Loss of Meaning of Loneliness: From Being with the Right Among the People to Alienation Among the Crowd

Öz

Nowadays, loneliness is undergoing a dramatic transformation, shifting from a meaningful and conscious experience to a state that is aimless and involuntarily encountered. Drawing attention to the loss of meaning in the experience of loneliness, this article discusses the profound distinction between the loneliness experienced by increasingly individualised people in the modern era and the purposeful and meaningful loneliness seen as an important practice in the Sufi tradition for the process of human perfection. In our era, rapid digitalisation, excessive individualisation, and the dissolution of familial, religious, and social bonds have left people ‘alone in crowds.’ While constantly engaging in virtual interactions, they experience a state of alienation, feeling emotionally and spiritually isolated. Comparing this loneliness, one of the major crises of the modern era, with practices of solitude such as asceticism, seclusion, retreat, and isolation, which are employed in the Sufi tradition to attain a certain spiritual maturity, the article draws attention to the existential and psychosocial problems faced by modern humans as loneliness loses its meaning. The main objective of the article is to examine the social and psychological dimensions of modern loneliness in light of Sufism's teachings, which address humanity in its various dimensions, to reveal the possibilities for overcoming this crisis and to explore how loneliness can be transformed into a meaningful, conscious action, becoming a practice that brings humanity into contact with both itself and the truth.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy
• Sufism
• Loneliness
• Human
• Alienation

Yalnızlığın Anlam Yitimi: Halk İçinde Hak ile Beraber Olmaktan Kalabalıklar İçinde Yabancılaşmaya

Öz

Günümüzde yalnızlık, anlamlı ve bilinçli bir deneyimden, amaçsız ve istem dişi yakalanan bir hâle dönüşmüştür. Yalnızlık deneyimindeki anlam yitimine dikkat çeken bu makale modern dönemde giderek bireyselleşen kişinin yaşadığı yalnızlık ile tasavvuf geleneğinde insanın kemale erme sürecinde önemli bir pratik olarak görülen amaçlı ve anlamlı yalnızlık arasındaki derin ayrımı bahse konu etmektedir. Yaşadığımız dönemde hızlı dijitalleşme, aşırı bireyselleşme, ailevî, dinî ve sosyal bağlardaki çözülmeyle beraber "kalabalıklar içinde yalnız" kalan insan sürekli sanal etkileşimlerde bulunmakla beraber duygusal ve ruhsal olarak izole olduğu bir yabancılaşma hâlini yaşamaktadır. Bu şekliyle modern dönemin önemli krizlerinden biri olan yalnızlığın tasavvuf geleneğinde belirli bir ruhsal olgunluğa erişmek amacıyla başvurulan zühd, uzlet, inziva ve hâlvet gibi yalnızlık pratikleriyle karşılaştırıldığı bu makalede, yalnızlığın bir anlam kaybına uğramasıyla modern insanın karşılaştığı varoluşsal ve psikososyal sorunlara dikkat çekilmiştir. Makalenin temel amacı, modern yalnızlığın toplumsal ve psikolojik boyutlarını tasavvufun insani farklı boyutlarıyla ele alan öğretileri ışığında inceleyerek bu krizi aşmanın imkânlarını ortaya koymak ve yalnızlığın yeniden anlamlı, bilinçli bir eylem hâline gelerek insanın hem kendisiyle hem de hakikatle buluştuğu bir pratiğe dönüşebileceğini tetkik etmektir.

Anahtar Kelimeler

• Felsefe
• Tasavvuf
• Yalnızlık
• İnsan
• Yabancılaşma

Kaynakça

1. Baudrillard, Jean. Simülakrlar ve Simülasyon. çev. Oğuz Adanır. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2011.
2. Bauman, Zygmunt. Akışkan Aşk İnsan İlişkilerinin Dayanıksızlığı. çev. Işık Ergüden. İstanbul: Versus Yayınları, 2012.
3. Bauman, Zygmunt. Akışkan Modernite. çev. Sinan Okan Çavuş. İstanbul: Can Yayınları, 2023.
4. Bauman, Zygmunt. Iskarta Hayatlar: Modernite ve Safraları. çev. Osman Yener. İstanbul: Can Yayınları, 2018.
5. Cacioppo, John T. - Patrick, William. Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. New York: W.W. Norton, 2008.
6. Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Ağaç Kitabevi Yayınları, 2009.
7. Chittick, William C. İlahi Aşk. çev. Ömer Saruhanlıoğlu, Kadir Filiz. İstanbul: Nefes Yayınları, 2018.
8. Dykstra, Pearl A. “Changes in Family Patterns and People’s Lives: Western European Trends”. Solidarity Between the Sexes and the Generations. ed. Trudie Knijn - Komter Aafke. 89-110. Cheltenham: Edward Elgar Publishing, 2004.

9. Erkaya, Mahmud Esad. Mânevî Eğitim Metodu Olarak Hâlvet. Ankara: İlahiyât Yayınları, 2019.
10. Frankl, Viktor Emil. Duyulmayan Anlam Çığlığı. çev. Selçuk Budak. Ankara: Öteki Yayınevi, 1994.
11. Frankl, Viktor Emil. İnsanın Anlam Arayışı. çev. Özge Yılmaz. İstanbul: Okuyan Us Yayınları, 2009.
12. Fromm, Erich. Özgürlükten Kaçış. çev. Şemsa Yeğin. İstanbul: Say Yayınları, 2016.
13. Gauchet, Marcel. The Disenchantment of the World: A Political History of Religion. çev. Oscar Burge. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1999.
14. Gazzâlî. İhyâu Ulûmi’d-Dîn. çev. Ahmet Serdaroğlu. İstanbul: Bedir Yayınevi, 2022.
15. Guenon, Rene. Modern Dünyanın Bunalımı. çev. Mahmut Kanık. İstanbul: İnsan Yayınları, 2020.
16. Gündüz, İrfan. “Tasavvufî Bir Terim Olarak Râbıta”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7-10 (14 Ocak 2014), 243-274. https://doi.org/10.15370/muifd.35465
17. Han, Byung-Chul. Anlatının Krizi. çev. Murat Erşen. İstanbul: Ketebe Yayınevi, 2024.
18. Han, Byung-Chul. Hiperkültürellik. çev. M. Sami Türk. İstanbul: Ketebe Yayınevi, 2024.
19. Han, Byung-Chul. Kapitalizm ve Ölüm Dürtüsü. çev. Çağlar Tanyeri. İstanbul: İnka Kitap, 2023.
20. Han, Byung-Chul. Palyatif Toplum: Günümüzde Acı. çev. Hâluk Barışcan. İstanbul: Metis Yayınları, 2022.
21. Han, Byung-Chul. Ritüellerin Yok Oluşuna Dair: Günümüzün Bir Topolojisi. çev. Çağlar Tanyeri. İstanbul: İnka Kitap, 2022.
22. Han, Byung-Chul. Sürünün İçinde: Dijital Dünyaya Bakışlar. çev. Zeynep Sarıkartal. İstanbul: İnka Kitap, 2024.
23. Han, Byung-Chul. Şeffaflık Toplumu. çev. Hâluk Barışcan. İstanbul: Metis Yayınları, 2024.
24. Han, Byung-Chul. Zamanın Kokusu: Bulunma Sanatı Üzerine Felsefi Bir Deneme. çev. Şeyda Öztürk. İstanbul: Metis Yayınları, 2018.
25. Heidegger, Martin. Tekniğe İlişkin Soruşturma. çev. Doğan Özlem. İstanbul: Paradigma Yayınları, 1998.
26. Heidegger, Martin. Varlık ve Zaman. çev. Kaan H. Ökten. İstanbul: Agora Kitaplığı, 2011.
27. Illouz, Eva. Consuming the Romantic Utopia: Love and the Cultural Contradictions of Capitalism. London: University of California Press, 1997.
28. İbnü’l-Arabî. Fütûhât-ı-Mekkiyye. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2016.
29. İbnü’l-Arabî, Günümüz İnsanına Fususu’l-Hikem. çev. Hamza Kılıç. İstanbul: İnsan Yayınları, 2014. 2024), blm.
30. Jones, Lucy. “‘It Felt Shameful’: The Profound Loneliness of Modern Motherhood”. The Guardian (21 Ağustos Life and style. https://www.theguardian.com/lifeandstyle/article/2024/aug/21/ it-felt-shameful-the-profound-loneliness-of-modern-motherhood
31. Jung, Carl Gustav. Anılar, Düşler, Düşünceler. ed. Aniela Jaffe. çev. İris Kantemir. İstanbul: Can Yayınları, 2009.
32. Kuşeyrî, Abdulkerim. Tasavvuf İlmine Dair Kuşeyrî Risâlesi. ed. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1991. Levinas, Emmanuel. Totality and Infinity: An Essay on Exteriority. çev. Alphonso Lingis (English). Boston: Kluwer Academic Publishers, 1991.
33. Mekkî, Ebû Tâlib el-. Kûtu’l-Kulûb. thk. Mahmud b. İbrahim b. Muhammed. Kahire: Mektebetü Dâru’t-turâs, 2001.
34. Moor, Nienke - Komter, Aafke. “The Impact of Family Structure and Disruption on Intergenerational Emotional Exchange in Eastern Europe”. European Journal of Ageing 9/2 (01 Haziran 2012), 155-167. https://doi.org/10.1007/s10433-011-0207-3
35. Nasr, Seyyid Hüseyin. Bilgi ve Kutsal. çev. Yusuf Yazar. İstanbul: İz Yayıncılık, 2012.
36. Noorata, Metin. Khâlwat dar Anjuman ('Solitude Within Society’): An Islamic Ethico-Mystical Response to the Dialectical Tension Between Solitary and Social Life. İstanbul: İbn Hâldun Üniversitesi, Medeniyetler İttifakı Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
37. Platon. Devlet. çev. Selahattin Eyüboğlu - M. Ali Cimcoz. İstanbul: Remzi Kitabevi, 20. Basım, 1995.
38. Riesman, David vd. Yalnız Kalabalık. çev. Yeşim Erdem. Ankara: Heretik Yayıncılık, 2016.
39. Rûmî, Mevlânâ Celâleddin-i. Mesnevî. çev. Veled İzbudak. İstanbul: MEB Yayınları, 1998.
40. Schwartz, Barry. The Paradox of Choice: Why More Is Less. New York: HarperCollins, 2003.
41. Serrâc, Ebu Nasr Tûsî. İslam Tasavvufu. çev. Hasan Kamil Yılmaz. İstanbul: Erkam Yayınları, 2000.
42. Simmel, George. “The Metropolis and Mental Life”. The Sociology of Georg Simmel. 409-424. New York: Free Press, 1950.
43. Sühreverdî, Şihâbüddîn. Hikmetü’l-İşrâk. çev. Eyüp Bekiryazıcı - Üsmetullah Sami. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2015.
44. Svendsen, Lars. Yalnızlığın Felsefesi. çev. Murat Erşen. İstanbul: Redingot Kitap, 2018.
45. Taşdelen, Vefa. “İnziva: İnsanın Kendine Yolculuğu”. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi 1/1 (30 Haziran 2021), 8-20.
46. Taylor, Charles. Seküler Çağ. çev. Dost Körpe. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
47. Tosun, Necdet. “Râbıta”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 34/378-379. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
48. Trimingham, J. Spencer. The Sufi Orders in Islam. New York: Oxford University Press, 1998.
49. Turkle, Sherry. Alone Together: Why We Expect More from Technology and Less from Each Other. New York: Basic Books, 2011.
50. Uludağ, Süleyman. “Celvet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/273. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
51. Uludağ, Süleyman. “Hâlvet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/386-387. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
52. Uludağ, Süleyman. “Hâlvet Der-Encümen”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 15/387-388. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
53. Uludağ, Süleyman. “Uzlet (Tasavvuf)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 42/256-257. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
54. Varışlı, Berfin - Gültekin, Tule. “Akışkan Yaşlılık: Post-Modern Toplumda Yaşlılığı Yeni ̇den Düşünmek”. Beykoz Akademi Dergisi 13/1 (18 Haziran 2025), 262-276. https://doi.org/10.14514/beykozad.1553542