The Effect of Skill-Based Values Education Program on the Development of Students' Cognitive, Affective and Social-Behavioral Moral Skills

Öz

This study examines the impact of the Skill-Based Values Education Program on the development of students’ cognitive, affective, and social-behavioral moral skills in middle and high schools. The research was designed using a single-group pre-test and post-test experimental model. A total of 786 students participated in the pretest and 632 students in the post-test in Sakarya and Istanbul. Over eight weeks, 12 activities were implemented by subject teachers, and their observations and evaluations were collected througout the process. Pre- and post-implementation measurements revealed that students demonstrated significant improvements in all three skill domains. Notably, progress was observed in sub-skills such as empathy, self-control, problem solving, moral communication, and social participation. Teachers reported that the activities largely supported values education, enabling students to connect virtues such as justice, compassion, and honesty with real-life situations. However, some challenges were identified, including the length of activities, unclear instructions, and limitations in family participation. Overall, the results demonstrate that skill-based values education supports students’ personality development more holistically compared to traditional approaches. The program stands out with its structure, which aims not only to develop students’ moral reasoning but also to enable them to transform these judgments into action within social contexts. The study highlights that cognitive, affective, and behavioral dimensions should be addressed together in the field of values education and suggests that the wider implementation of the program would make a significant contributions to student development.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Values Education
• Moral Skills
• Skills-Based Education
• Values Education Program

Proje Numarası

Bu çalışma Tübitak-1001 / 123K630 no'lu proje kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Beceri Temelli Değer Eğitimi Programının Öğrencilerin Bilişsel, Duyuşsal ve Sosyal-Davranışsal Ahlaki Becerilerinin Gelişimine Etkisi

Öz

Bu çalışma, Beceri Temelli Değer Eğitimi Programı’nın ortaokul ve lise öğrencilerinin bilişsel, duyuşsal ve sosyal davranışsal ahlaki becerilerinin gelişimine etkisini incelemektedir. Araştırma, deneysel yöntemlerden tek grup ön-test son-test deseninde tasarlanmıştır. Sakarya ve İstanbul’da toplam 786 öğrenciye ön-test, 632 öğrenciye son-test uygulanmıştır. Sekiz hafta süren uygulama sürecinde 12 etkinlik, ders öğretmenleri tarafından yürütülmüş; süreç boyunca öğretmenlerin gözlemleri ve değerlendirmeleri toplanmıştır. Uygulama öncesi ve sonrası yapılan ölçümler, öğrencilerin üç beceri alanında da anlamlı düzeyde gelişim gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle empati, özdenetim, problem çözme, ahlaki iletişim ve sosyal katılım gibi alt becerilerde belirgin ilerlemeler kaydedilmiştir. Öğretmenler, etkinliklerin büyük ölçüde değer eğitimini desteklediğini, öğrencilerin adalet, merhamet, dürüstlük gibi erdemleri sosyal yaşamla ilişkilendirebildiğini ifade etmişlerdir. Bununla birlikte etkinliklerin uzunluğu, yönerge belirsizlikleri ve aile katılımının sınırlılığı uygulama sürecinde güçlükler olarak rapor edilmiştir. Genel olarak, bulgular beceri temelli değer eğitiminin geleneksel yaklaşımlara göre öğrencilerin kişilik gelişimini daha bütüncül şekilde desteklediğini göstermektedir. Program, öğrencilerin yalnızca ahlaki yargı geliştirmelerini değil, aynı zamanda bu yargıları sosyal ortamda eyleme dönüştürmelerini hedefleyen yapısıyla öne çıkmaktadır. Çalışma, değer eğitimi alanında bilişsel, duyuşsal ve davranışsal boyutların birlikte ele alınması gerektiğini vurgulamakta ve uygulamanın yaygınlaştırılmasının öğrenci gelişimine önemli katkılar sağlayacağını önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Değer Eğitimi
• Ahlaki Beceriler
• Beceri Temelli Eğitim
• Değer Eğitimi Programı

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

Bu çalışma Tübitak-1001 / 123K630 no'lu proje kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulmuştur.

Kaynakça

1. Bağatarhan, Tuba. “Okullarda Uygulanan Sosyal Duygusal Öğrenme Programları”. Sosyal ve Duyuşsal Öğrenme (Kuramdan Uygulamaya). ed. Meltem Yalın Uçar. 173-194. İstanbul: Efeakademi, 1. Basım, 2023.
2. Bandura, Albert. Social Learning Theory. New Jersey: Englewood Cliffs, 1977. https://journals.sagepub.com/ doi/10.1177/105960117700200317
3. Beşel, Mert Can. Akran Zorbalığıyla Başa Çıkmada Sosyal Beceri Temelli Psikoeğitim Programının Etkisinin İncelenmesi. Ordu: Ordu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
4. Bottery, Mike. “Book Reviews”. Educational Management & Administration 28/2 (01 Nisan 2000). https://doi. org/10.1177/0263211X000282010
5. Büyüköztürk, Şener. Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem, 15. Basım, 2011.
6. Coşkun, Recai vd. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (SPSS Uygulamalı). Sakarya: Sakarya Kitabevi, 2015.
7. Değer, Mehmet. “Sosyal Öğrenme Kuramı”. Eğitim Psikolojisi. ed. İbrahim Yıldırım. 469-484. Ankara: Anı Yayıncılık, 2013.
8. Değirmenci, Gizem Yağmur. Sosyal Beceri Eğitimi Programının Öğrenme Güçlüğü Olan Çocukların Sosyal Becerileri Üzerindeki Etkililiğinin İncelenmesi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Doktora Tezi, 2022.

9. Demirbilek, Uğur Nadir. Sosyal Bilgiler Öğretim Programının Sosyal Beceri Eğitimi Açısından CIPP Modeline Göre Değerlendirilmesi. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi, Doktora Tezi, 2023.
10. Dilmaç, Bülent. İlköğretim Öğrencilerine İnsani Değerler Eğitimi Verilmesi ve Ahlaki Olgunluk Ölçeği ile Eğitimin Sınanması. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 1999.
11. George, Darren - Mallery, Paul. IBM SPSS Statistics 23 Step by Step: A Simple Guide and Reference. Routledge, 14. Basım, 2016.
12. Göktaş, İlkay - Ogelman, Hülya Gülay. “Aile Katılımı ve Sosyal Beceri Eğitimi Programlarının Tek Başına ve Birlikte 4-5 Yaş Çocuklarının Sosyal Becerileri Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 9/1 (15 Haziran 2016), 0-0. https://doi.org/10.17218/husbed.31108
13. Güven, Gülçin - Yumugan, Seher. “Beceri Temelli Okul Öncesi Eğitimi: 2024 Maarif Programına İlişkin Öğretmen Görüşleri”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16/1 (28 Nisan 2025), 1215-1242. https://doi.org/10.51460/baebd.1581408
14. Hersh, B. “The Paradox of Social Information Processing Theory”. The International Journal of Science in Society 3/1 (2012), 53-74. https://doi.org/10.18848/1836-6236/cgp/v03i01/51305
15. Heydenberk, Robert A. vd. “Conflict resolution and bully prevention: Skills for school success.” Conflict Resolution Quarterly 25 (2006), 55-69.
16. Izgar, Gökhan - Beyhan, Ömer. “Değerler Eğitimi Programının İlköğretim Okulu 8. Sınıf Öğrencilerinin Demokratik Tutum ve Davranışlarına Etkisi”. Değerler Eğitimi Dergisi 13/29 (01 Haziran 2015), 439-470.
17. Karataş, Zeynep. “Sosyal Beceriye Giriş”. ed. Engin Deniz - Ali Eryılmaz. Ankara: Pegem Akademi, 3. Basım, 2021.
18. Kasap, Fatma Nur - Meydan, Hasan. “10.Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ders Kitabında ‘Ahlaki Tutum ve Davranışlar’ Ünitesinin Ahlaki Beceriler Açısından İncelenmesi”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/1 (24 Haziran 2023), 216-234. https://doi.org/10.34086/rteusbe.1251312
19. Kolaşınlı, Işıl Betül - Ömeroğlu, Esra. “Okul Öncesi Öğretmenlerinin Çocukların Sosyal Bilgiyi İşleme Süreçlerine Yönelik Görüşlerinin İncelenmesi”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 24/3 (30 Temmuz 2025), 1234-1250. https://doi.org/10.17755/esosder.1644684
20. Koyuncu, Nuran - Kılıç, Yusuf. “Osmanlı Medresesi’nin Kurucusu Kayserili Davud’un Hayatı, Eserleri ve Fikirleri Üzerine Bir Bakış”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 27/2 (08 Ağustos 2019), 229-242. https://doi.org/10.15337/suhfd.571244
21. Kurt, Tuba. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Ahlak Eğitimi ve Eleştirel Düşünme: Kuramsal Temeller ve Uygulama Örnekleri”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi Ö3-Eğitimde Yeni Yaklaşımlar (31 Aralık 2025), 245-282. https://doi.org/10.56720/mevzu.1782991
22. MEB. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. Ankara: MEB Yayınları, 2025.
23. Meydan, Hasan. “Bir Beceri Olarak Ahlak ve Eğitimi: Ahlaki Gelişim Kuramlarına Dayalı Bir İnceleme”. ilted: ilahiyat tetkikleri dergisi 1/55 (2021), 445-471.
24. Meydan, Hasan vd. “Değer Eğitiminde İşe Koşulacak Beceriler: Uzman Görüşüne Dayalı Bir İhtiyaç Analizi”. Eskiyeni 1/54 (30 Eylül 2024), 1485-1512. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1462967
25. Meydan, Hasan vd. “Değer Eğitiminde İşe Koşulacak Becerilerin Delphi Tekniği ile Belirlenmesi: Bir Model Önerisi”. Hitit İlahiyat Dergisi 23/2 (30 Aralık 2024), 656-684. https://doi.org/10.14395/hid.1511197
26. Meydan, Hasan vd. “Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması”. Bilimname. 54 (01 Ekim 2025): 261-284. https://doi.org/10.28949/bilimname.1688406.
27. Ömeroğlu, Esra vd. “Sosyal Beceri Eğitici Eğitim Programının Etkililiği”. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1/1 (28 Mayıs 2014). https://doi.org/10.21666/mskuefd.89404
28. Örnek, Şeyma - Akyürek, Süleyman. “Ortaokul Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi İçin MEB Tarafından Hazırlanan Beceri Temelli Soruların Taksonomik Yönden İncelenmesi”. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 16 (30 Aralık 2023), 175-200. https://doi.org/10.53112/tudear.1331129
29. Samuels, Peter - Gilchrist, Mollie. “Independent Samples T-Test”. Stats Tutor. https://www.researchgate.net/ publication/274635481_Independent_Samples_t-test
30. Sapsağlam, Özkan - Temel, Nermin. “Gerçek Yaşam Temelli Değerler Eğitimi Programının İlkokul 1.Sınıf Öğrencilerinin Sosyal Yeterlik ve Okula Uyum Becerileri Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi”. Journal of Turkish Studies 13/Volume 13 Issue 4 (2018), 1015-1034. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13015
31. Tabachnick, Barbara G. - Fidell, Linda S. Using Multivariate Statistics. New Jersey: Pe-arson Education, 6. Basım, 2013.
32. Tavşancıl, Ezel. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. Ankara: Nobel, 2002. https://www.nadirkitap.com/tutumlarin-olculmesi-ve-spss-ile-veri-analizi-ezel-tavsancil-kitap31532700.html Us, Rabia Gürbüz - Güven, Aliye Nur Ercan. “Millî Eğitim Bakanlığı Tarafından Hazırlanan Beceri Temelli Türkçe Sorularının
33. Yenilenmiş Bloom Taksonomisi Açısından Ele Alınması”. Journal of Uludag University Faculty of Education 35/2 (31 Ağustos 2022), 426-445. https://doi.org/10.19171/uefad.1078375
34. Uygun, Kamil - Günhan, Şifa. “Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Sosyal Katılım Becerisinin Kazandırılması ile İlgili Görüşleri”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16/1 (28 Nisan 2025), 1194-1214. https://doi.org/10.51460/baebd.1551651
35. Yalın Uçar, Meltem. “Duyuşsal Özellikler ve Duyuşal Özelliklerin Eğitim Programlarına Yansıması”. Sosyal ve Duyuşsal Öğrenme (Kuramdan Uygulamaya). ed. Meltem Yalın Uçar. İstanbul: Efeakademi, 1. Basım, 2023.
36. Yaşlıoğlu, M. Murat. “Sosyal Bilimlerde Faktör Analizi ve Geçerlilik: Keşfedici ve Doğrulayıcı Faktör Analizlerinin Kullanılması”. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi 46/Özel Sayı (2017), 74-85.
37. Yıldırım, Yusuf - Çalışkan, Alperen. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 21. Yüzyıl İnsan Profili Açısından Değerlendirilmesi”. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi 13/26 (30 Kasım 2024), 204-220. https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121