FOTOĞRAF VE KENT İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA FOTOGRAFİK YAKLAŞIMLAR

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 471 - 492, 12.12.2025

Murat Han Er

https://doi.org/10.47107/inifedergi.1738491

Öz

Bu çalışma, fotoğrafın kentlerle kurduğu derin tarihsel, estetik ve eleştirel ilişkiyi ele almaktadır. Camera Obscura’ya kadar dayanan fotoğraf ve kent ilişkisi, fotoğrafın kente ve kente ait olanları kaydetmedeki rolü ile bağlantılıdır. Örneğin, Georges-Eugène Haussmann'ın, Paris'i yenileme ve modernleştirme projelerini fotoğraflayan Charles Marville, estetik bir arşiv ortaya çıkarmıştır. Aynı şekilde, Eugène Atget gibi fotoğrafçılar, kentlerin yapısal özelliklerini ve sosyal atmosferini estetik bir duyarlılıkla belgeleyerek, bu bağlamdaki ilk örnekleri ortaya koymuşlardır. Yine kent ve fotoğraf arasındaki ilişkiyi yakından ilgilendiren sokak yaşamı, 20. yüzyılın başlarında, kent ve birey arasındaki ilişkiye odaklanan bir yaklaşımla gelişmiştir. Henri Cartier Bresson gibi fotoğrafçılar, kentin anlık doğasına odaklanırken, Garry Winogrand gibi isimler, şehirlerin değişen dinamiklerini ele almıştır. Bununla birlikte, Jacob Riis ve Lewis Hine gibi fotoğrafçılar ise fotoğrafı sosyal eşitsizliklere dikkat çeken bir araç olarak kullanmış ve bu yönüyle belgesel fotoğrafçılığın eleştirel potansiyelini kişisel yaklaşımlarıyla ortaya koymuşlardır. Fotoğrafın tıptan arkeolojiye, tarihten antropolojiye kadar pek çok disiplinde belgeleyici ve kanıt tabanlı rolü açıkça görülmektedir. Ancak toplumsal belleği kuran, yorumlayan ve sorgulayan bir araç haline gelmesi; onu modern görsel kültürün merkezine yerleştirmiştir. Fotoğrafçılar, kadrajlarına aldıkları her kentsel unsurla birlikte estetik ve ideolojik tercihlerde bulunurlar; böylece fotoğrafın çok boyutlu doğası açığa çıkar. Sonuç olarak, fotoğraf ve kent arasındaki ilişki, tarihsel bir bağlamın çok ötesinde estetik, toplumsal ve eleştirel anlamlar barındıran bir bütünlük arz eder. Bu bağlamda, fotoğrafın, kentlerin değişen yapısını gözlemleme, belgeleme ve yorumlama aracı olarak ele alınması gerekmektedir. Fotoğrafla birlikte kentin belleği yeniden inşa edilmekte; insan ve mekân arasındaki dinamik ilişki görselleştirilmekte ve böylece kent anlayışına eleştirel bir perspektif kazandırılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Fotoğraf , kent , fotoğraf ve kent , sanat.

Etik Beyan

FOTOĞRAF VE KENT İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA FOTOGRAFİK YAKLAŞIMLAR isimli makale herhangi bir etik onay gerektirmemektedir.

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum bulunmamaktadır.

PHOTOGRAPHIC APPROACHES IN THE CONTEXT OF THE RELATIONSHIP BETWEEN PHOTOGRAPHY AND THE CITY

Öz

The relationship between photography and the city, dating back to the Camera Obscura, is linked to photography’s role in recording the city and what belongs to it. For example, Charles Marville, who photographed Georges-Eugène Haussmann’s projects to renew and modernize Paris, created an aesthetic archive. Similarly, photographers such as Eugène Atget documented the structural features and social atmosphere of cities with an aesthetic sensibility, producing the first examples in this context. Street life, which is also closely related to the relationship between the city and photography, developed in the early 20th century with an approach focusing on the relationship between the city and the individual. While photographers like Henri Cartier Bresson focused on the instantaneous nature of the city, figures such as Garry Winogrand addressed the changing dynamics of urban environments. At the same time, photographers like Jacob Riis and Lewis Hine used photography as a tool to draw attention to social inequalities, thereby revealing the critical potential of documentary photography. The documentary role of photography is clearly visible in many disciplines, from medicine to archaeology, from history to anthropology. However, its transformation into a tool that constructs, interprets, and questions social memory has placed it at the center of modern visual culture. Photographers, with every urban element they frame, make aesthetic and ideological choices; thus, the multidimensional nature of photography emerges. In conclusion, the relationship between photography and the city presents a unity that contains aesthetic, social, and critical meanings far beyond a historical context. In this regard, photography should be considered as a tool for observing, documenting, and interpreting the changing structure of cities. With photography, the memory of the city is reconstructed; the dynamic relationship between human and space is visualized, and thus, a critical perspective is brought to the understanding of the city.

Anahtar Kelimeler

Photography , urban , photography and urban , art

Kaynakça

• A. A. M., Allentown Art Museum (2025). Abolardo Morell, https://www.allentownartmuseum.org/exhibitions/new-realities-the-lens-of-abelardo-morell/ (Erişim tarihi : 30.05.2025)
• Ak, S. A. (2001). Erken Cumhuriyet dönemi Türk fotoğrafı 1923-1960. (1. Baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi. Baynes, K. (2012). Toplumda sanat. (2. Baskı). (Çev. Y. Atılgan). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları-1659.
• BBC. (2025). Anreas Gursky, https://www.bbc.com/turkce/haberler/2011/11/111111_gursky (Erişim tarihi : 30.05.2025)
• Campany, D. (2012). Art and photography. (3. Edition). London: Phaidon.
• Clark, T. (2004). Sanat ve propaganda, kitle kültürü çağında politik imge. (1. Baskı). (Çev. E. Hoşsucu). İstanbul: Sanat ve Kuram Ayrıntı Yayınları.
• Cotton, C. (2020). World of art photography as contemporary art. (4. Edition). London: Thames & Hudson.
• Couturier, E. (2012). Talk about contemporary photography. (3. Edition). Paris: Flammarion.
• Er, M. H. (2022). XXI. yüzyıl çağdaş fotoğrafta yaratım sürecine bakış. Efe Akademi Yayınları.
• Gelder, V. G. ve Westgeest, H. (2011). Photography theory in historical perspective, case studies from contemporary art. (1. Edition). Oxford: Blackwell Publishing.
• Gürbüz, G. C. (2022). Kültürel kimlik bağlamında kent ve kent olgusunun Türk resim sanatına etkileri. Kent Akademisi, 15(1), 245-261. https://doi.org/10.35674/kent.989621
• Hacking, J., (2015). Fotoğrafın tüm öyküsü. (1. Baskı). (Çev. A. Bozkurt). İstanbul: Hayalperest.
• Hockney, D. ve Gaybord, M. (2017). Resmin tarihi. (1. Baskı). (Çev. M. Haydaroğlu). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları-4970.
• Işık, A. (2023). Sokak fotoğrafçılığında görsel hikâye anlatımı. Sanat ve Tasarım Dergisi, 13(2), 511-525. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1403858
• Johnson, W. S., Rice, M., Williams, C. (2012). A history of photography from 1839 to the present. T. Mulligan and C. Wooters (Ed.), The George Eastman House Collection, Köln: Taschen.
• Kiernan, K. (2017). Camera obscura world. https://www.donttakepictures.com/dtp-blog/2017/3/15/camera-obscura-world (Erişim tarihi : 30.05.2025)
• Lynch, K. (2018). Kent imgesi. (4. Baskı). (Çev. İ. Başaran). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Lowe, P. (2018). A chronology of photography. (1. Edition). London: Thames & Hudson.
• Marien, M. W. (2015). Fotoğrafçılığı değiştiren 100 fikir. (1. Baskı). (Çev. G. Şimşek). İstanbul: Literatür.
• Marien, M. W. (2018). Photography a cultural history. (4. Edition). London: Laurence King Publishing.
• Mibelbeck, R. (2012). 20. century photography Museum Ludwing Cologne. Köln: Taschen.
• Miller, S. (2020). Contemporary photography and theory, concepts and debates. (1. Edition). New York: Routledge.
• Mimarizim (2025). Y. Murat Şen, Islak Kent. https://www.mimarizm.com/etkinlikler/sergiler/islak-kent-wet-city_121101 (Erişim tarihi : 30.05.2025)
• Minimaksi (2025). Volkan Kızıltunç. https://minimaksi.com.tr/merkur-yeni-sezonda-basarili-genc-sanatcilardan-volkan-kiziltuncun-esikte-baslikli-kisisel-sergisine-ev-sahipligi-yapiyor.html (Erişim tarihi : 30.05.2025)
• Morell, A. (2025). Abelardo Morell. https://www.abelardomorell.net/ (Erişim tarihi: 20.05.2025)
• Mulligan, T. ve Wooters, D. (2012). A history of photography, from 1839 to the present. T. Mulligan and C. Wooters (Ed.), The George Eastman House Collection. Köln: Taschen.
• Orhan, S. (2020). Toplumsal değişimin görsel estetik belgesi olarak sokak fotoğrafçılığı. Sanat Dergisi, (35), 49-64
• Özendes, E. (2016). Türkiye’de fotoğrafa modern ve çağdaş yaklaşımlar. (1. Baskı). İstanbul: Yem Yayın.
• Özkemahlı, K. K. (2023). Fotoğrafik temsil: Orontes (Asi Nehri) yaşam kültürü. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, Hatay
• Price, M. (2004). Çerçevedeki gizem. (1. Baskı). (Çev. A., K. Koş). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
• Rizov, V. (2019). The photographic city: Modernity and the origin of urban photography. City, 23(6), 774–791. https://doi.org/10.1080/13604813.2020.1718411
• Rosenblum, N. (1997 ). A world history of photography. (4. Edition). New York: Abbeville Press.
• Smconservancy. (2025). Camera obscura. https://smconservancy.org/property/camera-obscura/ (Erişim tarihi: 30.05.2025)
• Soulages, F. (2022). Fotoğrafın estetiği, kaybolan ve geriye kalan. (1. Baskı). (Çev. D. E. Şansal), İstanbul: Espas Yayınları.
• Tercan, S. (2003). Stereoskopik fotoğrafın evrim süreci ve günümüzdeki uygulamalar. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul
• Tormey, J. (2013). Cities and photography. (1. Edition). New York: Routledge.
• http1.https://www.santamonica.gov/places/cultural-venue/camera-obscura-art-lab (Erişim tarihi: 30.05.2025)
• http2.https://collections.artsmia.org/art/81373/newhaven-fisheries-david-octavius-hill (Erişim tarihi: (Erişim tarihi: 25.05.2025)
• http3.https://www.repro-tableaux.com/a/marville/rueaumairefromtheruevolta.html (20.04.2025)
• http4.https://www.vandaimages.com/2006AE5222-Church-of-St-Gervais-photo Eugene-Atget-Paris.html (Erişim tarihi: 20.04.2025)
• http5.https://www.joelmeyerowitz.com/street-photography (Erişim tarihi: 16.04.2025)
• http6.https://www.artsy.net/artwork/garry-winogrand-american-legion-convention-dallas-texas (Erişim tarihi: 16.04.2025)
• http7.https://mymodernmet.com/jacob-riis-how-the-other-half-lives/ (Erişim tarihi: 16.04.2025)
• http8.https://www.moca.org/collection/work/new-orleans-louisiana (Erişim tarihi: 24.04.2025)
• http9.https://www.alternativemuseum.org/exh/archives/adams_0187.pdf (Erişim tarihi: 25.04.2025)
• http10.https://www.tate.org.uk/art/artworks/gursky-paris-montparnasse-p77737 (Erişim tarihi: 25.05.2025)
• http11.https://mexicanartwork.wordpress.com/2011/11/09/gabriel-orozco-island-within-an-island-1993/ (Erişim tarihi: 25.05.2025)
• http12.https://www.kolekta.com.tr/yapit/esikte-serisi-stalker/ (Erişim tarihi: 25.05.2025)
• http13.https://www.abelardomorell.net/selectedworks/camera-obscura (Erişim tarihi: 25.05.2025)
• http14.https://www.mimarizm.com/etkinlikler/sergiler/islak-kent-wet-city_121101 (Erişim tarihi: 25.05.2025)