İşlevselci, Yapısalcı ve Gelişimsel Perspektiflerden Yiyecek ve Yeme Olgusu

Öz

Yiyecek, toplumsal yapı ve ilişkilerin anlaşılmasında önemli bir olgudur. Yeme alışkanlıkları din, kimlik, sınıf, etnik köken, aile yapısı, yaş ve cinsiyet gibi toplumsal farklılıkları hem yansıtan hem de şekillendiren pratiklerdir. Yemek, sadece bireysel bir deneyim değil, aynı zamanda toplumsal bir olgudur; çünkü bireysel olan her şey toplumsal olanla ilişkilidir. Günümüzde teknolojik ilerlemeler, sosyal medyanın yaygınlaşması, endüstrileşme, kentleşme, küreselleşme ve turizmin artmasıyla birlikte gıda konusu, etik, ekolojik, hayvan hakları ve toplumsal cinsiyet gibi boyutların yanı sıra sağlık, politik, ekonomik, tarihsel, sosyal ve kültürel açılardan da önem kazanmış ve akademinin ilgi alanlarından biri hâline gelmiştir. Bu çalışmada yiyecek ve yeme olgusu işlevselci, yapısalcı ve gelişimsel yaklaşımlar bağlamında öncü teorisyenlerin görüşleri üzerinden ele alınmaktadır. Çalışma, bu üç temel yaklaşım çerçevesinde antropolojik araştırmalardan da yararlanarak, disiplinler arası ve sosyolojik bir perspektifle yiyecek ve yeme olgusuna ilişkin literatürdeki kuramsal bilgi ve çalışmaları derlemeyi hedeflemektedir. Ayrıca, söz konusu yaklaşımları karşılaştırmalı, sistematik ve bütüncül bir çerçevede ele alarak, yemek sosyolojisi literatürüne ve gelecekte bu alanda yapılacak çalışmalara teorik bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yiyecek
• İşlevselci
• Yapısalcı
• Gelişimsel
• Sosyolojik.

Food and Eating from Functionalist, Structuralist, and Developmental Perspectives

Öz

Food is an important phenomenon in understanding social structures and relationships. Eating habits are practices that both reflect and shape social differences such as religion, identity, class, ethnicity, family structure, age, and gender. Food is not only an individual experience but also a social phenomenon, because everything individual is connected to the social. Today, with technological advancements, the widespread use of social media, industrialization, urbanization, globalization, and the increase in tourism, the issue of food has gained importance not only in terms of ethics, ecology, animal rights, and gender, but also from health, political, economic, historical, social, and cultural perspectives, becoming one of the areas of interest in academia. In this study, the phenomenon of food and eating is examined through the perspectives of pioneering theorists within the context of functionalist, structuralist, and developmental approaches. The study aims, within the framework of these three main approaches and drawing also on anthropological research, to compile the theoretical knowledge and studies in the literature on the phenomenon of food and eating from an interdisciplinary and sociological perspective. Moreover, it aims to provide a theoretical contribution to the literature on the sociology of food and to future studies in the field by examining these approaches in a comparative, systematic, and holistic framework.

Anahtar Kelimeler

• Food
• Functionalist
• Structuralist
• Developmental
• Sociological.

Kaynakça

1. Aarons, H., ve Willis, E. (2023). The sociological quest: An introduction to the study of social life (6. bs.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003316329
2. Akarçay, E. (2016). Beslencenin sosyolojisi: Orta sınıf(lar)ın yeme içme ve eğlence örüntüleri. Phoenix Yayınevi.
3. Anderson, E. N. (2005). Everyone eats: Understanding food and culture. New York University Press.
4. Barthes, R. (1988). The semiotic challenge (R. Howard, Çev.). Basil Blackwell. (Orijinali 1985 yılında yayınlandı)
5. Barthes, R. (2013). Toward a psychosociology of contemporary food consumption. C. Counihan & P. Van Esterik (Ed.), Food and culture: A reader (3. bs.) içinde (ss. 23-30). Routledge. (Orijinali 1961 yılında yayınlandı)
6. Beardsworth, A., ve Keil, T. (2002). Sociology on the menu: An invitation to the study of food and society. Routledge. (Orijinali 1997 yılında yayınlandı)
7. Beşirli, H. (2017). Yemek sosyolojisi: Yiyeceklere ve mutfağa sosyolojik bakış (genişl. 2. bs.). Phoenix Yayınevi.
8. Bourdieu, P. (1996). Distinction: A social critique of the judgement of taste (8. bs.; R. Nice, Çev.). Harvard University Press. (Orijinali 1979 yılında yayınlandı)

9. Brown, A. R. (1922). The Andaman Islanders: A study in social anthropology. Cambridge University Press.
10. Collinson, P., ve Macbeth, H. M. (2023). Introduction. P. Collinson & H. M. Macbeth (Ed.), Pure food: Theoretical and cross-cultural perspectives (Cilt 12) içinde (ss. 1-45). Berghahn Books. https://doi.org/10.3167/9781805390183
11. Counihan, C., ve Van Esterik, P. (Ed.). (2013). Food and culture: A reader (3. bs.). Routledge.
12. Demetry, D., ve Fine, G. A. (2011). Dining out. D. Southerton (Ed.), Encyclopedia of consumer culture (Cilt 1) içinde (ss. 456-458). Sage Publications.
13. Dolan, P. (2011). Civilizing processes. D. Southerton (Ed.), Encyclopedia of consumer culture (Cilt 1) içinde (ss. 173-177). Sage Publications.
14. Douglas, M. (1972). Deciphering a meal. Daedalus, 101(1), 61-81. http://www.jstor.org/stable/20024058
15. Douglas, M. (2001). Purity and danger: An analysis of concepts of pollution and taboo. Routledge. (Orijinali 1966 yılında yayınlandı)
16. Dunning, E., ve Hughes, J. (2013). Norbert Elias and modern sociology: Knowledge, interdependence, power, process. Bloomsbury Academic.
17. Elias, N. (2004). Uygarlık süreci: Sosyo-oluşumsal ve psiko-oluşumsal incelemeler Cilt 1/Batılı dünyevi üst tabakaların davranışlarındaki değişmeler (3. bs.; E. Ateşman, Çev.). İletişim Yayınları. (Orijinali 1939 yılında yayınlandı)
18. Fischler, C. (1980). Food habits, social change and the nature/culture dilemma. Social Science Information, 19(6), 937-953. https://doi.org/10.1177/053901848001900603
19. Fischler, C. (1988). Food, self and identity. Social Science Information, 27(2), 275-292. https://doi.org/10.1177/053901888027002005
20. Fischler, C. (2011). Commensality, society and culture. Social Science Information, 50(3-4), 528-548. https://doi.org/10.1177/0539018411413963
21. Germov, J., ve Williams, L. (2017). Exploring the social appetite: A sociology of food and nutrition. J. Germov & L. Williams (Ed.), A sociology of food & nutrition: The social appetite (4. bs.) içinde (ss. 3-18). Oxford University Press. (Orijinali 1999 yılında yayınlandı)
22. Germov, J., ve Williams, L. (Ed.). (2017). A sociology of food & nutrition: The social appetite (4. bs.) Oxford University Press. (Orijinali 1999 yılında yayınlandı)
23. Goody, J. (2013). Yemek, mutfak, sınıf: Karşılaştırmalı sosyoloji çalışması (M. G. Güran, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
24. Güneş, Y. C., ve Kök, S. (2025). Sosyal medyayı bir “alan” olarak işaretlemek. İmgelem, Yeni Medya Çalışmaları Özel Sayısı, 479-508. https://doi.org/10.53791/imgelem.1666162
25. Harris, M. (1994). Yamyamlar ve krallar: Kültürlerin kökenleri (M. F. Gümüş, Çev.). İmge Kitabevi Yayınları.
26. Harris, M. (1995). İnekler, domuzlar, savaşlar ve cadılar: Kültür bilmeceleri (M. F. Gümüş, Çev.). İmge Kitabevi Yayınları.
27. Holm, L. (2013). Sociology of food consumption. A. Murcott, W. Belasco, & P. Jackson (Ed.), The handbook of food research içinde (ss. 324-337). Bloomsbury Academic.
28. Holmwood, J. (2006). Functionalism. B. S. Turner (Ed.), The Cambridge dictionary of sociology içinde (ss. 218-220). Cambridge University Press.
29. Kanık, İ. (2016). Gastro gösteri: Popüler kültür ürünlerinde yemeğin kültürel gösterisi. Ayrıntı Yayınları.
30. Kanık, İ. (2019). Gastro endişe/Küresel pazarda yeni bir endüstri: Sağlıklı yiyecekler (2. bs.). Alfa Yayınları.
31. Kılıç, Z. (2020). Yemek sosyolojisi ve sosyal teori. E. Akarçay (Ed.), Yemek sosyolojisi içinde (ss. 3-33). T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.
32. Lake, E. S., ve Oh, M. (2007). The sociology of food and eating. C. D. Bryant & D. L. Peck (Ed.), 21st century sociology: A reference handbook: Specialty and interdisciplinary studies (Cilt 2) içinde (ss. 186-196). Sage Publications.
33. Lévi-Strauss, C. (1963). Structural anthropology (C. Jacobson & B. G. Schoepf, Çev.). Basic Books.
34. Lupton, D. (1996). Food, the body and the self. Sage Publications.
35. Malinowski, B. (1992). Bilimsel bir kültür teorisi (S. Özkal, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
36. Marshall, G. (Ed.). (1994). The concise Oxford dictionary of sociology. Oxford University Press.
37. McIntosh, W. A. (1996). Sociologies of food and nutrition. Plenum Press.
38. Mennell, S. (1986). Prospects for the history of food. Groniek: Gronings Historisch Tijdschrift, 95, 7–21.
39. Mennell, S., Murcott, A., ve van Otterloo, A. H. (1992). The sociology of food: Eating, diet and culture. Current Sociology, 40(2), 1-152.
40. Mills, C. W. (2016). Sosyolojik tahayyül (Ö. Küçük, Çev.). Hil Yayın. (Orijinali 1959 yılında yayınlandı)
41. Minchinton, W. (1989). [Review of All manners of food: Eating and taste in England and France from the Middle Ages to the Present, by S. Mennell]. The English Historical Review, 104(410), 281. http://www.jstor.org/stable/571177
42. Mintz, S. W. (1986). Sweetness and power: The place of sugar in modern history. Penguin Books. (Orijinali 1985 yılında yayınlandı)
43. Murcott, A. (2019). Introducing the sociology of food & eating. Bloomsbury Academic.
44. Murcott, A., Belasco, W., ve Jackson, P. (Ed.). (2013). The handbook of food research. Bloomsbury Academic.
45. Özbudun, S., Şafak, B., ve Altuntek, N. S. (2007). Antropoloji: Kuramlar/kuramcılar (genişl. 2. bs.). Dipnot Yayınları.
46. Özgören Kınlı, İ. (2020). Stephen Mennell’in yemek sosyolojisine katkıları. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 40, 419-441. https://doi.org/10.26650/SJ.2020.40.1.0002
47. Pertierra, A. C. (2011). Anthropology. D. Southerton (Ed.), Encyclopedia of consumer culture (Cilt 1) içinde (ss. 49–58). Sage Publications.
48. Poulain, J-P. (2017). The sociology of food: Eating and the place of food in society (A. Dörr, Çev.). Bloomsbury Academic. (Orijinali 2002 yılında yayınlandı)
49. Richards, A. I. (1932). Hunger and work in a savage tribe: A functional study of nutrition among the Southern Bantu. Routledge.
50. Sulkunen, P. (2011). Consumer society. D. Southerton (Ed.), Encyclopedia of consumer culture (Cilt 1) içinde (ss. 321-323). Sage Publications.
51. Symons, M. (1994). Simmel’s gastronomic sociology: An overlooked essay. Food and Foodways, 5(4), 333-351. https://doi.org/10.1080/07409710.1994.9962016
52. Tezcan, M. (2000). Türk yemek antropolojisi yazıları. T. C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
53. Tivadar, B., ve Luthar, B. (2005). Food, ethics and aesthetics. Appetite, 44(2), 215-233. https://doi.org/10.1016/j.appet.2004.10.002
54. Warde, A. (2011). Food consumption. D. Southerton (Ed.), Encyclopedia of consumer culture (Cilt 2) içinde (ss. 610-615). Sage Publications.
55. Warde, A., ve Martens, L. (2003). Eating out: Social differentiation, consumption and pleasure. Cambridge University Press. (Orijinali 2000 yılında yayınlandı)
56. Watson, J. L., ve Klein, J. A. (2016). Introduction: Anthropology, food and modern life. J. A. Klein & J. L. Watson (Ed.), The handbook of food and anthropology içinde (ss. 1-27). Bloomsbury Academic.
57. Wheaton, B. K. (1986). [Review of All manners of food: Eating and taste in England and France from the Middle Ages to the Present, by S. Mennell]. The American Historical Review, 91(5), 1186. https://doi.org/10.2307/1864417 Whit, W. C. (1995). Food and society: A sociological approach. General Hall.
58. Wouters, C. (2011). Informalization. D. Southerton (Ed.), Encyclopedia of consumer culture (Cilt 2) içinde (ss. 780-782). Sage Publications.
59. Yenal, N. Z. (1996). Bir araştırma alanı olarak yeme-içmenin tarihi ve sosyolojisi. Toplum ve Bilim, 71, 195-227.