138 ve 182 Sayılı ILO Sözleşmeleri Işığında Türkiye’de Çocuk İşçiler Bakımından Asgari Çalışma Yaşı

Öz

TÜİK tarafından 2019’da yayımlanan ‘Çocuk İşgücü Araştırması’na göre Türkiye genelinde 5-17 yaş aralığında ekonomik faaliyette bulunan çocuk sayısı 720.000 olarak tespit edilmiştir . Bu çocukların %63,3’ünün ücretli olarak çalışıyor olması, çocuk işçiliğinin yalnızca kayıt dışı alanlarla sınırlı kalmadığını, kayıtlı işlerde dahi kayda değer bir düzeye ulaştığını göstermektedir. BM 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi’nde vurgulandığı üzere çocuk işçiliğinin her biçiminin ortadan kaldırılmasına yönelik çalışmalar kritik önemini korumaktadır. Bu çalışmada Türkiye’nin de onayladığı 138 ve 182 sayılı ILO Sözleşmeleri kapsamında çocuk işçilerin asgari yaşı ve yasal olarak çalıştırılabilecekleri iş türleri konusunda getirilen kısıtlamalar incelenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda öncelikle çocuk kavramı ve çocuk işçi kavramlarına yer verilmiş, ardından asgari çalışma yaşı ve çocuk işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu işlere ilişkin açıklamalar yapılmaya çalışılmıştır. Türkiye’de çocuk işçiliğiyle mücadele amacıyla çok sayıda projenin yürütülmesi olumlu bir gelişme olmakla birlikte, mevzuatın güncel ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden ele alınması gerekmektedir. Nitekim Ulusal İstihdam Stratejisi (2025–2028) ile 2026 yılı itibarıyla çocuk ve genç işçi çalıştırılmasına ilişkin mevzuatta gerekli revizyonların yapılacağı açıkça ifade edilmiştir . Bu çalışmada, yapılması gereken yasal değişikliklere ilişkin çeşitli öneriler sunulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk işçiliği
• asgari çalışma yaşı
• hafif iş
• 138 sayılı ve 182 sayılı ILO Sözleşmeleri
• BM Çocuk Hakları Sözleşmesi

Minimum Age Limitations for Child Labour in Türkiye in Light of ILO Conventions No. 138 and 182

Öz

According to the “Child Labour Survey” published by TÜİK in 2019, “the number of children between the ages of 5 and 17 who were engaged in economic activity across Türkiye was identified as 720,000”. The fact that 63.3% of these children were employed as wage earners indicates that child labour is not confined solely to the informal sector, but has also reached a considerable level within formal employment. As emphasized in “the 2030 Agenda for Sustainable Development”, efforts aimed at eliminating “all forms of child labour” continue to be of critical importance. Within this framework, the present study examines the restrictions introduced under the ILO Conventions No. 138 and No. 182, both of which have been ratified by Türkiye, with regard to the minimum age of employment and the types of work in which children may be lawfully employed. In this context, the concepts of “child” and “child labourer” are addressed first, followed by an analysis of the minimum age of employment and the categories of work prohibited for child workers. Although the implementation of numerous projects aimed at combating child labour in Türkiye constitutes a positive development, it remains necessary to reassess the existing legal framework in line with contemporary needs. Indeed, the National Employment Strategy (2025–2028) explicitly states that, as of 2026, the necessary revisions to the legislation governing the employment of child and young workers will be undertaken. Accordingly, this study seeks to put forward several proposals concerning the legislative amendments deemed necessary.

Anahtar Kelimeler

• Child labour
• minimum age for employment
• light work
• ILO Conventions No.138 and No.182
• UN Convention of Rights of Child

Kaynakça

1. Akdeniz AL, ‘Gece Çalışması ve Gece Çalışma Süresinin Sınırı ile İlgili Değişikliklerin Değerlendirilmesi’ (2019) 77 (2) İstanbul Hukuk Mecmuası 555-574.
2. Akın L, ‘Working Conditions of the Child Worker in Turkish Labour Law’ (2009) (21) Employee Responsibilities & Rights Journal 53-57.
3. Akyiğit E, İş Hukuku (15th edn, Seçkin 2024).
4. Akyiğit E, 4857 sayılı İş Kanunu Şerhi (C.2, 3rd edn, Seçkin 2008).
5. Aykaç HB, ‘Hukuksal Açıdan Çocuk ve Genç İşçiliği’ (2015) (116) TBB Dergisi 335-386.
6. Bakırcı K, Çocuk ve Genç İşçilerin Haklarının Korunması (Beta 2004).
7. Beşoluk E and Parlak Z, ‘Temel Bir Çalışma Standardı Olarak Gelişmekte Olan Ülkelerde Çocuk İşçiliği’ (2022) 5 (1) Ekonomi ve Maliye İşletme Dergisi 54-67.
8. Bozkurt Gümrükçüoğlu Y, ‘Mevzuatımızda Çocuk ve Genç İşçilerin Çalışma Yaşamında Korunmasına İlişkin Düzenlemelere Genel Bir Bakış’ (2013) 15 (Özel Sayı, Prof. Dr. M. Polat SOYER’e Armağan) DEÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, 481-545.

9. Centel T, Çocuklar ile Gençlerin İş Güvenliği (Fakülteler Matbaası 1982). (İş Güvenliği)
10. Centel T, ‘Sekiz Yıllık Temel Eğitim ve Asgari Çalışma Yaşı’ Prof. Dr. Turhan Esener’e Armağan (Türk Tarih Kurumu Basımevi 2000) 293-303. (Asgari Çalışma Yaşı)
11. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T and Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (36th edn, Beta 2023).
12. ÇSGB, Ulusal İstihdam Stratejisi (2025-2028) (ÇSGB 2025) accessed 8 December 2025.
13. ÇSGB, Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programı (2017-2023) (Ayrıntı Basımevi 2017).
14. Demir F, ‘Çalışma Hayatında Çocukların Korunması’ (2010) 12 (Özel Sayı) DEÜ Hukuk Fakültesi Dergisi 547-577.
15. Ekmekçi Ö and Yiğit E, Bireysel İş Hukuku (7th edn, On İki Levha 2025).
16. Ekmekçi Ö, Köme Akpulat A, Akdeniz AL, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (2nd edn, On İki Levha 2022).
17. Engin M, ‘Gençlerin İş Güvenliği’ (1994) (8) Çimento İşveren Dergisi 3-23.
18. Ertan İM, ‘Ulusalüstü İnsan Hakları Hukuku ve Türk Hukukunda Asgari Çıraklık Yaşı’ (2008) 17 (2) Çalışma ve Toplum Dergisi 173-198.
19. Eyrenci Ö, Taşkent S, Ulucan D and Baskan E, İş Hukuku (11th edn, Beta 2024).
20. Gürsel İ, ‘Çalışan Çocuk ve Gençlerin Korunması’ (2016) 74 (1) İstanbul Hukuk Mecmuası 415-464.
21. ILO and UNICEF, Child Labour: Global Estimates 2024, Trends and the Road Forward (ILO and UNICEF 2025).
22. ILO, Report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations (articles 19, 22 and 35 of the Constitution) (International Labour Office 2025).
23. ILO, ‘Child Labour’ (ILO Topics and sectors) accessed 8 December 2025.
24. ILO, Direct Request (CEACR)- adopted 2024, published 113rd ILC session (NORMLEX 2025) accessed 9 December 2025.
25. ILO, International Labour Organization (ILO) Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work and its Follow-up (ILO Publishing 2022).
26. ILO, ‘National Legislation on Hazardous Child Labour’ (International Programme on the Elimination of Child Labour (IPEC), October 2014) accessed 9 December 2025.
27. ILO, Overview of Child Labour Monitoring (ILO 2005).
28. Kılıç, Ş, Türk İş Hukukunda Çocuk İşçi Kavramı ve Çocuk İşçinin Hakları (İstanbul Bilgi Üniversitesi 2011) unpublished master’s thesis.
29. Kökkılınç AG, Çocuk İşçinin İş İlişkisi (Legal 2023).
30. Mavunga RA, ‘A Critical Assessment of the Minimum Age Convention 138 of 1973 and the Worst Forms of Child Labour Convention 182 of 1999’ (2013) 16 (5) PER Journal 122-168.
31. Millî Eğitim Bakanlığı Temel Eğitim Genel Müdürlüğü, Mevsimlik Tarım İşçisi ve Göçer Çocuklarının Eğitimi Okul Tespit ve Takibi Modülü Kullanım Kılavuzu (2025) accessed 10 December 2025.
32. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M and Baysal U, İş Hukuku (7th edn, Lykeion 2022).
33. Narmanlıoğlu Ü, ‘İş Hukukunda Çocukların Korunması’ in Zafer Gören (eds), Prof. Dr. Seyfullah Edis’e Armağan (DEÜ Yayını 2000) 669-682.
34. Özdemir E, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (Vedat 2014)
35. Özkaraca E. and Ünal C., ‘Küçüklerin Çalışmasına İlişkin Yasak ve Sınırlamalar ile Bunlara Aykırılık Halinde İş Sözleşmesinin Geçersizliği Sorunu’ (2014) 20 (1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 355-410.
36. Senyen Kaplan ET, Bireysel İş Hukuku (10th edn, Gazi 2019).
37. Sümer HH, İş Hukuku (28th edn, Seçkin 2025).
38. Sümer HH, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (7th edn, Seçkin 2024).
39. Süzek S and Başterzi S, İş Hukuku (25th edn, Beta 2025).
40. Şahin B, Çocuk İşçilerin Korunması (Yetkin 2010).
41. Şakar M, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku (15th edn, Beta 2024).
42. Tuğ A. and Baysal U., İş Hukukunda Çocuk ve Genç İşçilerin Korunması’ in Süleyman Başterzi (eds), Prof. Dr. Sarper Süzek’e Armağan (C.2 Beta 2011) 1869-1880.
43. Ünal C, ‘Çocukların Korunması Hakkı Kapsamında Çocuk İşçiliği Sorununun Çözümü ve Çözümsüzlüğü’ Sosyal İnsan Hakları Ulusal Sempozyumu VI Bildiriler (Petrol İş 2014) 219-235.
44. Tatar M, ‘Türkiye’de Çocuk İşçiliği Sorunu ve Çözüm Önerileri: Çocuk İşçiliği İzleme Merkezlerinin Kurulması’ (2024) 15(44) Vizyoner Dergisi 1439-1453.
45. Tiritoğlu Ersoy H, ‘Türk İş Hukukunda Asgari Çalışma Yaşı’ (2023) 13 (2) SDÜHFD 1583-1621.
46. TÜİK, ‘Çocuk İşgücü Araştırması’ (Çocuk İşgücü Anketi Sonuçları, 31 Mart 2020) accessed 8 December 2025.
47. UN The Committe on te Rights of the Child, Concluding observations on the combined fourth and fifth periodic reports of Türkiye (United Nations, 21 June 2023) accessed 9 December 2025.
48. Üner BG, İş Hukukunda Çalışma Yasakları (Yetkin 2024).
49. Electronic databases NORMLEX
50. Resmi Gazete