Krizler Çağının Değişmeyen Hikayesi: Kırılganlaşan ve Durağanlaşan Orta Sınıflar

Öz

Bu çalışma, ekonomik ve toplumsal istikrarsızlıkların artması ve derinleşmesiyle orta sınıfların daraldığı tartışmasından yola çıkmış olup son üç yılda bu sınıfların nasıl bir değişim geçirdiğini göstermektedir. Nicel yöntemle tasarlanan araştırmada, amaçlı örneklem tekniğiyle, Konya’da, maddi olmayan emek grubunda yer alan meslek sahibi bireylerden veriler toplanmış, veriler SPSS programında analiz edilmiştir. Katılımcıların önemli bir kısmı üç yıl öncesi yaşantılarını daha rahat, daha öngörülebilir ve ekonomik açıdan daha dengeli bir dönem olarak tanımlarken; günümüzü ise giderek artan ekonomik baskılar altında sürdürülen bir geçim mücadelesi olarak ifade etmiştir. Çalışmanın bulgularında, son üç yılda orta sınıfların tüketim ve eğitim tercihleri, sınıfsal konumları ve gelecek algıları üzerinde ortaya çıkan kırılmalarla birlikte belirgin refah kaybı yaşadığı, eğitime dayalı gelir hiyerarşisinin artık geçerli olmadığı ve borçluluğun bu sınıfın yeni normali olduğu anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Krizler
• Orta Sınıflar
• Gelir Eşitsizlikleri
• Refah Kaybı
• Maddi Olmayan Emek.

The Unchanging Story of the Age of Crises: The Fragile and Stagnant Middle Classes

Öz

This study stems from the debate that the middle classes have shrunk due to increasing and deepening economic and social instability and shows how these classes have changed over the last three years. Using quantitative methods, the study collected data from middle-class professionals in Konya and analysed it using SPSS software. A substantial proportion of participants described their lives three years ago as a more comfortable, predictable, and economically stable period, while they described the present as a struggle for survival under increasing economic pressures. The study’s findings reveal that, over the past three years, the middle classes have experienced a significant loss of prosperity and prestige, along with fractures in their consumption, education preferences, class positions, perceptions of the future and the education-based income hierarchy is no longer valid.

Anahtar Kelimeler

• Crises
• Middle Class
• Income Inequalities
• Welfare Loss
• Immaterial Labor.

Kaynakça

1. Acun, H. N. (2023). 2000 yılı ve sonrası toplumsal tabakalaşma kavramının değişimi: Sınıf içi bölünmeler ve prekarya [Yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
2. Akın, F. (2016). 2001 krizi sonrası Türkiye ekonomisinin makro ekonomik performansı üzerine bir değerlendirme. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 43. https://izlik.org/JA25MR29NK
3. Akkoç, S. (2023). 2018 kur şoku ve Türkiye ekonomisine yansımaları. International Review of Economics and Management, 11(2), 75-96. https://doi.org/10.18825/iremjournal.1366215
4. Arslan, Z. (2016). Geçmişten bugüne eleştirel bir orta sınıf değerlendirmesi. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 6(13), 55-92. https://izlik.org/JA35RD76DJ
5. Ayla, D., Karış, Ç., & Kızıltan, A. (2019). Ekonomik krizlerin sosyal etkileri: Türkiye üzerine bir uygulama (1980-2016). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 33(2), 415-434. https://izlik.org/JA33XM34CD
6. Babbie, E. (2020). The practice of social research (15th ed.). Cengage Learning.
7. Ball, S. J. (2003). Class strategies and the education market: The middle classes and social advantage. RoutledgeFalmer.
8. Bianet. (2025, October 6). Turkey ranks first in Europe for income inequality. https://bianet.org/...https://bianet.org/haber/turkey-ranks-first-in-europe-for-income-inequality-312285

9. Bora, T., & Erdoğan, N. (2017). Cüppenin, kılıcın ve kalemin mahcup yoksulları: Yeni kapitalizm, yeni işsizlik ve beyaz yakalılar. In T. Bora, A. Bora, N. Erdoğan, & İ. Üstün (Ed.), Boşuna mı okuduk? Türkiye’de beyaz yakalı işsizliği (ss. 13-44). İletişim Yayınları.
10. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste (R. Nice, Trans.). Harvard University Press.
11. Bourdieu, P. (2015). Ayrım: Beğeni yargısının toplumsal eleştirisi (D. F. Şannan & G. Berkkurt, Trans.). Heretik Yayınları.
12. Burris, V. (1986). The discovery of the new middle class. Theory and Society, 15, 317-349. https://doi.org/10.1007/BF00172232
13. Cetinguc, C. (2025, December 15). Household debt hits historic high as inflation squeezes Turkish consumers. P.A. Turkey. https://www.paturkey.com/news/2025/household-debt-hits-historic-high-as-inflation-squeezes-turkish-consumers-26041/ Çiçek, Z. (2022). Gösterişçi tüketim davranışı ekseninde yeni orta sınıfların tüketim pratikleri. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1339-1364. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1093524
14. Dalgıç, B., & Balıkçıoğlu, E. (2015). Türkiye’de orta gelirli sınıfın profili. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 1(1), 17-3. https://izlik.org/JA34SD62AE
15. Darıcan, M. F. (2013). Ekonomik krizler ve Türkiye. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 5(17), 39-46. https://izlik.org/JA98FY34KB
16. Demir, N., & Yazgan, Ç. Ü. (2023). Pandemi sürecinde orta sınıfın değişen tüketim pratikleri: Nevşehir ve Eskişehir örneği. Sosyolojik Bağlam Dergisi, 4(2), 101-108. https://doi.org/10.52108/2757-5942.4.2.1
17. Demir, S. (2010). 2001 krizi sonrasında Türkiye ekonomisinde iktisadi büyümenin kaynakları ve sonuçları [Yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
18. Deniz, G. (2013). 2008 küresel krizinin ekonomik etkileri ve kriz döneminde alınan para–maliye politikası önlemleri [Yüksek lisans tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.
19. Eğilmez, M. (2015, November 3). Türkiye’nin ekonomide yeni normalleri. Kendime Yazılar. https://www.mahfiegilmez.com/2015/11/turkiyenin-yeni-normalleri.html
20. Ekonomim. (2025, February 11). Gelir adaleti uç noktalara kaydı! Türkiye’de orta sınıf hızla eriyor. Ekonomim. https://www.ekonomim.com/ekonomi/gelir-adaleti-uc-noktalara-kaydi-turkiyede-orta-sinif-hizla-erozyona-ugruyor-haberi-799226
21. Frankfort-Nachmias, C., & Nachmias, D. (1996). Research methods in the social sciences (5th ed.). Arnold.
22. Giray, F., & Çimen, G. (2018). Sağlık harcamalarının düzeyini belirleyen faktörler: Türkiye ve OECD ülkeleri analizi. Sayıştay Dergisi, 111, 143-171. https://izlik.org/JA54NC64SC
23. Güngördü, A. (2016). Türkiye’de yeni orta sınıf: Pazarlama bakış açısıyla bir araştırma [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
24. HerbirEmlak. (2026, January 12). Türkiye’de kira krizi derinleşiyor: OECD’de artış yüzde 77,1. https://www.herbiremlak.com/turkiye-de-kira-krizi-derinlesiyor-oecd-de-artis-yuzde-6-8-turkiye-de-yuzde-77-1/6906/
25. IPSOS. (2024, January 9). Ekonomik kriz ve beyaz yakalı çalışanlar. https://www.ipsos.com/tr-tr/ekonomik-kriz-ve-beyaz-yakali-calisanlar
26. Karademir Hazır, İ., Kalaycıoğlu, S., & Çelik, K. (2016). Orta sınıfların farklı kesitleri: Sınıf geçmişi, kültür pratikleri ve mesleki statü. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 19(2), 64-107. https://doi.org/10.18490/sosars.261671
27. Kazgan, G. (2021). Türkiye ekonomisinde krizler (1929–2009). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
28. Lawler, S. (2014). Identity: Sociological perspectives. Polity Press.
29. Lazzarato, M. (1996). Immaterial labor. In M. Hardt & P. Virno (Eds.), Radical thought in Italy: A potential politics (pp. 133-147). University of Minnesota Press.
30. Marx, K., & Engels, F. (1848/ 1948). Manifeste du parti communiste (L. Lafargue, Trans.). Flammarion.
31. Meşhur, M. Ç., & Öncel, H. (2021). Konya kentsel alanının büyümesinde kentsel saçaklanma ve nedenleri. Planning, 31(2), 191-207.https://doi.org/10.14744/planlama.2021.04127
32. Mevlâna Kalkınma Ajansı. (2012). Konya ili sanayi sektörü yatırım kılavuzu. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/dokuman/konya-ili-sanayi-sektoru-yatirim-kilavuzu/1311
33. Mevlâna Kalkınma Ajansı. (2013). Konya ili hizmet sektörü yatırım kılavuzu. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/dokuman/konya-ili-hizmet-sektoru-yatirim-kilavuzu/1316
34. Negri, A., & Hardt, M. (2002). İmparatorluk (A. Yılmaz, Trans.). Ayrıntı Yayınları.
35. Negri, A., & Hardt, M. (2004). Çokluk (B. Yıldırım, Trans.). Ayrıntı Yayınları.
36. Önder, N. (2023, November 25). Orta sınıf eriyor mu? Marketing Türkiye. https://www.marketingturkiye.com.tr/haberler/orta-sinif-eriyor-mu/
37. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2021). OECD economic surveys: Turkey 2021. OECD Publishing.
38. Özatalay, C. (2015). Türkiye’nin toplumsal yapısının temsili meselesi bağlamında sınıflar ve sınıflandırma savaşları. Modus Operandi, (2), 95-130.
39. Özbey, İ., & Yılmaz, O. A. (2025). Orta sınıfın düşüşü. İnkılap Yayınevi.
40. Standing, G. (2011). The precariat: The new dangerous class. Bloomsbury Academic.
41. Stetsyuk, I. (2024). The impact of inflation on economic behavior of citizens and government policies in Türkiye (CeSPI Brief No. 57). Centro Studi di Politica Internazionale (CeSPI). https://www.cespi.it/sites/default/files/osservatori/allegati/brief_57_inflazione_in_turchia_stetsyuk.pdf
42. Sunar, L. (2020). Türkiye’de mesleki itibar: Dönüşen çalışma hayatı ve mesleklerin sosyal konumu. Journal of Economy Culture and Society, 61(Suppl. 1), 29-59. https://doi.org/10.26650/JECS2020-0053
43. Susam, N., Özgül, H. B., & Yavuz, E. (2020). Türkiye ekonomisi ve maliyesi 1923–2023. Beta Basın Yayın Dağıtım.
44. Turizm Güncel. (2024, December 30). TÜİK açıkladı: Türkiye’de 10 kişiden 6’sı tatile çıkamıyor. https://www.turizmguncel.com/haber/tuik-acikladi-turkiyede-10-kisiden-6si-tatile-cikamiyor
45. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB). (2024, November). Finansal istikrar raporu (Sayı 39). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/tr/tcmb+tr/main+menu/yayinlar/raporlar/finansal+istikrar+raporu/2024/sayi+39
46. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2022a). Eğitim harcamaları istatistikleri, 2021. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Egitim-Harcamalari-Istatistikleri-2021-45553
47. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2022b). Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), Aralık 2021. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Fiyat-Endeksi-Aralik-2021-45789
48. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023a). Eğitim harcamaları istatistikleri, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Egitim-Harcamalari-Istatistikleri-2022-49574
49. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023b). Gelir dağılımı istatistikleri, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Gelir-Dagilimi-Istatistikleri-2022-49745
50. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023c). Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), Aralık 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Fiyat-Endeksi-Aralik-2022-49651
51. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024a). Eğitim harcamaları istatistikleri, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Egitim-Harcamalari-Istatistikleri-2023-53557
52. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024b). Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), Aralık 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Fiyat-Endeksi-Aralik-2023-49657
53. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024c). Yaşam memnuniyeti araştırması, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yasam-Memnuniyeti-Arastirmasi-2023-49692
54. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024d). Yoksulluk ve yaşam koşulları araştırması, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yoksulluk-ve-Yasam-Kosullari-Istatistikleri-2024-53714
55. Türkiye Özel Okullar Derneği (TÖZOK). (2024). Özel okullarda maliyet yönetimi: Değişim analizi. https://www.tozok.org.tr/image/publications/ozelokullardamaliyetyonetimi.pdf
56. Uca, O. (2016). Türkiye’de orta sınıfın fotoğrafı: Akışlar ve ilişkiler. Notabene Yayınları.
57. Uca, O. (2019). Eleştirinin pragmatik sosyolojisi bağlamında orta sınıf çalışmaları. Strata: İlişkisel Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 7-26.
58. Uzun, Y. U. (2025). Социальная конструкция высокой инфляции: Сравнительный анализ восприятия, доверия и потребительского опыта городского среднего класса в Турции и России (2018–2024). İmgelem, 17, 451-486. https://doi.org/10.53791/imgelem.1714135
59. Weber, M. (1978). Economy and society (G. Roth & C. Wittich, Eds.). University of California Press.
60. Williams, T. G. (2002). Social class influence on purchase evaluation criteria. Journal of Consumer Marketing, 19(3), 249-276. https://doi.org/10.1108/07363760210426067
61. World Bank. (2023). Türkiye earthquakes recovery and reconstruction assessment. World Bank. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/02/27/earthquake-damage-in-turkiye-estimated-to-exceed-34-billion-world-bank-disaster-assessment-report
62. Wright, E. O. (1985). Classes. Verso.
63. Wright, E. O. (1997). Class counts: Comparative studies in class. Cambridge University Press.
64. Yardım Kılıçkan, Z., & Uğurkan, E. (2018). Ekonomik ve toplumsal doku olarak orta sınıf. Journal of Turkish Studies, 13(23), 255-274. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14322
65. Yıldırım, C. (2017). Orta sınıf analizleri: Teorik bir yaklaşım. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 3(2), 171-189. https://izlik.org/JA87YL56RL
66. Ziyanoğlu, Ö. (2019). Orta sınıf ailelerin kültürel sermaye aktarımlarının sosyolojik incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.