İBN BÎBÎ’NİN SELÇUKNÂME’SİNDE TÜRK ALGISI

Ibn Bibi's work, “al-Evamiru’l-Ala’iye fi’l-Umuri’l-Ala’iye” is one of the most important and fundamental sources in the history of Anatolian Seljuks. The work begins with the death of the Kilicarslan II (1192), It ends with the reign of Gıyaseddin Masud (1280-1284). Ibn Bibi preferred to use a literary style instead of revealing historical events in detail in his work. In this context, he likened Sulaymanshah the Second to Halac and Loot Turks who plundered the lives of people and demons. The author tells that the Turkmen tribes living along the border of Anatolia gave their power to the Seljuk state in case of war. However, when talking about the Suğdak campaign that took place during the reign of Alaeddin Keykubad, a great concept falls into turmoil. It reports that the Anatolian Seljuk army was the Rum army and the enemy Suğdak forces were the Turkish army. He says that the Rum army gave the Acem coup to the Turks. He states that there were Turkish soldiers among the Allied forces in the battle of Yassicemen during the same period. It also emphasizes the Turkishness of the defeated Khwarezm army. During the Mongol domination that began with the defeat of Kösedağ, Anatolian lands were longing for strong and stable administrations and the people were crushed under high taxes. Ibn Bibi used harsh expressions against the Turks who opposed the central administration. In the process of the uprisings initiated by the Turkmen tribes against the Mongol-backed Seljuk administration, he compared the rebels to the genie crew. For the Karaman people who invaded Konya, the Seljuk capital: “Beggars, red-cones, sandals, barefoot people” and so on expressions. These words clearly reveal his negative feelings towards the masses rebelling against the Seljuk state administration of the time. However, this negative attitude reflected on the work does not diminish the value of the work in terms of the Anatolian Seljuk history.

İbn Bîbî’nin, “el-Evamirü’l-Ala’iye fi’l-Umuri’l-Ala’iye” adlı eseri, Anadolu Selçukluları tarihinin en önemli ve temel kaynaklarından birisidir. Eser, II. Kılıcarslan’ın ölümü hadisesiyle başlayıp (1192), Gıyaseddin Mesud’un saltanatı dönemiyle sona ermektedir (1280-1284). İbn Bîbî, eserinde tarihî olayları ayrıntılarıyla ortaya koymak yerine edebî bir üslûp kullanmayı tercih etmiştir. Bu bağlamda, II. Süleymanşah’ı, insanların ve cinlerin canını yağma eden Halac ve Yağma Türklerine benzetmiştir. Yazar, Anadolu’nun sınır boylarında yaşayan Türkmen aşiretlerinin, savaş durumunda güçlerini Selçuklu devletinin emrine verdiğini anlatır. Ancak 1. Alâeddin Keykubad devrinde gerçekleşen Suğdak seferinden bahsederken büyük bir kavram kargaşasına düşer. Anadolu Selçuklu ordusunun Rum ordusu, düşman Suğdak kuvvetlerinin ise Türk ordusu olduğunu haber verir. O, Rum ordusunun Türklere Acem darbesi indirdiğini söyler. Aynı dönemde gerçekleşen Yassıçemen savaşında müttefik kuvvetleri içerisinde Türk askerlerinin de bulunduğunu ifade eder. Ayrıca mağlup edilen Harezm ordusunun da Türklüğünü vurgular. Kösedağ bozgunu ile başlayan Moğol tahakkümü döneminde, Anadolu toprakları artık güçlü ve istikrarlı yönetimlere hasret kalmış, halk yüksek vergiler altında ezilmiştir. İbn Bîbî, bu dönemin anlatımında, merkezi idareye muhalif olan Türklere karşı daha sert ifadeler kullanmıştır. Türkmen kabilelerin Moğol destekli Selçuklu idaresine karşı başlattıkları ayaklanmalar sürecinde isyancıları cin taifesine benzetmiştir. Selçuklu başkenti Konya’yı istila eden Karamanlılar için: “Dilenci, kızıl külahlı, çarıklı, yalınayak kimseler” vb. ifadeler kullanmıştır. Bu sözler onun, dönemin Selçuklu devlet idaresine karşı ayaklanan kitlelere karşı menfi hissiyatını açıkça ortaya koymaktadır. Ancak esere yansıyan bu olumsuz tutum, eserin Anadolu Selçuklu tarihi açısından kaynaklık değerini azaltmaz.