HAKEM OLAYI ÖZELİNDE MEZHEBÎ KAYGININ TARİH AKTARIM VE YORUMUNA ETKİSİ
Öz
Tarih alanında deney ve gözlem metodu kullanılmadığından, geçmişin gerçekliklerine ulaşmanın yolu bugüne ulaşan haberlerdir. Bu haberlerin insanlar tarafından aktarılması, tarihî verilere duyguların karışmasına ve çoğu zaman gerçeklerin saklı kalmasına neden olmaktadır. İnsanların, aktarımlarında nesnellikten kopmasının nedenlerinden biri de râvilerin bir mezhebe mensup olmasıdır. Mezhep aidiyeti, kişinin olay ve olguları mezhebinin bakış açısıyla anlamasına, yorumlamasına ve aktarmasına neden olmaktadır. Sonraki süreçte teşekküllerini tamamlayacak üç büyük mezhebin doğrudan taraf olduğu Hakem Olayı, mezhep etkisinin araştırılması gereken olaylardan biridir. Tahkim meselesindeki taraflardan birinin lideri olan Hz. Ali’den dolayı Şia, bu olay sonucunda Hz. Ali’den ayrılarak ilk mezhebi oluşturan Havâric ve geri kalan çoğunluğun mezhebi olan Ehl-i sünnet, zikredilen olayda taraf olan mezheplerdir. Büyük bir mezhebin ortaya çıkmasına neden olması, Hz. Ali’nin taraflardan birine liderlik etmesi ve Müslümanlar arasındaki ilk büyük savaşın bir parçasını teşkil etmesi nedeniyle son derece önemli olan Hakem Olayı’nın karanlık noktalarının aydınlatılması, bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, olaya dair rivayetlerin karşılaştırılarak aralarındaki farkların değerlendirilmesi, böylece mezhep etkisinin bu rivayetlerde ne tür yönlendirmelere neden olduğunun ortaya çıkarılmasıdır. Sonuçta mezhebî bakışın tarih aktarımında etkili olduğu gözlemlenmiş, tahkim meselesinin kronolojik sırasına uygun olarak bazı örneklerle bu gözlemler detaylandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ahmed b. Hanbel, Ebu Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî, Müsnedü’l-İmam Ahmed b. Hanbel, thk. Şuayb el-Arnavut, Müessesetü’r-Risale, I-L, Beyrut, 1998.
- Apak, Adem, İslam Siyaset Geleneğinde Amr b. el-Âs, 2.B., Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2016.
- Azimli, Mehmet, Dört Halifeyi Farklı Okumak – 4: Hz. Ali, 2.B., Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2015.
- Belâzürî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Yahya, Ensabü’l-Eşraf, thk. Süheyl Zekkar ve Riyad Zerkelî, Darü’l-Fikr, I-XIII, 1997.
- Berrâdî, Ebü’l-Fazl Ebü’l-Kasım b. İbrahim, el-Cevâhiru’l-Müntekât fî Itmâmi Mâ Ehalle Bihî Kitâbü’t-Tabakât, Kahire, 1885.
- İbn A’sem, Ebu Muhammed Ahmed b. A’sem el-Kûfî, Kitabü’l-Fütuh, thk. Ali Şîrî, Darü’l-Edva, I-VIII, Beyrut, 1991.
- İbnü’l-Arabî, Ebu Bekr Muhammed b. Abdillah b. Muhammed el-Meâfirî, el-Avâsım mine’l-Kavâsım, thk. Mahmud Mehdi İstanbulî ve Muhibbuddîn El-Hatîb, 6.B, Mektebetü’s-Sünne, Kahire, 1412.
- İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Ali el-Cezerî, el-Kâmil fi’t-Tarih, thk. Ebü’l-Fida Abdullah El-Kadî, Darü’l-Kütübü’l-İlmiyye, I-XI, Beyrut, 1987.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yusuf Sansarkan
*
0000-0001-8010-4173
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
4 Haziran 2018
Kabul Tarihi
9 Temmuz 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 4 Sayı: 2
Cited By
Muharrem Mâtem Merasimlerinin Ortaya Çıkışı ve Osmanlı’da Yaşayan İranlıların Mâtem Merasimleri
Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.21021/osmed.1293022Hâricîliğin Doğuşuna Etki Eden İktisadî Arka Plan
e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.18403/emakalat.1320798
