Araştırma Makalesi

Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim

Sayı: 19 31 Mayıs 2026
PDF İndir
TR EN

Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim

Öz

Algoritmik gözetim sistemleri, demokratik müzakereden bağımsız biçimde siyasi otorite taşıyan temsiller üretmekte ve bu yolla siyasi egemenliğin epistemik temellerini dönüştürmektedir. Bu çalışma, söz konusu dönüşümü açıklamak amacıyla “gözlemsel egemenlik” kavramını önermekte ve algoritmik gözetimin nasıl siyasi temsiliyet işlevi gördüğünü soruşturmaktadır. Çin sosyal kredi sistemi, ABD öngörücü adalet algoritmaları, AB biyometrik sınır altyapıları ve pandemi temas takip uygulamaları, teorik çerçeve güdümlü niteliksel belge analizi yöntemiyle karşılaştırmalı kurumsal analiz çerçevesinde incelenmiştir. Analiz, tüm sistemlerin rejim türünden ve uygulama alanından bağımsız olarak sürekli gözlem, temsil üretimi ve gözlem-temelli yetkilendirme mekanizmalarını ortak biçimde taşıdığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, otoriter bağlamlarda gözetim pedagojik söylemle açıkça meşrulaştırılırken demokratik bağlamlarda tekno-bilimsel rasyonalite arkasına gizlenmekte; ancak her iki durumda da müzakereci temsiliyet mekanizmaları devre dışı kalmaktadır. Çalışma, gözetim çalışmaları, egemenlik teorisi ve temsiliyet teorisi literatürlerine katkı olarak gözlemsel egemenlik kavramını tanıtırken, otoritenin yönetme hakkından değil bilme gücünden türediği bu egemenlik biçiminin demokratik hesap verebilirlik için doğurduğu sonuçları tartışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Çalışma için herhangi bir kurum veya projeden mali destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu araştırma makalesinin verileri anket veya mülakat teknikleri kullanılarak elde edilmediğinden etik kurul izni gerekmemiştir.

Teşekkür

Anonim hakemlere çalışmaya katkılarından dolayı teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Alkan, E. Ö. (2026). Dijitalleşen toplumun yeni eşitsizlik biçimi: Dijital eşitsizlik ve Türkiye’deki göstergeleri. İmgelem, 18, 151-176. https://doi.org/10.53791/imgelem.1836204
  2. Amnesty International. (2020). COVID-19: Governments must not ‘sleepwalk into surveillance state’. https://www.amnesty.org.uk/press-releases/covid-19-governments-must-not-sleepwalk-surveillance-state
  3. Angwin, J., Larson, J., Mattu, S., ve Kirchner, L. (2016, May 23). Machine bias: There’s software used across the country to predict future criminals. And it’s biased against blacks. ProPublica. https://www.propublica.org/article/machine-bias-risk-assessments-in-criminal-sentencing
  4. Arendt, H. (1958). The human condition. University of Chicago Press.
  5. Baack, S. (2015). Datafication and empowerment: How the open data movement re-articulates notions of democracy, participation, and journalism. Big Data ve Society, 2(2), 1-11. https://doi.org/10.1177/2053951715594634
  6. Barocas, S., ve Selbst, A. D. (2016). Big data’s disparate impact. California Law Review, 104, 671-732. https://doi.org/10.15779/Z38BG31
  7. Bengio, Y., Janda, R., Yu, Y. W., Ippolito, D., Jarvie, M., Pilat, D., Struck, B., Krastev, S., ve Sharma, A. (2020). The need for privacy with public digital contact tracing during the COVID-19 pandemic. The Lancet Digital Health, 2(7), e342-e344. https://doi.org/10.1016/S2589-7500(20)30133-3
  8. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyasal Teori ve Siyaset Felsefesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

8 Şubat 2026

Kabul Tarihi

7 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 19

Kaynak Göster

APA
Şimşek, S. S. (2026). Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim. İmgelem, 19, 290-320. https://doi.org/10.53791/imgelem.1884657
AMA
1.Şimşek SS. Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim. İMGELEM. 2026;(19):290-320. doi:10.53791/imgelem.1884657
Chicago
Şimşek, Serpil Seda. 2026. “Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim”. İmgelem, sy 19: 290-320. https://doi.org/10.53791/imgelem.1884657.
EndNote
Şimşek SS (01 Mayıs 2026) Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim. İmgelem 19 290–320.
IEEE
[1]S. S. Şimşek, “Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim”, İMGELEM, sy 19, ss. 290–320, May. 2026, doi: 10.53791/imgelem.1884657.
ISNAD
Şimşek, Serpil Seda. “Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim”. İmgelem. 19 (01 Mayıs 2026): 290-320. https://doi.org/10.53791/imgelem.1884657.
JAMA
1.Şimşek SS. Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim. İMGELEM. 2026;:290–320.
MLA
Şimşek, Serpil Seda. “Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim”. İmgelem, sy 19, Mayıs 2026, ss. 290-2, doi:10.53791/imgelem.1884657.
Vancouver
1.Serpil Seda Şimşek. Gözlemsel Egemenlik: Siyasi Temsiliyet Olarak Algoritmik Gözetim. İMGELEM. 01 Mayıs 2026;(19):290-32. doi:10.53791/imgelem.1884657

This work licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Please click here to contact the publisher.