Esnek Çalışmada Özgürlük ve Güvencesizlik Çelişkisi: Uzaktan Çalışan Beyaz Yaka Çalışanların İş-Yaşam Dengesi Üzerine Nitel Bir İnceleme

Öz

Bu araştırma, uzaktan ve hibrit çalışan beyaz yakalıların deneyimleri üzerinden esnek çalışmanın sağladığı özerklik ile beraberinde getirebildiği güvencesizlik ve belirsizliklerin iş-yaşam dengesine yansımalarını incelemektedir. Nitel vaka çalışması olarak tasarlanan araştırmada, Türkiye’de bilişim sektöründeki farklı işletmelerde çalışan 19 beyaz yakalıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış, veriler MAXQDA kullanılarak nitel içerik analiziyle incelenmiştir. Bulgular, uzaktan ve hibrit çalışmanın zaman ve mekân üzerinde kontrol, ulaşım süresinin azalması ve bireysel ihtiyaçlara uygun çalışma düzeni bakımından özerklik sağladığını göstermektedir. Bununla birlikte mesai saatlerinin genişlemesi, sürekli erişilebilirlik, işten psikolojik olarak uzaklaşamama ve iş-özel yaşam sınırlarının bulanıklaşması bazı çalışanların iş-yaşam dengesini zorlaştırmaktadır. Güvencesizlik, iş kaybı endişesinin yanı sıra örgütsel görünürlük, kariyer olanakları ve çalışma modelinin geleceğine ilişkin belirsizliklerle ilişkilidir. Bu deneyimler yönetsel yaklaşım, kurumsal destek, işin niteliği, performans değerlendirmesi ve bireysel sınır yönetimine göre farklılaşmaktadır. Özerklik ve esneklik, belirsizlik ve sınır sorunlarıyla bir arada yaşanabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Esnek Çalışma
• Uzaktan Çalışma
• Hibrit Çalışma
• İş-Yaşam Dengesi

The Autonomy–Job Insecurity Paradox in Flexible Work: A Qualitative Study of Work–Life Balance Among Remote White-Collar Employees

Öz

This study examines how autonomy, insecurity, and uncertainty associated with flexible work are reflected in work–life balance among remote and hybrid white-collar employees. In this qualitative case study, semi-structured interviews were conducted with 19 employees from different IT firms in Türkiye. Data were analyzed through qualitative content analysis using MAXQDA. Findings indicate that remote and hybrid work offers autonomy through control over working time and location, shorter commutes, and arrangements suited to individual needs. However, extended working hours, constant availability, difficulty psychologically disconnecting from work, and blurred work–life boundaries challenge balance for some employees. Insecurity is associated with concerns about job loss and uncertainty regarding organizational visibility, career opportunities, and the future of working arrangements. Experiences vary according to managerial approaches, organizational support, job characteristics, performance evaluation, and individual boundary management. Autonomy and flexibility can coexist with uncertainty and boundary-related difficulties.

Anahtar Kelimeler

• Flexible Work
• Remote Work
• Hybrid Work
• Work–Life Balance

Kaynakça

1. Akman Dömbekci, H., & Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 141–160. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227330.
2. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64–84. https://izlik.org/JA92LL24LY.
3. Albayrak Erdoğan, E., & Baykal, E. (2023). Pandemi sırasında uzaktan çalışma ile iş-yaşam dengesi arasındaki ilişkide psikolojik sermayenin aracı rolü: Beyaz yakalı çalışanlar üzerine bir araştırma. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 5(2), 94–111. https://doi.org/10.38009/ekimad.1319097.
4. Allen, T. D., Golden, T. D., & Shockley, K. M. (2015). How effective is telecommuting? Assessing the status of our scientific findings. Psychological Science in the Public İnterest, 16(2), 40–68. https://doi.org/10.1177/1529100615593273.
5. Amin, A. (1994). Post-fordism: Models, fantasies and phantoms of transition. A. Amin (Ed.), Post-fordism: A reader içinde (ss. 1–39). https://doi.org/10.1002/9780470712726.ch1.
6. Bal, P. M., & Dóci, E. (2018). Neoliberal ideology in work and organizational psychology. European Journal of Work and Organizational Psychology, 27(5), 536–548. https://doi.org/10.1080/1359432X.2018.1449108.
7. Barber, L. K., Conlin, A. L., & Santuzzi, A. M. (2019). Workplace telepressure and work–life balance outcomes: The role of work recovery experiences. Stress and Health, 35(3), 350–362. https://doi.org/10.1002/smi.2864.
8. Barber, L. K., & Santuzzi, A. M. (2015). Please respond ASAP: Workplace telepressure and employee recovery. Journal of Occupational Health Psychology, 20(2), 172–189. https://doi.org/10.1037/a0038278.

9. Beckel, J. L. O., & Fisher, G. G. (2022). Telework and worker health and well-being: A review and recommendations for research and practice. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(7), 3879. https://doi.org/10.3390/ijerph19073879.
10. Brynjolfsson, E., Li, D., & Raymond, L. (2025). Generative AI at work. The Quarterly Journal of Economics, 140(2), 889–942. https://doi.org/10.1093/qje/qjae044.
11. Clark, S. C. (2000). Work/family border theory: A new theory of work/family balance. Human Relations, 53(6), 747–770. https://doi.org/10.1177/0018726700536001.
12. De Witte, H. (1999). Job insecurity and psychological well-being: Review of the literature and exploration of some unresolved issues. European Journal of Work and Organizational Psychology, 8(2), 155–177. https://doi.org/10.1080/135943299398302.
13. Demirbağ, O., Cide Demir, H., & Yozgat, U. (2021). Uzaktan çalışmanın iş güvencesizliğine etkisinde iş-yaşam dengesi ve psikolojik güvenliğin düzenleyici-aracılık rolü. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 1–25. https://doi.org/10.17218/hititsbd.881224.
14. Derks, D., & Bakker, A. B. (2014). Smartphone use, work-home interference, and burnout: A diary study on the role of recovery. Applied Psychology, 63(3), 411–440. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2012.00530.x.
15. Eisenhardt, K. M. (1989). Building theories from case study research. Academy of Management Review, 14(4), 532–550.
16. Furåker, B. (2005). Sociological perspectives on labor markets. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230502468.
17. Gajendran, R. S., & Harrison, D. A. (2007). The good, the bad, and the unknown about telecommuting: Meta-analysis of psychological mediators and individual consequences. Journal of Applied Psychology, 92(6), 1524–1541. https://doi.org/10.1037/0021-9010.92.6.1524.
18. Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Aldine.
19. Gohoungodji, P., N’Dri, A. B., & Matos, A. L. B. (2023). What makes telework work? Evidence of success factors across two decades of empirical research: A systematic and critical review. The International Journal of Human Resource Management, 34(3), 605–649. https://doi.org/10.1080/09585192.2022.2112259.
20. Golden, T. D., & Eddleston, K. A. (2020). Is there a price telecommuters pay? Examining the relationship between telecommuting and objective career success. Journal of Vocational Behavior, 116, 103348. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.103348.
21. Greenhalgh, L., & Rosenblatt, Z. (1984). Job insecurity: Toward conceptual clarity. Academy of Management Review, 9(3), 438–448.
22. Greenhaus, J. H., & Beutell, N. J. (1985). Sources of conflict between work and family roles. The Academy of Management Review, 10(1), 76–88. https://doi.org/10.2307/258214.
23. Harvey, D. (1992). The condition of postmodernity: An enquiry into the origins of cultural change. Wiley.
24. Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. Oxford University Press.
25. Hellgren, J., Sverke, M., & Isaksson, K. (1999). A two-dimensional approach to job insecurity: Consequences for employee attitudes and well-being. European Journal of Work and Organizational Psychology, 8(2), 179–195. https://doi.org/10.1080/135943299398311.
26. Hopkins, J., & Bardoel, A. (2023). The future is hybrid: How organisations are designing and supporting sustainable hybrid work models in post-pandemic Australia. Sustainability, 15(4), 3086. https://doi.org/10.3390/su15043086.
27. Kaya, M., & Doğan, B. B. (2016). Esnek çalışma modeli: Ev eksenli çalışma. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(58), 1069–1099. https://doi.org/10.17755/esosder.258837.
28. Kelliher, C., & Anderson, D. (2010). Doing more with less? Flexible working practices and the intensification of work. Human Relations, 63(1), 83–106. https://doi.org/10.1177/0018726709349199.
29. Kossek, E. E., & Lautsch, B. A. (2012). Work–family boundary management styles in organizations: A cross-level model. Organizational Psychology Review, 2(2), 152–171. https://doi.org/10.1177/2041386611436264.
30. Lash, S., & Urry, J. (1987). The end of organized capitalism. Cambridge.
31. Leonardi, P. M., Parker, S. H., & Shen, R. (2024). How remote work changes the world of work. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 11, 193–219. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-091922-015852.
32. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
33. Masuda, A., Poelmans, S., Allen, T., Spector, P., Lapierre, L., Cooper, C., Abarca, N., Brough, P., Ferreiro, P., Fraile, G., Lu, L., Lu, C.-Q., Siu, O., O’Driscoll, M., Simoni, A., Shima, S., & Moreno-Velazquez, I. (2012). Flexible work arrangements availability and their relationship with work-to-family conflict, job satisfaction, and turnover intentions: A comparison of three country clusters. Applied Psychology, 61, 1–29. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2011.00453.x.
34. Mazmanian, M., Orlikowski, W. J., & Yates, J. (2013). The autonomy paradox: The implications of mobile email devices for knowledge professionals. Organization Science, 24(5), 1337–1357. https://doi.org/10.1287/orsc.1120.0806.
35. Meulders, D., & Wilkin, L. (1987). Labour market flexibility: Critical introduction to the analysis of a concept. Labour and Society, 12(1), 3–17.
36. Nachmias, S., McGuire, D., & Ghosh, R. (2022). Is the dream of flexible work fading? Human Resource Development International, 25(5), 501–505. https://doi.org/10.1080/13678868.2022.2130298.
37. Özcan, H. A. (2024). Esnek çalışma modeli olan uzaktan çalışmada sosyal güvenlik hakkı. Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi, (7), 130–153. https://doi.org/10.62068/visbid.1461022.
38. Özdemir, M. (2010). Nitel veri analizi: Sosyal bilimlerde yöntembilim sorunsalı üzerine bir çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 323–343. https://izlik.org/JA58SW87AG.
39. Öztürkoğlu, Y. (2013). Tüm yönleriyle esnek çalışma modelleri. Beykoz Akademi Dergisi, 1(1), 109–129. https://izlik.org/JA88RC78SB.
40. Ropponen, A. (2025). Remote work–the new normal needs more research. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 51(2), 53–57. https://doi.org/10.5271/sjweh.4213.
41. Şakar, M., & Erkan Şahin, D. (2021). Esnek çalışma modellerinden uzaktan çalışma ve uzaktan çalışanların sigortalılığı. Sosyal Güvenlik Dergisi, 11(2), 249–267. https://doi.org/10.32331/sgd.1048957.
42. Sarıbay, B. (2023). Uzaktan çalışma üzerine sosyolojik bir değerlendirme. Sosyoloji Dergisi, (46), 221–241. https://doi.org/10.59572/sosder.1275821.
43. Sennett, R. (1998). Corrosion of character: The personal consequences of work in the new capitalism. WW Norton & Company.
44. Sevgi, M. A. (2024). Veri toplama tekniği olarak mulakat: Etnografik bir değerlendirme. International Journal of Eurasia Social Sciences, 15(57), 1131–1148. https://doi.org/10.35826/ijoess.4498.
45. Sewell, G., & Taskin, L. (2015). Out of sight, out of mind in a new world of work? Autonomy, control, and spatiotemporal scaling in telework. Organization Studies, 36(11), 1507–1529. https://doi.org/10.1177/0170840615593587.
46. Spreitzer, G. M., Cameron, L., & Garrett, L. (2017). Alternative work arrangements: Two images of the new world of work. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 4, 473–499. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032516-113332.
47. Standing, G. (2014). The Precariat-The new dangerous class. Amalgam, 6(6-7), 115–119.
48. Tewari, S. P., Kumari, V., Misra, R., & Mendiratta, A. (2026). Synergizing flexible work arrangements with learning organizations: A bibliometric analysis and strategic research agenda. Business Process Management Journal, 32(2), 522–550. https://doi.org/10.1108/BPMJ-09-2024-0842.
49. Tilev, F. (2018). Esnek çalışma ve kadın istihdamı. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(2), 121–150.
50. Yadav, P., & Bagri, K. (2025). Flexible work culture: Prospects and trends through a bibliometric and systematic review. IIM Ranchi Journal of Management Studies, 4(2), 183–205. https://doi.org/10.1108/IRJMS-10-2024-0126.
51. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6. bs.). Sage.
52. Yüksel, A. (2025). Dijital Panoptikonun gölgesinde: Çalışma sosyolojisinin dönüşen ufuklarında platform emekçiliği. İmgelem, (17), 273–298. https://doi.org/10.53791/imgelem.1773800.