The Issue of Discrimination Against Roman Children in the Field of Education Before the European Court of Human Rights: The Case of Elmazova and Others v. North Macedonia

Öz

Roma people are the most disadvantaged group in the societies of the countries where they live and face various human rights violations. Roma people living in the Republic of North Macedonia may also be subject to these rights violations. North Macedonia is a multicultural, multi-ethnic, multilingual and multi-religious state. According to the Constitution of North Macedonia, all individuals belonging to communities living in the country are equal. Macedonians, Albanians, Turks, Serbs, Roma, Bosniaks and various other communities live in North Macedonia. As in other European countries, Roma constitute a vulnerable group in North Macedonia. This study will examine the developments that have taken place following the referral of cases concerning violations of the rights of Roma children who are citizens of North Macedonia to the European Court of Human Rights (ECtHR). The case of Elmazova and Others v. North Macedonia will be examined in terms of the violations they experienced, the results, and the problems faced by the Roma community and children, in accordance with Article 14 of the European Convention on Human Rights and Article 2 of the First Protocol. The study will highlight the importance of the concept of indirect discrimination in the development of the prohibition of discrimination in a jurisprudential sense and examine the role of indirect discrimination in the context of discrimination in the field of education. The article will focus on the issue of discrimination faced by Roma in the field of education, drawing on the case law of the European Court of Human Rights (ECHR) interpreting the prohibition of discrimination. The article will attempt to assess the position of the Elmazova and Others v. North Macedonia case in relation to discrimination in education and will endeavour to highlight the role of the prohibition of indirect discrimination in achieving a truly equal society in the context of this particular case.

Anahtar Kelimeler

• ECtHR
• North Macedonia
• Roma People
• Non-Discrimination
• Indirect Discrimination

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde Roman Çocuklara Karşı Eğitim Alanında Ayrımcılık Meselesi: Elmazova ve Diğerleri v. Kuzey Makedonya Davası Örneği

Öz

Romanlar yaşadıkları ülkelerin toplumunda en dezavantajlı grup olarak çeşitli hak ihlalleri ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Kuzey Makedonya Cumhuriyeti’nde yaşayan Romanlar da bu hak ihlallerine maruz kalabilmektedirler. Kuzey Makedonya çok kültürlü, çok etnikli, çok dilli, çok dinli bir devlettir. Kuzey Makedonya Anayasası’na göre ülkede yaşayan her topluluğa mensup bireyler eşittirler. Kuzey Makedonya’da Makedonlar, Arnavutlar, Türkler, Sırplar, Romanlar, Boşnaklar ve çeşitli topluluklar yaşamaktadırlar. Romanlar diğer Avrupa ülkelerinde olduğu gibi Kuzey Makedonya’da kırılgan bir grubu oluşturmaktadır. Çalışmada Kuzey Makedonya’da yaşayan Roman kökenli Kuzey Makedonya vatandaşı olan çocukların eğitim alanında karşılaştıkları hak ihlallerinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) taşınmasıyla yaşanan gelişmeler incelenecektir. Söz konusu Elmazova ve Diğerleri v. Kuzey Makedonya davasında, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 14. maddesi ve Birinci Protokol’ün 2. maddesi uyarınca yaşadıkları ihlaller, sonuçları ve Roman toplumunun ve çocuklarının yaşadığı problemler ele alınacaktır. Çalışmada ayrımcılık yasağının içtihadi anlamda gelişiminde dolaylı ayrımcılık kavramının önemi vurgulanacak ve dolaylı ayrımcılığın eğitim alanındaki ayrımcılık bağlamındaki rolü incelenecektir. Makalede AİHM’in ayrımcılık yasağını yorumladığı içtihatlara yer verilerek, bu içtihatlar çerçevesinde Romanların yaşadığı eğitim alanındaki ayrımcılık meselesine odaklanılacaktır. Eğitim alanındaki ayrımcılık meselesinde Elmazova ve Diğerleri v. Kuzey Makedonya davasının nasıl konumlandığı değerlendirilmeye çalışılacaktır ve bu dava özelinde dolaylı ayrımcılık yasağının gerçek bir eşitlik toplumuna ulaşmadaki rolü vurgulanmaya gayret edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• AİHM
• Kuzey Makedonya
• Romanlar
• Ayrımcılık Yasağı
• Dolaylı Ayrımcılık

Kaynakça

1. ALILI, Laureta, “Nondiscrimination in International Law: The Case of the Republic of North Macedonia”, SCIENCE International Journal, C. 2, S. 3, 2023, s. 165-169.
2. ATALAY, Osman, “Balkanlar ve Avrupa’nın İzole Edilmiş Bir Topluluğu Olarak Romanlar Gerçeği”, 5 Kasım 2024, (Çevrimiçi) https://serbestiyet.com/yazarlar/balkanlar-ve-avrupanin-izole-edilmis-bir-toplulugu-olarak-romanlar-gercegi-186786/#google_vignette, E.T. 06.05.2025.
3. ARNARDÓTTIR, Oddný Mjöll, “Vulnerability under Article 14 of the European Convention on Human Rights: Innovation or Business as Usual?”, Oslo Law Review, C. 4, S. 3, 2017, s. 150-171.
4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku - Harris, O'Boyle & Warbrick, Çev. Mehveş Bingöllü Kılcı, Ulaş Karan, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2022.
5. AVRUPA KONSEYİ, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, (Çevrimiçi) https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_tur, E.T. 07.07.2025.
6. BAYIR OĞUZ, Arca Begüm/TARCAN, Umutcan, “İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinde Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı: Tanımlayıcı Bir İçtihat Notu”, Uluslararası Eşitlik Politika Dergisi, C. 4, S. 1, 2024, s. 1-12.
7. BELL, Mark, “The Concept of Indirect Discrimination”, Research Handbook on European Anti Discrimination Law, Ed. Colm O’Cinneide, Julie Ringelheim, Iyiola Solanke, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, 2025, s. 148-166.
8. BERAT, David/DEMIROVSKI, Agush, “Discrimination Against Roma Employees in the Public Administration in the Republic of North Macedonia”, South East European University Review, C. 14, Sa. 2, 2020, s. 169-184.

9. BESSON, Samantha/KLEBER, Eleonor, “Article 2 The Right to Non-Discrimination”, The UN Convention on the Rights of the Child: A Commentary, Ed. John TOBIN, Oxford University Press, Oxford, 2019
10. BÜYÜKÇALIK, Mürvet Ece, Dolaylı Ayrımcılık Yasağı, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2021.
11. Constitution Of The Republic Of North Macedonia, (Çevrimiçi) https://codices.coe.int/codices/documents/constitution/42F62C7D-1954-4C5E-BB0F-9F7387CF7991?lang=eng, E.T. 07.10.2025.
12. DOĞRU, Osman/NALBANT, Atilla, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi, Açıklama ve Önemli Kararlar, 2. Cilt, Legal Yayıncılık, İstanbul, 2013
13. DOJCINOVSKI, Metodija/LEVKOVSKI, Ljupco/KLETKINOV, Nikola, “Democratic Legal Guarantees of the Republic of Macedonia as a Modern State”, International Scientific Conference, The Balkans Between Past and Future: Security, Conflict Resolution and Euro-Atlantic Integration, C. 1, 2013, s. 60-75.
14. EUROPEAN COMMISSION, “Roma Equality, Inclusion and Participation in the EU”, (Çevrimiçi) https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting-discrimination/roma-eu/roma-equality-inclusion-and-participation-eu_en#:~:text=The%20Roma%20are%20Europe's%20largest,ban%20across%20EU%20Member%20States, E.T. 06.05.2025.
15. EUROPEAN UNION AGENCY FOR FUNDAMENTAL RIGHTS, Roma in 10 European Countries, Main Results, Roma Survey 2021, 2023.
16. FENTON-GLYNN, Claire, Children and the European Court of Human Rights, Oxford University Press, Oxford, 2021.
17. GÖZÜBÜYÜK, A. Şeref/GÖLCÜKLÜ, Feyyaz, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması, Turhan Kitabevi, Ankara, 2007.
18. GRABENWARTER, Christoph, European Convention on Human Rights: Commentary, Verlag C. H. Beck, München, 2014.
19. GÜL, İdil Işıl/KARAN, Ulaş, Ayrımcılık Yasağı: Kavram, Hukuk, İzleme ve Belgeleme, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 201.
20. IRKÇILIĞA KARŞI VE HOÇGÖRÜSÜZLÜĞE KARŞI AVRUPA KOMİSYONU, Çingene Karşıtlığı ve Romanlara Karşı Ayrımcılıkla Mücadele ile İlgili ECRI Genel Politikası 13 No.lu Tavsiye Kararı.
21. KAELIN, Walter/KÜNZLI, Jörg, The Law of International Human Rights Protection, Oxford University Press, Oxford, 2009.
22. KARATAŞ, Esin, “2015-2021 Tarihleri Arasında Avrupa’da Roman Çocukların Eğitimi Üzerine Yapılan Çalışmaların Analizi”, Trakya Üniversitesi Roman Dili ve Kültürü Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, C. 4, S. 1, 2022, s. 1-35.
23. KAYA, Semih Batur, “İnsan Haklarında Devletin Pozitif Yükümlülüğü: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Üzerine Bir Analiz”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 1, 2022, s. 51-72.
24. KAZANCI, Sinan, “Makedonya’da Romanlar Üzerine Bir Araştırma: Üsküp, Şutka Örneği”, Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 1, 2022, s. 31-57.
25. KHANNA, Vandita, “Roma Vulnerability before the European Court of Human Rights: Towards a Structural Account”, Netherlands Quarterly of Human Rights, C. 42, S. 4, 2024, s. 340-362.
26. KIM, So Yeon, “Les Vulnérables: Evaluating the Vulnerability Criterion in Article 14 Cases by the European Court of Human Rights”, Legal Studies, C. 41, S. 4, 2021, s. 617-632.
27. KOÇ BAŞAR, Cansu, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Bağlamında Ayrımcılık Yasağı ve Eşitlik İlkesinin Etkin Korunması Üzerine Bir Değerlendirme”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 13, S. 2, 2023, s. 751-785.
28. MEDDA-WINDICHER, Roberta, “Dismantling Segregating Education and the European Court of Human Rights. D.H. and Others vs. Czech Republic: Towards an Inclusive Education?”, European Yearbook of Minority Issues, C. 7, 2007/8, s. 19-55.
29. MINORITY RIGHTS GROUP, “Roma in North Macedonia”, (Çevrimiçi) https://minorityrights.org/communities/roma-10/, E.T. 11.05.2025.
30. MOECKLI, Daniel, “Euquality and Non-Discrimination”, International Human Rights Law, Ed. Daniel Moeckli, Sangeeta Shah, Sandesh Sivakumaran, Oxford University Press, Oxford, 2010, s. 189-208.
31. O’NIONS, Helen, “Roma Expulsions and Discrimination: The Elephant in Brussels”, European Journal of Migration and Law, C. 13, 2011, s. 361-388.
32. Ohrid Framework Agreement, (Çevrimiçi) https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/68f8c03b-e3bf-4cbd-b901-8bea2c762394_en?filename=framework_agreement_ohrid_130801_en.pdf, E.T. 07.10.2025.
33. ÖZMEN, Ahmet Münci, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Kararlarında Adil Denge Kavramı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2024.
34. PELEG, Noam, “Marginalisation by the Court: The Case of Roma Children and the European Court of Human Rights”, Human Rights Law Review, C. 18, S. 1, 2018, s. 111-131.
35. PERONI, Lourdes/TIMMER, Alexandra, “Vulnerable Groups: The Promise of an Emerging Concept in European Human Rights Convention law”, International Journal of Constitutional Law, C. 11, S. 4, 2013, s. 1056–1085.
36. RIZOVA, Elena/BEKAR, Mira/VELKOVSKI, Zoran, “Educational Challenges of Roma Minorities: The Case of the Republic of North Macedonia”, International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education, C. 8, S. 3, 2020, s.113-122.
37. ROMA EDUCATION FUND, Advancing Education of Roma in Macedonia Country Assessment and the Roma Education Fund’s Strategic Directions, 2007.
38. SCHABAS, William A., The European Convention on Human Rights: A Commentary, Oxford University Press, Oxford, 2016.
39. SERDAROĞLU, Umut, “Romanlar”, Türkiye’de Balkanlar, der. Ulaş SUNATA, İletişim Yayınları, İstanbul, 2022.
40. STATE STATISTICAL OFFICE OF THE REPUBLIC OF NORTH MACEDONIA, Statistical Yearbook of North Macedonia, Skopje, 2022, s. 65. (Çevrimiçi) https://www.stat.gov.mk/PrikaziPublikacija_en.aspx?id=34&rbr=862, E.T. 11.05.2025.
41. STOYANOVA, Vladislava, Positive Obligations under the European Convention on Human Rights: Within and Beyond Boundaries, Oxford University Press, Oxford, 2023.
42. THE AGENCY FOR COMMUNITY RIGHTS REALIZATION, “About Us” (Çevrimiçi) https://aopz.gov.mk/en/about%20us/, E.T. 03.06.2025.
43. TÜRK, Fahri/GIESEL, Christoph, “Makedonya Türkleri ve Türkçe”, Balkanlarda Yaşayan Türk Azınlıkları ve Türkçeye Yönelik Dil Politikaları, der. Fahri TÜRK, Astana Yayınları, Ankara, 2016.
44. ULLAH, A. K. M. Ahsan/AZİZUDDİN, Muhammad/FERDOUS, Jannatul, “The Roma Population: Migration, Settlement, and Resilience”, Social Sciences, C. 13, No. 9, 2024, s. 1-17.
45. VILLIGER, Mark E., Handbook on the European Convention on Human Rights, Brill Nijhoff, Leiden, 2023.
46. VRANCKEN, Merel, “Beating Brown v. Board of Education? Overrepresentation and Desegregation Measures in Elmazova and Others v. North Macedonia”, Strasbourg Observers, 07 February 2023, (Çevrimiçi) https://strasbourgobservers.com/2023/02/07/beating-brown-v-board-of-education-overrepresentation-and-desegregation-measures-in-elmazova-and-others-v-north-macedonia/, E.T. 07.07.2025.
47. YILMAZ EREN, Esra, “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadında Çocukların İşkence ve Kötü Muameleden Korunması”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 21, S. 2, 2024, s. 217-256.
48. YOLCU YAVUZ, Serap, “Kuzey Makedonya Cumhuriyeti’nde Etnik Azınlık Olarak Romanlar”, Elektronik Siyaset Bilimi Araştırmaları Dergisi, C. 11, S. 2, 2020, s. 1-17.
49. YÜCEL, Ensari, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa Birliği Direktiflerinde Ayrımcılık Yasağı Hukuku”, Adam Akademi, C. 6, S. 1, 2015, s. 59-84.