Eski Anadolu Türkçesi Tıp Metinlerinden Kitâb-ı Kehhâl-nâme-i Nurü’l-Uyûn’da Hacamat

Öz

Hacamat; sağlığın korunması ve hastalıkların tedavisi için vücudun herhangi bir yerini hafifçe çizip üzerine boynuz, bardak veya şişe oturtarak kan alma işlemidir. Bazı hastalıkların tedavisinde ve koruyucu hekimlikte uygulanan genel bir tedavi yöntemi olan hacamat, Hz. Peygamber tarafından bizzat yaptırılan ve tavsiye edilen bir tedavi metodudur. Eski çağlardan beri hekimler tarafından farklı uygulamalarla kullanılan bir tedavi yöntemi olan hacamat, tıbb-ı nebevîden esinlenerek İslam hekimleri tarafından da geliştirilerek kullanılmıştır. Bu tedavi usulüne Osmanlı tababetinde sıkça başvurulmuş ve tıp yazmalarında da kendisinden bahsedilmiştir. Bu tıp yazmalarından biri olan Kitāb-ı Keḥḥāl-Nāme-i Nūrü’l-ʿUyūn adlı eser sağlığın korunması ve hastalıkların tedavisini ele almaktadır. Bu çalışma kapsamında bu eserde Osmanlı tababetinin önemli bir tedavi usulü olan hacamatın hangi hastalıkların tedavisinde ve nasıl kullanıldığı ele alınacaktır. Tespit edilen bilgiler ışığında gerek Türk dil ve kültürü gerekse bilim ve tıp tarihi çalışmalarına katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hacamat,Osmanlı Tıbbı,Tıp Yazmaları

Bloodletting (Al-hijaamah) in one of the Old Anatolian Turkish Medical Texts: Kitâb-ı Kehhâl-nâme-i Nurü’l-Uyûn

Öz

Al-hijaamah (blood letting) is a depletion operation of blood to protect our health and treat our diseases by straching any part of our body softly and settling hornes, glasses or ampullas on it. Bloodletting which is implemented for treatment of some diseases and preferred by preventive medicine is a general treatment method preferenced and recommended by Hz. Muhammed himself. Blood letting -used as a treatment method by physicians with different styles since old times- was also used in an enhanced way by muslim pyhsicians with reference to Al-Tibb al-Nabawī (The Medicine of the Prophet). Blood letting was used in a widespread manner in the art of Ottoman medicine and besides took place in medicine manuscripts. The work titled Kitāb-ı Keḥḥāl-Nāme-i Nūrü’l-ʿUyūn is one of these medicine manuscripts and handles protection of health and treatment of diseases as well. Within our study, we will discuss how and for which disease treatments bloodletting was used, which was an important treatment technique in the Ottoman medicine. In the light of these knowledges, it is aimed to contribute to both Turkish Language and Culture and to the history of medicine and science studies.

Anahtar Kelimeler

• Bloodletting,Ottoman medicine,medicine manuscripts

Kaynakça

1. Akdağ, A. (2014). Bir Tedavi Yöntemi Olarak "Kan Aldırmak" ve Klâsik Türk Şiirindeki Kullanımı. Gazi Türkiyat, 14, Bahar, s. 169-187.
2. Ayverdi, İ. & Topaloğlu, A. (2006). Misalli Büyük Türkçe Sözlük, 2. cilt. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
3. Baran, Y. (2013). The Leech Craze: The Medicinal Use and Commodification of Leeches in the Nineteenth Century Ottoman Empire. Tarih, Boğaziçi University Department of History, 49-75.
4. Hacamatcınız: http://www.hacamatciniz.com/hacamat-noktalari/ [Erişim tarihi: 23.09.2016]
5. Karabulut, A.R. (2006). Tıbb-ı Nebevî Ansiklopedisi 1-2, 6. baskı. Ankara: Kozan Ofset.
6. Kitāb-ı Keḥḥāl-Nāme-i Nūrü’l-ʿUyūn, İstanbul Millet Kütüphanesi Ali Emiri-Tıp, No: 254.
7. Köse, A. (1996). "Hacamat", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 14, İstanbul, 422.
8. Şafak, O.N. (2010). "İlk Dönem (14. ve 15. Yüzyıl) Türkçe Tıp Yazmalarında Çocuk Sağlığı Hastalıkları ve Tedavileri", Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları, İstanbul: Nobel Matbaacılık, 227-311.

9. Şeker, N. (2013). “Hz. Peygamber’in Hadislerinde Koruyucu Hekimlik: Hacamat Örneği”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, Yıl: 11 Sayı/21, Ocak-Haziran 2013, s. 156- 188.
10. Unat, Y., Kahya, . (2006). Kan Alma (Venesection) ve Cezerî'nin Kan Miktarını Ölçen Aletleri. Isparta: II. Türk Bilim ve Teknoloji Tarihi Kongresi, 30-31 Ekim 2006, http://www.yavuzunat.com/t/T31.pdf.
11. Üçer, M. (1989). “Sivas’ta folklorik tıp ve bunun modern tıptaki, yeri”, Türk Halk Hekimliği Sempozyumu Bildirileri, Kültür Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Yayınları:110, Seminer, Kongre Bildirileri Dizisi: 27, Ankara, Ankara Üniversitesi Basımevi, s.253-266.
12. Yeniterzi, E. (1998). "Divan Şiirinde Sağlık ve Hastalıklarla İlgili Bazı Hususlar", Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, s. 4, Konya, 87-103.