Research Article

Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi

Volume: 26 Number: 3 December 30, 2025
EN TR

Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi

Abstract

Bireylerin sosyal, duygusal ve akademik gelişimleri üzerine olumsuz etkileri olan akran zorbalığı, özel gereksinimli bireylerin sosyal becerilerindeki sınırlılıklar nedeniyle daha sık karşılaştıkları bir problemdir. Bu araştırma, özel eğitim kurumlarında öğrenim gören özel gereksinimli bireylerin akran zorbalığına maruz kalma deneyimlerini, bu kurumlarda görev yapan profesyonellerin gözlemleri doğrultusunda incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel yöntemlerden fenomenolojik desen kullanılarak yürütülen araştırmaya, İzmir’deki özel eğitim kurumlarında çalışan 15 profesyonel katılmıştır. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış, elde edilen veriler MAXQDA 2024 nitel veri analizi programı kullanılarak içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, “akran zorbalığının tanımı ve genel görünümü”, “özel gereksinimli bireylerin zorbalık deneyimleri”, “zorbalığa yol açan faktörler”, “zorbalığın etkileri: sosyal, psikolojik, akademik ve uzun vadeli sonuçlar” ve “zorbalıkla mücadele: kurumların rolü ve alınması gereken önlemler” başlıkları altında ele alınmış ve sonuç kısmı ile tutarlı bir çerçevede değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, akran zorbalığının fiziksel, sözel, duygusal ve sosyal izolasyon gibi farklı biçimlerde görüldüğünü ve özel gereksinimli bireylerin bu tür davranışlara karşı daha savunmasız olduğunu göstermektedir. Katılımcılar, akran zorbalığına yol açan temel faktörler arasında zorbalığı uygulayan bireylerin empati eksikliğini, özel gereksinimli bireylerin sosyal beceri yetersizliklerini ve toplumdaki genel hoşgörüsüzlüğü öne çıkarmış; zorbalığın, mağdur bireyler üzerinde kısa ve uzun vadede sosyal izolasyon, özgüven kaybı ve akademik başarısızlık gibi olumsuz etkiler bıraktığını vurgulamışlardır. Araştırma, özel gereksinimli bireyleri korumak için okul temelli zorbalık önleme programlarının geliştirilmesi, eğitimcilere ve ailelere yönelik farkındalık çalışmalarının artırılması ve kapsayıcı eğitim politikalarının uygulanmasının önemini ortaya koymaktadır. Çalışma, bu alandaki bilgi eksikliğini doldurarak daha etkili müdahale stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Keywords

Akran zorbalığı, özel eğitim kurumu, özel gereksinimli birey

Supporting Institution

Destekleyen kurum bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Bu araştırma için Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’ndan 24/04/2024-04-358 etik izni alınmıştır.

References

  1. Aktan, O. (2023). Öğretmenlerin özel gereksinimli bireylere yönelik sosyal kabul düzeylerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 24(4), 455-483. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1123503
  2. Alvarez-Garcia, D., Garcia, T., & Nunez, J. C. (2015). The relationship between bullying and social skills in primary education students. Educational Psychology, 35(2), 183-201. https://doi.org/10.22146/jpsi.69779
  3. Avramidis, E., Avgeri, G., and Strogilos, V. (2018). Social participation and friendship quality of students with special educational needs in regular Greek primary schools. Eur. J. Special Needs Edu. 33, 221–234. doi: 10.1080/08856257.2018.1424779
  4. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs.
  5. Banks, J., McCoy, S., & Frawley, D. (2018). One of the gang? peer relations among students with special educational needs in irish mainstream primary schools. European Journal of Special Needs Education, 33(3), 396–411. https://doi.org/10.1080/08856257.2017.1327397
  6. Berchiatti, M., Ferrer, A., Galiana, L., Badenes-Ribera, L., & Longobardi, C. (2021). Bullying in students with special education needs and learning difficulties: The role of the student–teacher relationship quality and students’ social status in the peer group. Child & Youth Care Forum, 51, 515 - 537. https://doi.org/10.1007/s10566-021-09640-2
  7. Carrión, R. G., Esteban, P. G., Villardón, A. F., & Del Puerto, D. A. (2023). Promoting social interaction and attention of students with disabilities through interactive groups. REMIE: Multidisciplinary Journal of Educational Research, 13(2), 248-271.
  8. Cerezo, F., Sánchez, C., Ruiz, C., & Arense, J. J. (2014). Roles en bullying de adolescentes y preadolescentes, y su relación con el clima social y los estilos educativos parentales. Revista de Psicodidáctica, 20(1), 139-155.
  9. Chan, K. K. S., & Lam, C. B. (2018). Self-stigma among parents of children with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 48, 44-52. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2018.01.001
  10. Cillessen, A. H., & Bukowski, W. M. (2018). Sociometric perspectives: Handbook of peer interactions, relationships, and groups. 64–83. The Guilford Press.
APA
Hıdır, M., & Altun, D. (2025). Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 26(3), 2061-2100. https://doi.org/10.17679/inuefd.1659098
AMA
1.Hıdır M, Altun D. Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi. INUJFE. 2025;26(3):2061-2100. doi:10.17679/inuefd.1659098
Chicago
Hıdır, Melis, and Dilek Altun. 2025. “Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi”. İnönü University Journal of the Faculty of Education 26 (3): 2061-2100. https://doi.org/10.17679/inuefd.1659098.
EndNote
Hıdır M, Altun D (December 1, 2025) Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi. İnönü University Journal of the Faculty of Education 26 3 2061–2100.
IEEE
[1]M. Hıdır and D. Altun, “Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi”, INUJFE, vol. 26, no. 3, pp. 2061–2100, Dec. 2025, doi: 10.17679/inuefd.1659098.
ISNAD
Hıdır, Melis - Altun, Dilek. “Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi”. İnönü University Journal of the Faculty of Education 26/3 (December 1, 2025): 2061-2100. https://doi.org/10.17679/inuefd.1659098.
JAMA
1.Hıdır M, Altun D. Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi. INUJFE. 2025;26:2061–2100.
MLA
Hıdır, Melis, and Dilek Altun. “Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi”. İnönü University Journal of the Faculty of Education, vol. 26, no. 3, Dec. 2025, pp. 2061-00, doi:10.17679/inuefd.1659098.
Vancouver
1.Melis Hıdır, Dilek Altun. Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Akran Zorbalığının, Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Profesyonellerin Perspektifinden İncelenmesi. INUJFE. 2025 Dec. 1;26(3):2061-100. doi:10.17679/inuefd.1659098