TÜRKÇE’DE İLK FELSEFE TARİHİ: FELSEFE TARİHYAZIMI AÇISINDAN BİR İNCELEME
Öz
Felsefe tarihçiliğimiz Fransız
Aydınlanma düşünürü Fénelon’un Abrégé De
La Vie Des Plus İllustres Philosophes De L’Antiquité (1726) adlı eserinin
dilimize tercümesiyle başlar. Türkçe’de ilk felsefe tarihi kitabı olan bu kitap
bir Osmanlı Ermenisi olan Krikor Kumaryan (Cricor Chumarian) tarafından Evvel Zamanda Â’zamü’ş-şân Olan
Feylesofların İmrâr Etmiş Oldukları Ömürlerinin İcmâlidir adıyla dilimize
tercüme edilmiş ve 1854’te İzmir’de basılmıştır. Aynı eser yaklaşık on yıl
sonra Münif Paşa tarafından yeniden tercüme edilerek Tarîh-iHukemâ-yı Yunan adıyla bir dizi yazı olarak neşredilmiştir.
Kitap daha sonra farklı yazarlar tarafından kimi kısmî tercüme, iktibas yahut
sadeleştirilerek aktarılsa da bunlar bir kitap hacmine ulaşamamıştır. Bu
çalışmada Fénelon’un ilgili eserinin Krikor Kumaryan ve Münif Paşa tarafından
yapılan iki tercümesi felsefe tarihçiliğimizin inşası ve felsefe tarih yazımı
açısından incelenecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akünal, Dündar, “Çeviri ve Batılılaşma”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, C. II, İletişim Yay., İst. 1985.
- Âli (Mektûbî-i Sadâret hulefâsından), “Hükemâ-yı Meşhûre-i Kadîmenin Tercüme-i Hâlleri” Mecmûa-i İber-i İntibah, (Y. 2, Nu. 6, Ramazan 1280.
- Ali Suavi, “Tarîh- Efkâr”, Ulûm, S. III, (Paris 1286), s. 105-115; S. IV, (Paris 1286), s. 169-182; S. VI, (Paris 1286), s. 298-311; S. XVI, (Paris 1286), s. 937-950.
- Anay, Harun, “Felsefe: Literatür”, DİA, C. XII, İst. 1995.
- Atay Ç.,Tarih İçinde İzmir, Tifset Basın Yayın A.Ş., İzmir,1979.
- Badem, Candan, “Amiral Adolphus Slade'in Osmanlı Donanmasındaki Hizmetleri ve Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Gözlemleri”, Türkiyat Mecmuası, C. XXI, (Bahar 2011).
- Baykara, T.,İzmir Şehri ve Tarihi, Ege Üniversitesi Rektörlük Yayınları No: 38, İzmir 1974.
- Beydilli, Kemal, “Mehmed Emin Âli Paşa”, DİA, C. II, İst. 1989.
- Buğra, J.,İlk Türk Basımevinin Kuruluşundan İlk Millet Meclisinin Açılışına Kadar Osmanlı İmparatorluğu Sınırları İçinde Basılan Kitaplar (1729-1876), Yayımlanmamış Doktora Tezi, İ.Ü.E.F. Kütüphanecilik Bölümü, 1967.
- Fatma Aliye Hanım, Terâcim-i Ahvâl-i Felâsife, Hanımlara Mahsus Gazete Mat., İst. 1317. Fénelon, François de Salignac de la Mothe,