Türkiye'de Ekonomik Büyüme ve Yatırımların Çevresel Bedeli: Ticari Açıklık ve Yabancı Sermayenin Ekolojik Ayak İzi Üzerindeki Etkisi

In recent years, one of the biggest concerns of nations has been environmental sustainability and especially the negative effects of climate change on ecosystems and human life. The economic and technological transformations since the Industrial Revolution have radically changed production and consumption habits, thereby increasing the pressure on natural resources. Since the late 20th century, neoliberal policies, which have accelerated since the end of the 20th century, have brought along various debates on environmental sustainability while promoting the free market economy. Especially the environmental costs of economic growth and foreign trade policies have become an important research area in terms of ecological balance. In this study, the impact of economic growth, foreign direct investment and trade openness on ecological footprint in Turkey for the period 1990-2022 is examined. After examining the stationarity level of the variables with ADF and PP unit root tests, the cointegration relationship between them is tested with the ARDL model. In the long-run coefficient estimation analysis, DOLS, FMOLS and CCR methods were used and the causality relationship between the variables was tested by Toda-Yamamoto method. According to the results of the analysis, per capita income and trade openness have a statistically significant and positive effect on ecological footprint, whereas foreign direct investments have no significant effect on ecological footprint. This finding is expected to stem from the fact that foreign direct investments in Turkey are mostly concentrated in the service sector, which has relatively low environmental impact, environmental legislation plays a regulatory role on foreign capital flows and the volume of foreign direct investment has a relatively limited share in total economic size. According to the causality analysis results, a bidirectional relationship was found between per capita national income and trade openness and ecological footprint, while no relationship was found between foreign direct investments and ecological footprint.

Son yıllarda ulusların en büyük endişelerinden biri, çevresel sürdürülebilirlik ve özellikle iklim değişikliğinin ekosistemler ile insan yaşamı üzerindeki olumsuz etkileri olmuştur. Sanayi Devrimi’nden günümüze kadar yaşanan ekonomik ve teknolojik dönüşümler, üretim ve tüketim alışkanlıklarını köklü bir şekilde değiştirmiş, buna bağlı olarak doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı artırmıştır. 20. yüzyılın sonlarından itibaren hız kazanan neoliberal politikalar ise serbest piyasa ekonomisini teşvik ederken, çevresel sürdürülebilirlik konusunda çeşitli tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Özellikle ekonomik büyüme ve dış ticaret politikalarının çevresel maliyetleri, ekolojik denge açısından önemli bir araştırma alanı haline gelmiştir. Bu çalışmada, 1990-2022 dönemi için Türkiye’de ekonomik büyüme, doğrudan yabancı yatırımlar ve ticari açıklığın ekolojik ayak izi üzerindeki etkisi incelenmiştir. Değişkenlerin durağanlık düzeyi ADF ve PP birim kök testleriyle incelendikten sonra, aralarındaki eş bütünleşme ilişkisi ARDL modeli ile sınanmıştır. Uzun dönem katsayı tahmin analizinde DOLS, FMOLS ve CCR yöntemleri kullanılmış, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi ise Toda-Yamamoto yöntemiyle test edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, kişi başına düşen milli gelir ve ticari açıklığın ekolojik ayak izi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etki yarattığı, buna karşın doğrudan yabancı yatırımların ekolojik ayak izi üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgunun, Türkiye'ye yönelen doğrudan yabancı yatırımların büyük ölçüde çevresel etkisi görece düşük olan hizmet sektöründe yoğunlaşmasından, çevre mevzuatının yabancı sermaye hareketleri üzerinde düzenleyici bir rol üstlenmesinden ve doğrudan yabancı yatırım hacminin toplam ekonomik büyüklük içinde nispeten sınırlı bir paya sahip olmasından kaynaklandığı öngörülmektedir. Nedensellik analizi sonuçlarına göre, kişi başına düşen milli gelir ve ticari açıklık ile ekolojik ayak izi arasında çift yönlü bir ilişki bulunurken, doğrudan yabancı yatırımlar ile ekolojik ayak izi arasında ise herhangi bir ilişki tespit edilememiştir.