Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Popülist Rasyonalite: Siyasal Tarzdan Rejim Formuna

Yıl 2025, Sayı: 17, 61 - 90, 28.12.2025

Enes Berhudan Kökerer

https://doi.org/10.53791/imgelem.1820813

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de hükümet sisteminde gerçekleşen dönüşümün popülist siyaset tarzının kurumsallaşmasına zemin hazırladığını ileri sürmektedir. Hükümet sisteminde gerçekleşen dönüşüm, yalnızca anayasal çerçevede yapılan değişiklik değil aynı zamanda siyasal rekabetin tarzını dönüştüren köklü bir değişim olmuştur. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin merkezinde, doğrudan halk iradesiyle seçilen Cumhurbaşkanı bulunmaktadır. Parlamenter sistemde daha çok sembolik bir rol üstlenen Cumhurbaşkanlığı makamı yeni sistemle yürütmenin başı sıfatını kazanmış, güçlü yürütme erkini temsil eden bir siyasal merkeze dönüşmüştür. Halkın doğrudan seçimine dayalı bu konum, siyasal rekabetin popülist bir tarzda yürütülmesini teşvik eden yapısal bir işlev görmektedir. Bu doğrultuda, çalışmanın merkezî iddiası şudur: Yeni sistemde popülist siyaset, bir söylem stratejisinin ötesine geçerek siyasal düzenin süreklilik kazanan yapısal bir öğesi - 'yeni gerçekliği’ ve ‘yeni normali’ - haline dönüşmüştür.

Anahtar Kelimeler

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi , Popülizm , Popülist Liderlik , Halk , Siyaset Tarzı.

Populist Rationality In the Presidential System Of Government: From Political Style To Regime Form

Öz

This study argues that the transformation of Turkiye's government system has paved the way for the institutionalization of a populist political style. The transformation that took place in the government system was not just a constitutional revision, but a radical change that transformed the style of political competition. At the center of the Presidential System of Government is the President, directly elected by popular will. The office of the President, which played a more symbolic role in the parliamentary system, has become the head of the executive branch under the new system, transforming into a political center representing a powerful executive power. This position, based on direct popular election, serves a structural function that encourages a populist style of political competition. In this context, populist politics in the new system is not merely a temporary rhetorical strategy but has become the enduring ‘new reality’ or ‘new normal’ of the political order.

Anahtar Kelimeler

Presidential Government System , Populism , Populist Leadership , People , Politics As a Style.

Kaynakça

• AK Parti İstanbul İl Başkanlığı. (2024, Mayıs). Bürokratik Vesayete İzin Vermeyiz, Ak Bülten, 732, https://akpartiistanbul.com/ak-bulten/664b1586b7a4e.pdf (Erişim: 06.12.2025).
• Al, H. (2020). Başkanlık Sistemi Üzerine: Cumhurbaşkanlığı Sisteminin Zayıf Halkası Parlamento, Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (1), 14-44.
• Alkan, H. (2018). Kurumsalcı Yaklaşım Işığında Yeni Siyasetin Analizi: Cumhurbaşkanlığı Sistemi, Ankara: Liberte Yayınları.
• Anadolu Ajansı. (2017, 11 Şubat). Cumhurbaşkanı Erdoğan: Millet Ne Derse O Olacak, Allah Ne Derse O Olacak. https://www.aa.com.tr/tr/gunun-basliklari/cumhurbaskani-erdogan-millet-ne-derse-o-olacak-allah-ne-derse-o-olacak/748130 (Erişim: 06.12.2025).
• Anadolu Ajansı. (2018, 23 Mart). Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türk Milletinin İradesini Esir Alabilecek Hiçbir Dünyevi Güç Yoktur. https://www.aa.com.tr/tr/politika/cumhurbaskani-erdogan-turk-milletinin-iradesini-esir-alabilecek-hicbir-dunyevi-guc-yoktur/1097564 (Erişim: 06.12.2025).
• Anadolu Ajansı. (2019, 7 Mayıs). Cumhurbaşkanı Erdoğan: YSK’nin kararı İstanbul seçimleri üzerindeki gölgenin kalkmasını sağlayacak. https://www.aa.com.tr/tr/politika/cumhurbaskani-erdogan-ysknin-karari-istanbul-secimleri-uzerindeki-golgenin-kalkmasini-saglayacak/1472318
• Arditi, B. (2004). Populism as a Spectre of Democracy: A Response to Canovan, Political Studies, 52 (1), 135-143. Doi: https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.2004.00468.x
• Aslan, A. (2015). Türkiye için Başkanlık Sistemi: Demokratikleşme, İstikrar, Kurumsallaşma, Ankara: SETA Yayınları.
• Aslanidis, P. (2016). Is Populism an Ideology? A Refutation and a New Perspective, Political Studies, 64, 88-104. Doi: https://doi.org/10.1111/1467-9248.12224
• Ayata, A. G. (1992). CHP – Örgüt ve İdeoloji, N. Tarhan & B. A. Tarhan (Çev), İstanbul: Gündoğan Yayınları.
• Belge, M. (2018). “Siz İsterseniz…” Popülizm Üzerine Yazılar, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Berlin, I. (1968). To Define Populism, Government and Opposition, 3 (2), 137-180.
• Bora, T., Erdoğan, N. (2006). Biz Anadolu’nun Bağrı Yanık Çocukları... Muhafazakâr Popülizm, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce -Muhafazakârlık, Cilt 5, 632-644. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Bozoğlu, T. (2017). Hegel’in Zeitgeist’ı ve Otoriter Popülist Siyasal Söylemi: Trump Üzerine Bir Okuma, Ekonomi, Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 2(1), 67-82. Doi: https://doi.org/10.30784/epfad.331613
• Canovan, M. (1999). Trust the People! Populism and the Two Faces of Democracy, Political Studies, 47 (1), 2-16. Doi: https://doi.org/10.1111/1467-9248.00184
• Canovan, M. (2004). Populism for Political Theorists?, Journal of Political Ideologies, 9(3), 241-252. Doi: https://doi.org/10.1080/1356931042000263500
• CHP. (2023, 8 Mayıs). 13. Cumhurbaşkanı Adayı Kılıçdaroğlu, Adana’da: İster Beşli Çete Olun, İster Elli Beşli Çete; Hesabını Soracağım. https://www.chp.org.tr/haberler/13-cumhurbaskani-adayi-kilicdaroglu-adanada-ster-besli-cete-olun-ster-elli-besli-cete-hesabini-soracagim (Erişim: 06.12.2025).
• CHP. (2023). Sana Söz, Yine Baharlar Gelecek [Video], YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=bEOZYJr4Xm8 (Erişim: 06.12.2025).
• Çamurcuoğlu, G. (2019). Çoğunlukçu Demokrasiye Yöneliş Olarak Popülizm, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 277-291. Doi: https://doi.org/10.21492/inuhfd.559362
• Çarkoğlu, A., Elçi, E., Erol, F. vd. (2022). Popülizm Teorileri Işığında Türkiye’de Popülizmin Tarihsel Gelişimi: Siyasi Partiler Üzerine Bir İnceleme, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 323-348. Doi: https://doi.org/10.18037/ausbd.1095197
• Çiçekli, A., Çiçekli, A. (2022). Demokrasinin Güncel Tehdidi: Popülizm, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (48), 199-220. Doi: https://doi.org/10.21497/sefad.1218430
• Doğan, B., Doğan, İ. (2020). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Cumhurbaşkanının Sorumluluğu, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(2), 468-483. Doi: https://doi.org/10.21492/inuhfd.732153
• Erdoğan, S. (2017). Türkiye’de Yeni Sağcı Ekonomiye Geçiş Uygulamaları ve Turgut Özal, Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 398-407.
• Ernesto, L. (2011). Popülizm: Bir Ad Ne İçerir?, H. Özen (Çev.), Atılım Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 135-146.
• Ertan, M. (2021). Türkiye’de Siyasal Merkezin Dönüşümü: 1990’larda Merkez Sağın Bölünmesi ve Düşüşü, Mülkiye Dergisi, 45(4), 963-992.
• Esmer, G. T. (2008). Propaganda, Söylem ve Sloganlarla Ortanın Solu, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(3), 69-85.
• Finchelstein, F. (2017). From Fascism to Populism in History, Berkeley: University of California Press.
• Freeden, M. (1996). Ideologies and Political Theory, Oxford: Oxford University Press.
• Freeden, M. (2011). İdeoloji, H. Gür (Çev), Ankara: Dost Yayınları
• Griffin, R. (1995). Fascism, Oxford: Oxford University Press.
• Heper, M. (2010). Türkiye’de Devlet Geleneği, Ankara: Doğu-Batı Yayınları.
• Heywood, A. (2013). Siyaset Teorisine Giriş, H. Murat (Çev.), İstanbul: Küre Yayınları.
• Işık, U., Rüşen, S. (2020). Radikal Demokrasi Bağlamında Sol Popülizmin İmkanı, Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(Ek Sayı-1), 344-360. Doi: https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2020.ek1.016
• Kahraman, H. B. (2010). Türk Siyasetinin Yapısal Analizi 1: Kavramlar, Kuramlar, Kurumlar, İstanbul: Agora Kitaplığı Yayınları.
• Kalkan, B. (2015). Yeni Kurumsal Siyaset, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14 (3), 559-583. Doi: https://doi.org/10.21547/jss.256757
• Kaya, B. (2018). Türk Tipi Başkanlık Sistemi Önerisinden Partili Cumhurbaşkanlığı Sistemine, Yönetim Bilimleri Dergisi, 15 (30), 27-50.
• Kıran, İ. D. (2025). Türkiye’de İlk Kadın Başbakan: Tansu Çiller, Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 9(1), 353-372.
• Kongar, E. (2014). Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği, İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Kuzu, B. (1998). Neden Başkanlık Sistemi, D. Dursun ve H. Al (Ed.), Türkiye’de Yönetim Geleneği: Kurumlar, Sorunlar ve Yeniden Yapılanma Arayışları içinde, Ankara: İlke Yayınları.
• Küçük, A. (2020). Türkiye’de Başkanlık Sistemi, Ankara: Adres Yayınları.
• Küçükömer, İ. (2013). Batılılaşma ve Düzenin Yabancılaşması, İstanbul: Profil Yayıncılık.
• Laclau, E. (2007). Popülist Akıl Üzerine, B. Çelik (Çev.), Ankara: Epos Yayınları.
• Linz, J. (1990). The Perils of Presidentialism, Journal of Democracy, 1(1), 51-69.
• Linz, J. (2025). Başkanlığın Riskleri, A. Gökmen (Çev.). İstanbul: Episteme Yayınları.
• Mainwaring, S., Matthew S. S. (1993). Juan Linz, Presidentialism, and Democracy: A Critical Appraisal, Comparative Politics, 29(4), 449-471.
• March, J. G., Johan P. O. (1989). Rediscovering Institutions, New York: Free Press.
• Mardin, Ş. (2006). Türkiye’de Toplum ve Siyaset, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Meşe, E. (2025). Türkiye’deki Sağ Partilerde Popülizmin İzini Sürmek, Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 623-643.
• Moffitt, B. (2020), Popülizmin Küresel Yükselişi, O. Özgür (Çev.), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mouffe, C. (2019). Sol Popülizm, A. Yanık (Çev.), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mudde, C. (2004). The Populist Zeitgeist, Government and Opposition, 39(1), 541–563.
• Mudde, C., Kaltwasser C. R. (2012). Populism in Europe and the Americas: Threat or Corrective for Democracy?, Mudde, C. ve C. R. Kaltwasser (Ed.), Populism and Illiberal Democracy içinde (1-26), Cambridge: Cambridge University Press.
• Müller, J-W. (2017). Popülizm Nedir?, O. Yıldız (Çev.), İstanbul: İletişim Yayınları.
• Özal, K. (1998). Türk Siyasi-İdari Sisteminin Sorunları, Devletin Yeniden Yapılanma İhtiyacı ve Başkanlık Sistemi, D. Dursun & H. Al (Ed.), Türkiye’de Yönetim Geleneği: Kurumlar, Sorunlar ve Yeniden Yapılanma Arayışları, Ankara: İlke Yayınları.
• Özgür, Ö. F., Anık, C. (2019). 2017 Anayasa Değişikliği Referandumunda AK Parti ve CHP’nin Propaganda Materyallerinin Söylem Çözümlemesi ile İncelenmesi, Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, (34), 221-246.
• Öztürk, A. (2020). Popülizmin İdeolojik Matrisi, Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 5 (2), 199-210.
• Rousseau, J-J. (2012). Toplum Sözleşmesi, V. Günyol (Çev.), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Schmitt, C. (2018). Siyasal Kavramı, E. Göztepe (Çev.), İstanbul: Metis Yayıncılık.
• Sertkaya, S., Aslan, C. (2024). Temel Popülist Parametreler Işığında Bülent Ecevit’in Popülizmi: Ortanın Solu, İmgelem, (15), 115-148. Doi: https://doi.org/10.53791/imgelem.1500821
• Sertkaya, S., Aslan, C. (2025). Necmettin Erbakan, Millî Görüş ve Popülizm, Turkish Studies, 20(2), 1241-1258. Doi: 10.7827/TurkishStudies.79753
• Shugart, M. S., Carey, J. M. (1992). Presidents and Assemblies: Constitutional Design and Electoral Dynamics, Cambridge: Cambridge University Press.
• Sırma, E., Parlak, İ. (2020). Türkiye’de Popülizm-Demokrasi İlişkisi: 24 Haziran Cumhurbaşkanlığı Seçimleri Üzerine Bir Değerlendirme, Memleket Siyaset Yönetim, (33), 141-180.
• Sobacı, M. Z., Miş N. ve Köseoğlu Ö. (2018). Türkiye’nin Yeni Yönetim Modeli ve Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı, SETA Perspektif, 206, 1–6.
• Soysal, M. (2007). Türk Siyasal Sistemi Üzerine Görüşler, İ. Kamalak (Ed.), Başkanlık Sistemi ve Türkiye: Ülkeler, Deneyimler ve Karşılaştırmalı Analiz, İstanbul: Kalkedon Yayınları.
• Sunar, İ. (1983). Demokrat Parti ve Popülizm, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 8, 2076-2086, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Sunar, İ. (1990). Populism and Patronage: The Demokrat Party and its Legacy in Turkey, Il Politico, 745-757.
• Taggart, P. (2004). Popülizm, B. Yıldırım (Çev.), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Tezel, Y. S. (2015). Cumhuriyet Döneminin İktisat Tarihi: 1923-1950, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Timur, T. (2003). Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
• Turan, M. A. (2018). Türkiye’nin Yeni Yönetim Düzeni: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, Social Sciences Research Journal, 7(3), 42-91.
• Türk, H. B. (2018). Muktedir: Türk Sağ Geleneği ve Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Urbinati, N. (2013). The Populist Phenomenon, Raisons Politiques, 51(3), 137-154.
• Uslu, C. (2021). Bir İdeoloji Olarak Popülizm. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 217-230. Doi: https://doi.org/10.18506/anemon.775626
• Uslu, H. F. (2019). Riskleri ve Vaadleriyle Sol Popülizm, İmgelem, 3(5), 255-271.
• Ülger, U., Gençkaya, Ö. F. (2024). Türkiye’de Siyasal Partilerin Kurumsallaşma Sorunu: Doğru Yol Partisi Örneği, Yasama Dergisi, (49), 89-124.
• Üskül, Z. (2007). “Giriş”, Kamalak, İ. (Der.), Başkanlık Sistemi ve Türkiye: Ülkeler, Deneyimler ve Karşılaştırmalı Analiz, İstanbul: Kalkedon Yayınları.
• Weyland, K. (2017). A Political-Strategic Approach, Kaltwasser, C. R., Taggart, P., Ochoa Espejo, P. ve Ostiguy, P. (Ed.), The Oxford Handbook of Populism içinde (48-72), Oxford: Oxford University Press.
• Yalnızoğlu, Y. (2017). “Hepsini Yakala Partisi” Bağlamında Anavatan Partisi’ne Yönelik Bir Analiz, PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3 (1), 67-77.
• Yarbay, E. (2017). Cumhurbaşkanlığı Sistemi: Yağmurdan Kaçarken Doluya Tutulmak, Bursa: Ekin Yayınları.
• Yıldız, A. (2015). Başkanlık Sistemi ve Türkiye, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 1-14.
• Yıldız, A. (2018). Liberalizm-Muhafazakârlık Sarkacında “İnformel” Bir Demokrat: Turgut Özal’dan Kalan, Muhafazakâr Düşünce, 15(55), 39-56.