Study of Children's Prosocial Skills nnd Their Reflection in Cartoons

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 306 - 319, 28.12.2025

Semra Gök , Mehmet Güney

Öz

When the studies in the literature are examined, it is seen that content analyses of cartoons are frequently included, but prosocial skills are not included in studies on school period. For this reason, while examining the prosociality levels of children within the scope of the research, the reflection of prosociality in the cartoons they watch the most was also examined. The research aims to reflect prosocial behaviours to children in cartoons and to examine prosocial behaviours in children. In this study, simultaneous mixed methods design, which is one of the mixed research methods in which content analysis from qualitative research methods and descriptive survey model from quantitative research methods are used together, was preferred. The number of students attending primary school in Kırıkkale, where the study was conducted, was found to be 9337. In order for the sample to represent the population, at least 370 children should be reached as a result of the calculation made with a 95% confidence interval and a margin of error of 0.05. However, 278 primary school students were reached as a result of data loss in the qualitative dimension of the research. When the mean scores of the sample were examined, it was found that the mean scores of the children in the sub-dimensions and the total score were above the scale average, so the prosociality skills of the children were high. Among the favourite characters of children, Hayri is followed by Kamil, Şakir and İbi, respectively. When the Child Prosociality Scale was compared according to the favourite characters, no significant difference was observed in all sub-dimensions. In the list of the most frequently watched cartoons by children, it is seen that the majority is Rafadan Tayfa, followed by King Şakir and İbi and Tosi, respectively. When the scores obtained from the sub-dimensions of the scale are examined, there is no significant difference according to the watched cartoon. When the episodes of Rafadan Tayfa, Kral Şakir and İbi and Tosi, which are the most watched cartoons by children, are examined, it is seen that prosocial skills are frequently included. Among the prosocial skills, it was seen that the most common skill in cartoons was cooperation. After helping, the other prosocial skill frequently mentioned in cartoons is sharing. Compared to other skills, the prosocial skill that is less frequently mentioned in cartoons is empathy.

Anahtar Kelimeler

cartoon , empathy , sharing , prosociality , helping

Etik Beyan

This study was conducted with the approval of Kırıkkale University Non-Interventional Research Ethics Committee. Ethics committee approval was obtained from the Ethics Committee with the decision dated 26.06.2024 and numbered 2024.06.31. Consent forms were obtained from all teachers and parents of the children included in the study.

Destekleyen Kurum

This study was supported by Tübitak 2209-A project.

Proje Numarası

1919B012317066

Çocukların Prososyallik Becerilerinin ve Çizgi Filmlerde Yansıtılmasının İncelenmesi

Öz

Çizgi filmlerin içinde bulunan görsel ziyafet ve eğlence ürünleri ile çocukların dikkatini çekmektedir. Çocukların kendilerini çizgi filmlerdeki karakterlerin yerine koymaları buna örnektir. Bu durum çocukta davranış farklılıklarına neden olabilmektedir. Olumlu davranışların yanında olumsuz davranışları da örnek alabilmektedirler. Bu sebeple araştırma kapsamında çocukların prososyallik düzeyleri incelenirken, en çok izledikleri çizgi filmlerdeki prososyalliğin yansıtılması da incelenmiştir. Araştırma prososyal davranışların çizgi filmlerde çocuklara yansıtılması ve çocuklardaki prososyal davranışların incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizinin ve nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modelinin bir arada kullanıldığı karma araştırma deseni tercih edilmiştir. Araştırma kapsamında 278 ilkokul öğrencisine ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda çocukların prososyallik becerilerinin ölçek ortalamasına göre yüksek olduğu bulunmuştur. Prososyallik düzeyleri ise en sevilen çizgi karaktere göre farklılık göstermemiştir. Araştırmada prososyal becerilerin benzer şekilde en çok izlenen çizgi filme göre farklılık göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma bulgularında incelenen üç çizgi filmin en çok izlenen 15’er bölümünde en sık görülen prososyal becerinin yardımlaşma olduğu bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Çizgi film , Empati , Paylaşma , Prososyallik , Yardım etme

Etik Beyan

Bu çalışma Kırıkkale Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu onayı ile gerçekleştirilmiştir. Etik Kurul'dan 26.06.2024 tarih ve 2024.06.31 sayılı karar ile etik kurul onayı alınmıştır. Çalışmaya dahil edilen çocukların tüm öğretmenlerinden ve ebeveynlerinden onam formları alınmıştır.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma Tübitak 2209-A projesi kapsamında desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012317066

Kaynakça

• Akar, A. S., Mercan, H., Yılmaz, İ. E., Yükselen, A. (2021). 3-6 yaş çocuklarına yönelik olarak yayımlanan resimli öykü kitaplarında kullanılan karakterlerin prososyal davranışlarının incelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 5(1), 31-49. Erişim Linki: https://dergipark.org.tr/en/pub/chedar/article/898437
• Alp, D., Kardaş, C. (2016). Çocuk Edebiyatı ve Medya. 2. bs. Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık.
• Altıntaş, T. T., Bıçakçı, M. Y. (2017). Erken çocukluk döneminde prososyal davranışlar. The Journal of Academic Social Science Studies, 57, 245-261. Erişim Linki: https://jasstudies.com/?mod=makale_tr_ozet&makale_id=28264
• Aral, N. & Aktaş, Y. (1997). Çocukların televizyon ve diğer etkinliklere harcadıkları sürenin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13, 99-105. Erişim Linki:http://efdergi.hacettepe.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/1186-published.pdf
• Ata, S. (2022). Prososyal Destek Eğitim Programının (Pro-DEP) ailelerin ve çocukların prososyal becerileri üzerindeki etkisinin incelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Ata, S., Artan, İ. (2022). Çocuk Prososyallik Ölçeği: Çocuk Formu Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması. Spor, Eğitim ve Çocuk. 2 (3), 1-14. https://doi.org/10.5505/sec.2022.54154
• Batson CD. (2011). Altruism in humans. Oxford: Oxford University Press Budak, F. Yerli Yapım Çizgi Filmlerin Toplumsal Cinsiyet Açısından İncelenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 9(2), 161-171. Erişim Linki: https://dergipark.org.tr/en/pub/tubad/article/1572791
• Carlo, G., & Randall, B. A. (2002). The development of a measure of prosocial behaviors for late adolescents. Journal of youth and adolescence, 31(1), 31-44. Erişim Linki:https://link.springer.com/article/10.1023/A:1014033032440
• Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques. John Wiley & Sons. Coşkun, Y., Önem, A. Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Çizgi Film Karakterleriyle Özdeşim Kurma Eğilimleri. Temel Eğitim, (21), 42-56. Erişim Linki: https://dergipark.org.tr/en/pub/temelegitim/article/1349169
• Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2014). Research desing: qualitative, quantitative and mixed methods approaches (Vol. 54). United State of America: Sage Publications.
• Çalık, T., Özbay, Y., Özer A., Kurt, T., Kandemir, M. (2009). İlköğretim okulu öğrencilerinin zorbalık statülerinin okul iklimi, prososyal davranışlar, temel ihtiyaçlar ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 15(60), 555-576. Erişim Linki: https://dergipark.org.tr/en/pub/kuey/article/126668
• Çelik Kahraman, S. (2019). Okul öncesi prososyal davranış ölçeğinin geliştirilmesi ve 48-72 aylık çocuklarda prososyal davranışların bazı değişkenlere göre incelenmesi. Unpublished master thesis, Gazi University, Ankara.
• Çetin, N., Aksu, M. B. (2010). İlköğretim 4-8. sınıf (10-14 yaş) öğrencilerinin televizyon izleme profili. Millî Eğitim Dergisi, 40(187), 122-137. Erişim Linki:https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/442732
• Dirican, R., Dağlıoğlu, E. H. (2014). 3-6 yaş grubu çocuklarına yönelik yayımlanan resimli hikâye kitaplarının bazı temel değerler açısından incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 3(2), 44–69. Erişim Linki: https://dergipark.org.tr/en/download/articlefile/314207
• Dumova, T. (2007). Prosocial content in a local children's television program. International Journal of Technology, Knowledge and Society, 2(8), 129-139. https://doi.org/10.18848/1832- 3669/CGP/v02i08/55698
• Eisenberg, N., Fabes, R. A., Spinrad, T. L. (2006). Prosocial development. W. Damon, R. M. Lerner (Series Eds.), ve N. Eisenberg (Vol. Ed.). Handbook of child psychology: Vol. 3: Social, emotional, and personality development (ss. 646–718) içinde. USA: John Wiley & Sons, Inc.
• Eisenberg, N., Mussen, P. H. (1989). The roots of prosocial behavior in children. Cambridge University.
• Erdoğan, S. (2010). Erken çocukluk döneminde televizyonun sosyal gelişime ve değerler eğitimine etkisi. International Conference on New Trends in Education and Their Implications.
• Ertürk, Y. D., Gül, A. A. (2006). Çocuğunuzu televizyona teslim etmeyin. Ankara: Nobel Yayınları.
• Ferreira, T., Cadima, J., Matias, M., Vieira, J. M., Leal, T. Matos, P. M. (2016). Preschool children’s prosocial behavior: The role of mother–child, father–child and teacher–child relationships. Journal of Child and Family Studies, 25(6), 1829-1839. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0369-x
• İnan, T. (2016). Çocuk medyasında evrensel ve yerel değerlerin aktarımı: TRT Çocuk kanalı örneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4 (25), 200-212.
• Kaçmaz, M. Y., Kiriş, H. M. (2023). Rafadan Tayfa Göbeklitepe Animasyon Filminin Değerler Eğitimi Açısından Değerlendirilmesi. Külliye, (Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. Yılı Özel Sayısı), 217-241. https://doi.org/10.48139/aybukulliye.1348844
• Karaca, S. S. (2019). Çizgi filmlerde değerler eğitimi, değerler eğitimi açısından rafadan tayfa çizgi filminin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İzmir.
• Karadağ E, Mutafçılar I. (2009). Prososyal davranış ekseninde özgecilik üzerine teorik bir çözümleme. FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi). (8): 41-69. Erişim Linki: https://dergipark.org.tr/en/pub/flsf/article/617524
• Kumru, A., Carlo, G., Edwards, C. P. (2004). Olumlu sosyal davranışların ilişkisel, kültürel, bilişsel ve duyuşsal bazı değişkenlerle ilişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 19(54), 109-125. Erişim Linki: https://digitalcommons.unl.edu/famconfacpub/71/
• Özdemir Z. (2010). Lise Öğrencilerinin Prososyal Davranışlarının Mizah, Öfke, ve Utangaçlık Düzeylerine Göre İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Sevim, Z. (2013). Çizgi filmlerin değerler eğitimi bakımından karşılaştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Uşak.
• Sildir Daşar, E. (2024). Sevilen çizgi karakterlerin değerler açısından incelenmesi (MEB Okul Öncesi Eğitim Programı-2024). Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 9(2), 85-102. https://doi.org/10.37754/ijeces.1495283
• Somer, B. (2015). 4-6 yaş resimli çocuk kitaplarının prososyal davranışlar açısından incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Şentürk, R. (2024). Walt Disney’in Eğitmenlik Rolü ve Çocuk Filmleri. Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi, 3(2), 6-22. Erişim Linki: https://medyaokuryazari.org/wpcontent/ uploads/2025/01/Sayi_5_MYO-tamsayi.pdf
• Ünal, O. (2020). Yakın dönem Türk animasyon filmlerinin değerler eğitimi bağlamında incelenmesi. International Journal of Field Education, 6(2), 64-83. Erişim Linki:https://dergipark.org.tr/en/pub/ijofe/article/832427
• Wittek, R., Bekkers, R. (2015). Altruism and prosocial behavior, sociology of. 2015. International Encyclopedia of the Social § Behavioral Sciences. Oxford: Elsevier, 1, 579-583. http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.32158-4
• Yavuzer, H. (2012). Doğum Öncesinden Ergenlik Sonuna Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Yeşilkaya, M. (2018). Özgeci davranış olgusuna ilişkin epistemolojik sorunlar üzerine bir inceleme: Siyah, beyaz ve gri. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4), 469-489. Erişim Linki: https://dergipark.org.tr/en/pub/mjss/article/520793
• Yurdakul, Y., Ildız, G. İ., Ayhan, A. B. (2022). Okul öncesi dönem çocuklarında öz düzenleme becerileri ile prososyal davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (62), 354-376. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1008817