Lozan Barış Konferansı’nın Kesildiği Dönem Büyük Millet Meclisi’nde Yaşananlar

Kurtuluş Savaşı’nın silahlı çatışma evresini nihayetlendiren Mudanya Mütarekesi sonrası, 20 Kasım 1922’de toplanan ve Doğu’da barışın sağlanmasını amaçlayan Lozan Barış Konferansı, 4 Şubat 1923’de kesintiye uğramıştır. Zorunlu olarak yurda dönen Türk Delegeler Heyeti, kendilerine verilen taslak projede gerekli düzeltmeleri yaparak, gelişmeler hakkında Meclisi bilgilendirmek ve onayını almak durumundadır. Asıl önemlisi ise barışın temini ve sürekliliği için gerekli uluslararası ortamın yeniden oluşturulmasıdır. İşte bu çalışmada kesinti sürecinde, konferansa yönelik olarak Türkiye’de yaşanan gelişmeler incelenmiştir. Öncelikle Büyük Millet Meclisinin yaşananlara bakışı araştırılmış, daha sonra taslak projede yapılan değişiklikler ele alınmıştır. Meclis kararı doğrultusunda heyet görevine devam etmiş, konferansın 23 Nisan 1923’te yeniden düzenlenmesini ve barışın kalıcı olmasını sağlamıştır. Araştırma esnasında detaylı olarak üzerinde durulan, “Lozan Barış Konferansı” ile ilgili literatüre kazandırıldığı değerlendirilen kaynak; “Düvel-i Müttefika Tarafından Teklif Olunan Muahede-i Sulhiye ve Mukavelat Projeleri ve Türkiye’nin Teklif Ettiği Tadilat” isimli, 1339 (1923) yılında basılmış eski Türkçe bir kitaptır. Söz konusu doküman hakkında yapılmış bir çalışma tespit edilememiştir. Günümüze kadar gelen araştırmaların hemen tamamı Fransızca olan eserlerden (Lozan Barış Konferansı Tutanak ve Belgeler; Haz. Seha, L. Meray, 1969) ve konferans süresince tutulan notlardan oluşturulmuştur. Amacımız çeşitli çalışmalarda yer alan hususların, taslak projedeki teklifler hakkında yapılan değişikliklerin bir bütün halinde, Türkçe eserin aslından yararlanılarak okuyucuya sunulmasıdır.