Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Kapsamında Sınır Dışı Kararının Bildirilmesi Yöntemi ve Etkili Başvuru Hakkı

Öz

Bu çalışma, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında verilen sınır dışı kararlarının bildirilme usulünü ve bu usulün etkili başvuru hakkı üzerindeki etkilerini, Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kararları ışığında incelemektedir. Sınır dışı etme işlemleri, yabancının kişi özgürlüğü, aile hayatına saygı hakkı ve özellikle kötü muamele yasağı ile doğrudan temas eden idari işlemler arasında yer almaktadır. Bu nedenle, sınır dışı kararlarına karşı öngörülen başvuru yollarının yalnızca şeklen mevcut olması yeterli olmayıp, pratikte de etkili ve erişilebilir olması anayasal bir zorunluluktur. Çalışmada öncelikle sınır dışı kararlarının hukuki niteliği ve bildirim yükümlülüğünün kapsamı ele alınmakta; bildirimin dili, tercüme yükümlülüğü ve başvuru yollarına ilişkin bilgilendirmenin etkili başvuru hakkı bakımından taşıdığı önem vurgulanmaktadır. Ardından Anayasa Mahkemesi’nin güncel içtihadı incelenerek, Mahkeme’nin sınır dışı kararlarının uygulanması hâlinde doğabilecek telafisi güç zararlar karşısında başvuru yollarının etkisine ve fiilî koruma sağlayıp sağlamadığına ilişkin yaklaşımı analiz edilmektedir. Çalışma, bildirimin yetersiz veya anlaşılmaz şekilde yapılmasının, etkili başvuru hakkını fiilen ortadan kaldırdığı ve anayasal ihlal sonucunu doğurduğu yönündeki değerlendirmelerle sonuçlandırılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sınır dışı
• etkili başvuru hakkı
• bildirim yükümlülüğü
• Anayasa Mahkemesi
• yabancılar hukuku

The Method of Notifying a Decision on Deportation under the Foreigners and International Protection Law and the Right to an Effective Remedy

Öz

This study examines the method of notification of deportation decisions issued under the Turkish Law on Foreigners and International Protection (Law No. 6458) and its impact on the right to an effective remedy, in light of the jurisprudence of the Constitutional Court of Türkiye. Deportation measures constitute administrative acts that directly interfere with fundamental rights such as personal liberty, respect for family life, and, most notably, the prohibition of torture and ill-treatment. For this reason, remedies against deportation decisions must not only exist in law but must also provide practical and effective protection in accordance with constitutional standards. The study first addresses the legal nature of deportation decisions and the scope of the obligation to notify, emphasizing the importance of language, translation, and adequate information on available legal remedies for the effective exercise of the right to an effective remedy. It then analyses the Constitutional Court’s recent case law, focusing on whether judicial remedies offer automatic suspensive effect and real protection against irreversible harm resulting from deportation. The study concludes that inadequate or incomprehensible notification practices may render legal remedies ineffective in practice, leading to violations of constitutional guarantees related to effective judicial protection.

Anahtar Kelimeler

• Deportation
• right to an effective remedy
• notification obligation
• Constitutional Court
• law of foreigners.

Kaynakça

1. Akbulut M, Türk Yabancılar Hukukunda İdari Gözetim (1. Bs. Oniki Levha Yayıncılık 2020).
2. Asar A, Yabancılar Hukuku (10. Bs., Seçkin Yayıncılık 2025).
3. Aybay R ve Dardağan Kibar E, Yabancılar Hukuku (3.Bs., İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2010).
4. Aybay R, ‘Bir İnsan Hakkı Sorunu Olarak Sınırdışı Edilme’ (2003) 2(2) Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 141–172.
5. Aydın ÖD, ‘Türk Anayasa Yargısında Yeni Bir Mekanizma: Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru’ (2011) 15(4) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 121–170.
6. Baran Çelik N, ‘Türk Hukukunda Uluslararası Koruma Başvurusunda Bulunan veya Uluslararası Korumadan Yararlanan Yabancıların Hak ve Yükümlülükleri’ (2015) Özel Sayı 1 İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 67–148.
7. Bayata Canyaş A, ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Kapsamındaki Kabul Edilemez Başvuru ve Hızlandırılmış Değerlendirme Kararlarının Kesinliği’ (2015) 22 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 140–173.
8. Bayata Canyaş A, ‘Sınır Dışı Etme İşlemi ve Aile Yaşamına Saygı Hakkı: Çatışan Menfaatler ve Esas Alınan Ölçütler’ (2023) 14(56) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 177–203.

9. Bayraktaroğlu Özçelik G, ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hükümleri Uyarınca Yabancıların Türkiye’den Sınır Dışı Edilmesi’ (2013) 108 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 211–258.
10. Borak M M, Anayasa Mahkemesinin Sınır Dışı Etmeye İlişkin Bireysel Başvuru Kararlarının İncelenmesi (1. Bs., Seçkin Hukuk 2023).
11. Büyük FB, ‘6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Madde 54/1-d Uyarınca Sınır Dışı Etme Kararlarının Değerlendirilmesi’ (2024) 2(2) Gaziantep Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 49–61.
12. Çağlayan R, İdari Yargılama Hukuku (1. Bs Seçkin Yayıncılık 2013).
13. Çelikel A ve Öztekin Gelgel G, Yabancılar Hukuku (28. Bs., Beta Basım 2024).
14. Çiçekli B, Yabancılar Hukuku ve Mülteci Hukuku (6458 Sayılı Kanun’la Güncellenmiş) (6. Bs., Seçkin Yayıncılık 2016).
15. Çörtoğlu Koca S, ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Yabancıların Türkiye’de İkameti ve Uzun Dönem İkamet İznine İlişkin Değerlendirmeler’ (2016) 2 Ankara Barosu Dergisi 42–88.
16. Dardağan Kibar E, ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Tasarısında ve Başlıca Avrupa Birliği Düzenlemelerinde Yabancıların Sınır Dışı Edilmelerine İlişkin Kurallar: Bir Karşılaştırma Denemesi’ (2012) 11(2) Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi 53-76.
17. Demirkıran E, ‘İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve 1982 Anayasası Bağlamında Etkili Başvuru Hakkı ve Adil Yargılanma Hakkının Kapsam Alanlarının Karşılaştırılması’ (2020) 2(1) Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 49–88.
18. Doğan V, Yılmaz AÇ ve İzmirli LA, Türk Yabancılar Hukuku (9. Bs., Savaş Kitabevi 2025).
19. Egeliği ÖE, ‘Etkili Başvuru Hakkı Özelinde Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Usulüyle Gerçekleştirmiş Olduğu Dönüşüm’ (2020) 9(18) Anayasa Hukuku Dergisi 533–594.
20. Egeliği ÖE, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa Çerçevesinde Etkili Başvuru Hakkı (1.Bs. Oniki Levha Yayıncılık 2021)
21. Ekşi N, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’nin Verdiği Kararlar (1. Bs., Ağustos 2010).
22. Ekşi N, ‘2014 Yılında Kabul Edilen İdari Yargıda İstinaf Müessesesinin Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Kapsamında Açılacak İdari Davalara Etkisi’ (2015) 1(1) Göç Araştırmaları Dergisi 12–43.
23. Ekşi N, ‘İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 6. Maddesinin Yabancıların Sınırdışı Edilmesine Uygulanıp Uygulanamayacağı Sorunu’ (2009) 29 (1-2) Milletlerarası Hukuk Bülteni 119-139.
24. Eren Y ve Demirkıran E, ‘İdari Gözetim Altında Tutulanların Hak İhlâli İddiaları Karşısında Etkili Başvuru Hakkı: Uyuşmazlık Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi’nin İki Farklı Kararı’ (2024) 12(1) Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17–46.
25. Ergül E, ‘Türk Hukukunda Yabancıları Sınır Dışı Etme ve Geri Gönderme İşlemleri’ (2012) 7(74) Terazi Hukuk Dergisi 84–87.
26. Erten R, ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hakkında Genel Bir Değerlendirme’ (2015) 19(1) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3–51.
27. Göztepe E, ‘Türkiye’de Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Hakkının (Anayasa Şikâyeti) 6216 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi’ (2011) (95) TBB Dergisi 13-40.
28. Gülersoy E B, Türk İdare Hukukunda Etkili Başvuru Hakkı (1. Bs. Seçkin Yayıncılık 2024).
29. Güner C, ‘Sınır Dışı Etme Kararı ile İlgili İdare Mahkemesi Kararlarının Kesinliği’ (2017) 75(1) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 85–113.
30. Güzel K, ‘Adil Yargılanma Hakkı Bakımından Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru’ (2018), 5(8), Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 50-75.
31. Huysal B ve Şermet B, ‘6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 57. Maddesi Çerçevesinde Hakkında Sınır Dışı Kararı Alınan Yabancıların İdari Gözetimi’ in Prof Dr Feridun Yenisey’e Armağan, vol II (Beta Yayınevi 2014).
32. İnceoğlu S, Adil Yargılanma Hakkı (Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi No 4, Avrupa Konseyi 2018.
33. İnceoğlu S, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Adil Yargılanma Hakkı (4. Bs. Beta Yayıncılık 2013).
34. İneli Ciğer M, ‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nda Aralık 2019’da Yapılan Bazı Değişikliklerin Değerlendirilmesi’ (2020) 26(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 699-725.
35. İneli Ciğer M, ‘Remedies Available against Asylum Decisions and Deportation Orders in Turkey: An Assessment in View of European Law and the European Convention on Human Rights’ (2019) 88 Nordic Journal Of International Law 216- 249.
36. Kağıtçıoğlu M, ‘Sınır Dışı Etme Kararları ile Uluslararası Koruma Kapsamındaki Kararlarda İdari Yargı Denetimi’ (2023) 70 Adalet Dergisi 347–368.
37. Kaya C, ‘Anayasa Mahkemesi İçtihatları Çerçevesinde Mülteci ve Sığınmacıların Sınırdışı Edilmesi’ (2021) 6(1) Middle East Journal of Refugee Studies 39–62.
38. Kuşçu D, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hükümleri Uyarınca Yabancıların Sınır Dışı Edilmeleri (1. Bs. On İki Levha Yayıncılık 2018).
39. Ovacık G, ‘Türk Anayasa Mahkemesinin İçtihadı Işığında Sınır Dışı Kararlarına Karşı Yargısal İtirazın Hukuki Etkisi’ (2020) 26(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1047–1062.
40. Özbek N ve Kuşçu D, ‘Anayasa Mahkemesinin 30.05.2019 Tarihli Pilot Kararı (Y.T. Kararı) İncelemesi ve Sınır Dışı Kararlarına Karşı Etkili Başvuru Üzerine Bir Değerlendirme’ (2020) 24(3) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3–33.
41. Özkan I, Göç, İltica ve Sığınma Hukuku (2. Bs., Seçkin Yayıncılık 2021).
42. Sirmen KS, ‘Yabancıların Türkiye’den Sınır Dışı Edilmesine İlişkin Temel Düzenlemeler ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Türkiye Hakkında Verdiği Örnek Kararlar’ (2009) 67(3) Ankara Barosu Dergisi 29-45.
43. Solak F, Yabancıların Temel Hak ve Özgürlüklerinin Bireysel Başvuru Yoluyla Korunması (1.Bs., Seçkin Yayınları 2021).
44. Uzun E, ‘Geri Göndermeme (Non-Refoulement) İlkesinin Uluslararası Hukuktaki Konumu Üzerine Bir Değerlendirme’ (2012) 8(30) Uluslararası Hukuk ve Politika 25–58.
45. Uzun E, Yabancıların Sınır Dışı Edilmesi (1. Bs. Seçkin Yayıncılık 2025).
46. Yiğit Ö, Uluslararası Hukuk, Avrupa Hukuku ve Türk Hukukunda Mülteci ve Sığınmacıların Etkili Başvuru Hakkı (1.Bs Oniki Levha 2018) 43.
47. Yiğit Aksu Ö, ‘Sınır Dışı Kararları ve Etkili Başvuru Hakkı’ iç Mehmet Köse Aydoğan Asar (edr) Göç Yönetimi Tartışmaları-1 Düzensiz Göç ve Uluslararası Koruma (GAV Perspektif Yayınları 2023).
48. Zabunoğlu H G ve Kartli E B, ‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 7 No’lu Protokol Bağlamında Yerleşik Yabancıların Sınır Dışı Edilmesine İlişkin Usulî Güvencelerin Sınırlandırılması Rejiminde Eşik: Muhammad ve Muhammad v Romanya Kararı’ (2024) 73 Adalet Dergisi 85–107.