Türkiye ve Almanya’da Çocuk Koruma Sistemleri: Kültürel Kodlar, Koruyucu Yaklaşımlar ve Toplumsal Sağlık

Öz

Bu çalışma, Türkiye ve Almanya’daki çocuk koruma sistemlerini kültürel kodlar, aile-çocuk ilişkileri, kurumsal yapılar ve göç dinamiklerinin çocuk koruma uygulamalarını nasıl şekillendirdiği çerçevesinde karşılaştırmalı olarak inceleyen özgün bir nitel doküman analizidir. Betimleyici bir literatür taramasından farklı olarak araştırmada dokümanlar nitel veri olarak ele alınmış; önceden belirlenen dâhil etme ve dışlama ölçütleri, tematik kodlama süreci ve MAXQDA 2024 destekli karşılaştırmalı tematik analiz yoluyla özgün analitik bulgular üretilmiştir. DergiPark, TR Dizin, YÖK Ulusal Tez Merkezi, Web of Science, Scopus, PsycINFO ve Social Services Abstracts veri tabanlarında gerçekleştirilen sistematik tarama sonucunda ulaşılan 756 kayıttan, belirlenen uygunluk ölçütlerini karşılayan 158 doküman nihai analize dâhil edilmiştir. Bulgular, Türkiye ve Almanya’daki çocuk koruma uygulamalarının ortak olarak çocukların iyilik hâlinin korunmasını amaçladığını; ancak aile bütünlüğü, ebeveyn otoritesi, çocuk hakları ve kurumsal müdahale konularına verilen görece önem bakımından farklılaştığını göstermektedir. Bu farklılıklar, çocuk haklarına yönelik temel yaklaşımlardan ziyade çocuk koruma uygulamalarının zamanlaması, yapısı ve kurumsal örgütleniş biçiminde ortaya çıkmaktadır. Araştırma bulguları, çocuk korumanın yalnızca tepkisel bir müdahale mekanizması olarak değil, aynı zamanda psiko-sosyal risklerin erken belirlenmesi ve azaltılmasına odaklanan koruyucu bir sosyal hizmet alanı olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Doküman temelli karşılaştırmalı analiziyle çalışma, çocuk koruma sistemlerinin kültürel değerler, kurumsal düzenlemeler ve profesyonel uygulamaların etkileşimiyle şekillenen çok katmanlı yapılar olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk Koruma
• Kültürel Kodlar
• Koruyucu Yaklaşımlar
• Göç
• Karşılaştırmalı Analiz
• Toplumsal Sağlık
• Sosyal Hizmet.

Etik Beyan

Bu araştırma makalesinin verileri anket veya mülakat teknikleri kullanılarak elde edilmediğinden etik kurul izni gerekmemiştir.

Child Protection Systems in Türkiye and Germany: Cultural Codes, Preventive Approaches, and Societal Health

Öz

This study presents an original qualitative document analysis of the child protection systems in Türkiye and Germany, comparatively examining how cultural codes, family–child relations, institutional structures, and migration dynamics shape child protection practices. Rather than providing a descriptive literature review, the study systematically treats documents as qualitative data and generates original analytical findings through predefined inclusion and exclusion criteria, thematic coding, and comparative thematic analysis supported by MAXQDA 2024. A systematic search conducted across DergiPark, TR Dizin, the YÖK National Thesis Center, Web of Science, Scopus, PsycINFO, and Social Services Abstracts identified 756 records, of which 158 documents meeting the predefined eligibility criteria were included in the final analysis. The findings indicate that child protection practices in both Türkiye and Germany are guided by the shared objective of protecting children’s well-being, although they differ in the relative emphasis placed on family unity, parental authority, children’s rights, and institutional intervention. These differences are reflected in the timing, structure, and organization of child protection practices rather than in fundamentally different commitments to children’s rights. These differences demonstrate that child protection should be understood not merely as a reactive mechanism but as a preventive domain of social work focused on the early identification and mitigation of psychosocial risks. By providing an original, document-based comparative analysis, the study demonstrates that child protection systems are complex, multi-layered structures shaped by the interaction of cultural values, institutional arrangements, and professional practices.

Anahtar Kelimeler

• Child Protection
• Cultural Codes
• Preventive Approaches
• Migration
• Comparative Analysis
• Societal Health
• Social Work.

Destekleyen Kurum

This study did not receive any financial support from any public, commercial, or non-profit organization.

Etik Beyan

This study was conducted using a qualitative document analysis method and is based solely on publicly available secondary data sources. As no data were collected from human participants, ethical approval was not required. All stages of the research were carried out in accordance with the principles of research and publication ethics, and all sources used have been appropriately cited.

Teşekkür

The author would like to state that no institutional or organizational support was received; therefore, no acknowledgements are required.

Kaynakça

1. Andresen, S., & Möller, R. (2019). Children’s Worlds+: Eine Studie zu Bedarfen von Kindern und Jugendlichen in Deutschland. Bertelsmann Stiftung. https://www.bertelsmann-stiftung.de/fileadmin/files/BSt/Bibliothek/Doi_Publikationen/Studie_WB_Children_s_Worlds__Gesamtauswertung_2019.pdf
2. Azbay, K., & Tatlıcıoğlu, O. (2025). Çocuk koruma sistemlerinin karşılaştırılması: Türkiye, Almanya ve İngiltere örneği. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 7(2), 267-278. https://doi.org/10.55050/sarad.1712951
3. Baykara Acar, Y., Acar, H., & Berghan, S. (2018). Türkiye’de çocuk koruma sistemi: Sorunlar ve savunu alanları. Uluslararası Çocuk Merkezi (ICC).
4. Berrick, J. D., Dickens, J., Pösö, T., & Skivenes, M. (2017). A cross-country comparison of child welfare systems and workers’ responses to children appearing to be at risk or in need of help. Child Abuse Review, 26(4), 305-319. https://doi.org/10.1002/car.2485
5. BMFSFJ. (2021). Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend (BMFSFJ). Bericht zur Umsetzung des Schutzauftrags nach § 8a SGB VIII.
6. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
7. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
8. Burns, K., Pösö, T., & Skivenes, M. (Eds.). (2017). Child welfare removals by the state: A cross-country analysis of decision-making systems. Oxford University Press.

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (36. baskı). Pegem Akademi.
10. Canatan, K., Konbak, E., Aslan, T., Özdemir, M., & Yılmaz, Ö. M. (2020). Geleneksel ve modern ailelerde çocuk yetiştirme tutumları. Çekmece İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 151-165.
11. Council of Europe. (2020). Handbook for policy makers on the rights of the child in the digital environment. https://rm.coe.int/politika-yap-c-lar-icinicin-duzenlenmis-dijital-ortamdaki-cocuk-haklar/1680b1aac5
12. Çetin, H., & Demirel, B. (2024). Sosyal hizmet uzmanlarının bakış açısıyla çocuk koruma ve bakım politikalarının değerlendirilmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 11(105), 650-664. https://doi.org/10.5281/zenodo.10926836
13. Demir, S. (2026). Uysal Yaka: Çocuk Emeğinin Sınıfsal Konumuna Dair Yeni Bir Kavramsallaştırma. İmgelem, 18, 447-468. https://doi.org/10.53791/imgelem.1830854
14. Doğan, B. (2020). Alman çocuk koruma sisteminde Türkiyeli ailelerin kültür ve göç bağlamında koruyucu aile olma deneyimi [Doctoral dissertation]. Hacettepe University.
15. Doğan, B., & Özkan, Y. (2021). Almanya ve Türkiye’de karşılaştırmalı olarak çocuk koruma politikaları. Turkish Studies-Social Sciences, 16(6), 1967-1985. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.52878
16. Erbay, E., & Hatipoğlu, E. (2019). Sosyal hizmet uzmanlarının kararlarında çocuk katılımı. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18), 257-285. https://doi.org/10.26466/opus.538109
17. Falch-Eriksen, A., & Backe-Hansen, E. (Eds.). (2018). Human rights in child protection: Implications for professional practice and policy. Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-319-94800-3
18. Gedik, M. (2021). Ahsen sosyal hizmet modeli: İslami sosyal hizmet yaklaşımı. Efe Akademi.
19. Graham, A., Powell, M. A., Taylor, N. J., Anderson, D. L., & Fitzgerald, R. (2013). Ethical research involving children. UNICEF Office of Research - Innocenti.
20. Guest, G., MacQueen, K. M., & Namey, E. E. (2014). Introduction to applied thematic analysis. In G. Guest, K. M. MacQueen, & E. E. Namey (Eds.), Applied thematic analysis (pp. 3-20). SAGE. https://doi.org/10.4135/9781483384436
21. Karaveli, R., & Erükçü Akbaş, G. (2025). Evaluation of the child protection system in Türkiye. Children and Youth Services Review, 180, 108665. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2025.108665
22. Kaya, H., Baykuzu Gündüz, G., & Erden, H. G. (2020). Mülteci çocuklarda yüksek yarar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(2), 764-790. https://doi.org/10.33417/tsh.649514
23. Kindler, H. (2023). Mapping child protection systems in the EU (27): Germany. European Union Agency for Fundamental Rights.
24. Kindler, H., Lillig, S., Blüml, H., Meysen, T., & Werner, A. (2020). Kinderschutz in Deutschland. Deutsches Jugendinstitut.
25. Kojan, B. H., & Clifford, G. (2018). Rights-based practice. In W. Lorenz et al. (Eds.), Human rights in child protection (pp. 109-124). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-94800-3_9
26. Korkmaz, H. (2022). Geleneksel kültür kodları. Antakiyat, 5(1), 54-71.
27. Korkut, F., & Yaşar, M. E. (2018). Türkiye ve Almanya sosyal hizmet politikaları. ATLAS Journal on Social Sciences, 4(9), 274-289.
28. Laird, S., & Williams, C. (2023). Cultural competence in child protection. Journal of Social Work, 23(4), 735-752. https://doi.org/10.1177/14680173231162551
29. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis (2nd ed.). Sage.
30. Munro, E., & Turnell, A. (2018). Re-designing organizations. In A. Falch-Eriksen & E. Backe-Hansen (Eds.), Human rights in child protection (pp. 89-110). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-319-94800-3_5
31. Page, M. J., et al. (2021). The PRISMA 2020 statement. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
32. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research and evaluation methods (4th ed.). Sage.
33. Republic of Türkiye. (2005). Child Protection Law No. 5395.
34. Sarıköse, M. (2026). Çocuksuzluğa “Gönüllü” olmak: Damgalanma ve baş etme stratejileri. İmgelem, 19, 261-289. https://doi.org/10.53791/imgelem.1910879
35. Schmidt, E., Wetzig, S., & Saadi, I. (2018). Praxishandbuch: Interkulturelle Öffnung in der Kinder- und Jugendhilfe. Bildungsteam.
36. Skivenes, M., & Benbenishty, R. (2022). Trust in child protection systems. Journal of European Social Policy, 32(1), 3-18. https://doi.org/10.1177/09589287221088172
37. Skivenes, M., & Sørsdal, M.-A. (2018). The child’s best interest principle. In A. Falch-Eriksen & E. Backe-Hansen (Eds.), Human rights in child protection (pp. 59-88). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-319-94800-3_4
38. T. C. ASHB. (2023). Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Çocuk katılımının güçlendirilmesine yönelik politika ve uygulama rehberi.
39. TİHEK. (2022). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. Çocuk hakları özel raporu.