. Gündüz, Mustafa. “Kültür ve Medeniyet Bağlamında Batı Merkezci Eğitim ve Eleştirisi”. İnsan ve Toplum 3/6 (2013), 223-243.
21. Halstead, J. Mark. “An Islamic Concept of Education”. Comparative Education 40/4 (2004), 517-529.
22. İçen, Mustafa - Tuncel, Gül. “Eğitim Felsefesinde İnsan Doğasının Rolü”. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi 2/1 (2018), 62-69.
23. İnce, Adem. Eğitilmiş İnsanın İmali. İstanbul: İnsan Yayınları, 2021.
24. İskender, Murat. “Hümanist(İnsancıl) Yaklaşım ve Öğrenme”. Eğitim Psikolojisi. ed. Ersanlı - Ersin Uzman. 405-430. İstanbul: Lisans Yayıncılık, 2011.
25. Jaspers, Karl. Kleine Schule Des Philosophischen Denkens. München: Zürich, 1997.
26. Keyi̇fli̇, Şükrü. “Eğitim ve Din Eğitimi”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 13/2 (2013), 31-54.
27. Kılıç, Recep. “Din Öğretimini Temellendirme Problemi”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 40 (1999), 205-212. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000427
28. Kızılabdullah, Yıldız - Yürük, Tuğrul. “Din Eğitimi Modelleri Çerçevesinde Türkiye’deki Din Eğitimi Üzerine Genel Bir Değerlendirme”. Dini Araştırmalar 11/32 (2008), 107-130.
29. Kierkegaard, Soren. Concluding Unscientific Postscript to the Philosophical Crumbs. ed. Alastair Hannay - Soren Kierkegaard. New York: Cambridge University Press, 2009.
30. Kierkegaard, Soren. Etik-Estetik Dengesi. çev. İbrahim Kapaklıkaya. İstanbul: Ağaç Kitabevi Yayınları, 2009.
31. Kierkegaard, Soren. Felsefe Parçaları ya da Bir Parça Felsefe. çev. Doğan Şahiner. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2022.
32. Kierkegaard, Soren. Kaygı Kavramı. çev. Türker Armaner. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2018.
33. Kierkegaard, Soren. Ölümcül Hastalık Umutsuzluk. çev. Mukadder Yakupoğlu. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2021.
34. Kierkegaard, Soren. Yaşadığımız Çağ. çev. Nedim Çatlı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1997.
35. Köylü, Mustafa. “Kur’an’ın İnsanlığa Getirdiği Değerler ve Hedefler”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 24/24-25 (2007), 65-88. https://doi.org/10.17120/omuifd.84548
36. Kuçuradi, Ioanna. Çağın Olayları Arasında. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, 2009.
37. Manav, Faruk - Gürdal, Gökhan. Kierkegaard Birey ve Varoluş Üzerine. Ankara: Sentez Yayınları, 2013.
38. Maslow, Abraham Harold. Religions, Values, and Peak-Experiences. New York: Penguin Arkana, 1994.
39. Maslow, Abraham Harold. Toward a Psychology of Being. New York: Van Nostrand, 1968.
40. MEB. Milli Eğitim Temel Kanunu, Milli Eğitim Temel Kanunu. 1739 (1973).
41. Okumuşlar, Muhiddin. “Çok Kültürlü Toplumlarda ‘Di̇n Hakkında Öğrenme’ ve ‘Dinden Öğrenme’ Modeli”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 7/2 (2007), 251-264.
42. Özbek, Abdullah. “İslam Eğitiminin Özelliklerine Genel Bir Bakış”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/3 (1990), 255-296.
43. Scheler, Max. İnsanın Kosmostaki Yeri. çev. Harun Tepe. İstanbul: Ayraç Yayınları, 1998.
44. Selçuk, Mualla. Kavramsal Netlik Bir Dinden Öğrenme Modeli. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2022.
45. Şahi̇ner, Muharrem. “Kierkegaard’a Göre İmanın Gereği: Bireysel Varoluş”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7/14 (2017), 290-303. https://doi.org/10.31834/kilissbd.345909
46. Şişman, Mehmet. Öğretmenliğe Giriş. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2000.
47. Taşdelen, Vefa. “Din Eğitimi ve Bireysel Otonomi: Felsefî Perspektif”. Çocuk ve Medeniyet 6/12 (2021), 101-119.
48. Taşdelen, Vefa. Kierkegaard’ta Benlik ve Varoluş. Ankara: Hece Yayınları, 2004.
49. Tosun, Cemal. Din Eğitimi Bilimine Giriş. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2017.
50. Tozlu, Necmettin. Eğitimden Felsefeye 1: Eğitim Felsefesi Eğitim Üzerine Düşünceler ve Insandan Devlete Eğitim. Bayburt: Bayburt Üniversitesi Yayınları, 2014.
51. Tufan, Mona A. İnsan Hakikat ve Anlam René Guénon’da Modern İnsanın Anlam Problemi. İstanbul: İnsan Yayınları, 2021.
52. Tunç, Esra. “Bugünkü Din Eğitiminin Varoluşsallığı Üzerine”. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi 2/2 (2013), 142-147. https://arastirmax.com/en/publication/egitim-ogretim-arastirmalari-dergisi/2/2/bugunku-din-egitiminin-varolussalligi-uzerine/arid/981702a2-77b0-4787-b4bc-9ed41919f231