ÖLÜME BAĞLI TASARRUFLARDA YOKLUK VE KESİN HÜKÜMSÜZLÜĞE İLİŞKİN GENEL BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 1, 153 - 166, 30.06.2025

Süheyla Zorlu

https://doi.org/10.21492/inuhfd.1552203

Öz

Sağlararası tasarruflardan farklı olarak ölüme bağlı tasarruflarda hukuka aykırılık du-rumunda karşılaşılabilecek yaptırımlar, Türk Medeni Kanununda sadece iptal edilebil-irlik ve tenkis olarak düzenlenmiştir. Nitekim 557 nci maddeye göre mirasbırakanın tasarruf ehliyeti yoksa; tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle yapılmışsa; tasarruf içeriği, bağlandığı koşul ya da yüklemeler hukuka veya ahlâka aykırı ise ve nihayet tasarrufun kanunun öngördüğü şekle uyulmadan yapılması söz konusu ise ölüme bağlı tasarrufun iptali mümkündür. Ölüme bağlı tasarrufun saklı pay sahibi mirasçıların payını zedelemesi halinde tenkis davası açılarak serbestçe tasarruf edilebilir miktara indirgenmesi sağlanabilir. Ancak Türk Medeni Kanununda ölüme bağlı tasarruflara ilişkin olarak yalnızca iptal ve tenkisin düzenlenmiş olması, ölüme bağlı tasarruflarda yokluk veya kesin hükümsüzlüğün söz konusu olmayacağı yanılgısına düşürmemelidir. Türk Medeni Kanununun miras hukuku kitabında ölüme bağlı tasarrufların yokluk ya da kesin hükümsüzlük yaptırımına tabi olmasına ilişkin düzenlemenin bulunmaması bir düzenleme boşluğunun varlığının kabulünü gerekli kılar. Bu boşluk ise Türk Medeni Kanununun 5 inci maddesinden hareketle Türk Borçlar Kanunu hükümleri ile doldurulmalıdır. Çalışmada miras hukukunda ölüme bağlı tasarruflar bakımından pek çok zaman göz ardı edilen yokluk ve kesin hükümsüzlüğe neden olabilecek durumlar ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ölüme Bağlı Tasarruflarda Yokluk , Ölüme Bağlı Tasarruflarda Geçersizlik , Vasiyetnamenin Geçersizliği , Miras Sözleşmesinin Geçersizliği

A GENERAL EVALUATION OF NON-EXISTENCE AND DEFINITE NULLITY IN TESTAMENTARY DISPOSITIONS

Öz

Unlike inter vivos dispositions, the sanctions that may be encountered in case of illegality in testamentary dispositions are regulated only as cancellability and annul-ment in the Turkish Civil Code. As a matter of fact, according to Article 557, if the heir does not have the capacity to dispose; if the disposition is made under the influ-ence of mistake, deception, intimidation or coercion; if the content of the disposition, the conditions or obligations to which it is attached are contrary to law or morality; and finally, if the disposition is made without complying with the form prescribed by the law, it is possible to annul the testamentary disposition. In the event that the testamentary disposition damages the share of the heirs with reserved shares, it may be reduced to the amount that can be freely disposed of by filing a lawsuit for equali-sation. However, the fact that only cancellation and restitution are regulated in the Turkish Civil Code regarding testamentary dispositions should not lead to the mis-conception that there will be no absence or absolute nullity in testamentary dispositi-ons. The fact that there is no regulation in the inheritance law book of the Turkish Civil Code on the subjection of testamentary dispositions to the sanction of nullity or final nullity necessitates the acceptance of the existence of regulatory gap. The gap should be filled with the provisions of the Turkish Code of Obligations based on Article 5 of the Turkish Civil Code. In this study, situations that may lead to absence and absolute invalidity in terms of testamentary dispositions in inheritance law, which are often overlooked, are discussed.

Anahtar Kelimeler

Invalidity in Dispositions Relating to Death , Invalidity of Will , Invalidity of Inheritance Contract

Kaynakça

• AKBULUT, Pakize Ezgi: Borçlar Hukukunda Kesin Hükümsüzlük Yaptırımının Amaca Uygun Sınırlama (Teleolojik Redüksiyon) Yöntemi ile Daraltılması, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2016.
• AKINCI, Şahin: Borçlar Hukuku Bilgisi Genel Hükümler, 12. Bası, Sayram Yayınları, Konya 2021.
• AKKANAT, Halil: “El Yazısı ile Vasiyetnamede Vasiyetname Metninin Özellikleri”, in Kendigelen, Abuzer (ed.), Hayri Domaniç’e 80. Yaş Günü Armağanı Cilt II, Beta Basım Yayın, İstanbul 2001, s.799-815.
• AKKANAT, Halil: Ölümün Özel Hukuk İlişkilerine Etkisi, Filiz Yayınevi, İstanbul 2014.
• AKKÖK, Semih: Türk Hukukunda Miras Bırakanın Muvazaalı İşlemleri ve Buna Bağlanan Hukukî Sonuçlar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2020.
• ANTALYA, O. Gökhan: Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt V/1-1, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2019.
• ANTALYA, O. Gökhan/SAĞLAM, İpek: Miras Hukuku Cilt III, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
• ARBEK, Ömer: Miras Hukukunda Ölüme Bağlı İşlemlerde İrade Serbestisi Sınırları ve Müeyyidesi, Yetkin Yayınları, Ankara 2013.
• ATAAY, Aytekin: Borçlar Hukukunun Genel Teorisi Birinci Yarım, 4. Bası, Der Yayınları, İstanbul 1986.
• ATLI, Banu: Ölüme Bağlı Tasarrufların Hükümsüzlüğü ve Hükümden Düşmesi, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2017.
• AYAN, Mehmet: Borçlar Hukuku (Genel Hükümler), 12. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2020
• AYAN, Mehmet/AYAN, Nurşen: Miras Hukuku, 11. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
• AYİTER, Nuşin/KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Miras Hukuku, 3. Bası, Savaş Yayınları, Ankara 1993.
• BAYGIN, Cem: “Ölüme Bağlı Tasarruflarda Yorum”, AÜEHFD, IV(1-2), 2000, s.567-594.
• BELGE ÇETİN, Ayşe Merve: Vasiyet (Belirli Mal Bırakma), Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
• BERKİ, Ali Himmet: Vakıflar, İkinci Kitap, Medeni Kanunda “Tesis” ve Vakıflar Kanunu Hükümleri, Nur Matbaası, Ankara 1950.
• BERKİ, Şakir: “Türk Hukukunda Vasiyet”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(1-4), 1951, s.400-434.
• ÇABRİ, Sabri: Miras Hukuku Şerhi (TMK m. 495-574) Cilt I, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2022.
• ÇAPTUĞ, Mehpare: “Hukuki Güvenlik İlkesinin Kavramsal Gelişimi”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 9(17), 2021, s.133-160.
• ÇERNİS, Volf: “Ölünceye Kadar Bakma Akdinde Şekil Noksanı, Muvazaa ve Bunların Müeyyidesi”, İBD, 28(2), 1954, s.119-134.
• DALAMANLI, Lütfü: Tatbikatta Satış Vaadleri-Ölünceye Kadar Bakma ve Miras Taksim Sözleşmeleri, Kazancı Yayınları, Ankara 1980.
• DURAL, Mustafa: El Yazısı ile Vasiyetname (Alman, İsviçre ve Avusturya Hukukları ile Karşılaştırmalı Olarak), İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul 1967.
• DURAL, Mustafa: “İsviçre-Türk Hukukunda Ortak (Müşterek) Vasiyetnameler”, İÜMHAD, 3(4), 1969, s.165-173.
• DURAL, Mustafa: Miras Sözleşmeleri (İsviçre, Alman ve Avusturya Hukuklarıyla Karşılaştırmalı Olarak), Fakülteler Matbaası, İstanbul 1980.
• DURAL, Mustafa/ÖZ Turgut: Türk Özel Hukuku, Cilt IV, Miras Hukuku, 18. Bası, Filiz Yayınevi, İstanbul 2022.
• ERDOĞAN, İhsan: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 4. Baskı, Gazi Kitabevi, Ankara 2019.
• EREN, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 24. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2019.
• EREN, Fikret: “Ölüme Bağlı Tasarruflarda İstenilerek Yapılan İrade Sakatlıkları”, Adalet Dergisi, 54(11-12), 1963, s.1272-1278.
• EREN, Fikret: Türk Medeni Hukukunda Ölüme Bağlı Tasarrufların İptali Davası, Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara 1966.
• ERGÜNE, Mehmet Serkan: Vasiyetnamenin Yorumu, On İki Levha Yayınları, İstanbul 2011.
• ESCHER, Arnold: Medeni Kanun Şerhi Miras Hukuku, Yeni Cezaevi Basımevi, 1953.
• ESENER, Turhan, Türk Hususi Hukukunda Muvazaalı Muameleler, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1956.
• ESENER, Turhan, Borçlar Hukuku I Akitlerin Kuruluşu ve Geçerliliği, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara 1969.
• GEE, Kyle B.: “Electronic Wills and the Future: When Today’s Techie Youth Become Tomorrow’s Testators”, “Electronic Wills and the Future: When Today’s Techie Youth Become Tomorrow’s Testators”, https://www.sssb-law.com/media/1140/chapter_1_gee_electronic_wills_and_the_future_2015_pliskin_2015918.pdf, (Erişim: 22.01.2024).
• GÖMEÇ, Müjgan: “Ölüme Bağlı Tasarruflarda Koşul ve Yüklemeler”, Kırıkkale Hukuk Mecmuası, 1(1), 2021, s.31-53.
• GÖNENSAY, A. Samim/BİRSEN, Kemaleddin: Miras Hukuku, 2. Baskı, Ahmed Said Matbaası, İstanbul 1963.
• GÜNAY, Erhan: Bilimsel Görüşler ve Yargısal Kararlar Eşliğinde Miras Hukukunda Ölüme Bağlı Tasarrufların İptali Davaları, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2015.
• GÜRBÜZ, Eşref Can: “Dijital Varlıkların Miras Yoluyla İntikali”, MÜH-HAD, 29(1), 2023, s.840-875.
• GÜRSOY, Kemal Tahir: Türk Medenî Kanunu Hükümlerine Göre Mal Vasiyeti, Yıldız Matbaası, Ankara 1955.
• HATEMİ, Hüseyin, Hukuka ve Ahlaka Aykırılık Kavramı ve Sonuçlar, Sulhi Garan Matbaası, İstanbul 1976.
• HATEMİ Hüseyin: Miras Hukuku, 5. Bası, Vedat Yayıncılık, İstanbul 2014.
• HATEMİ, Hüseyin: Önceki ve Bugünkü Türk Hukukunda Vakıf Kurma Muamelesi, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1969.
• HATEMİ, Hüseyin/GÖKYAYLA, K. Emre: Borçlar Hukuku Genel Bölüm, 3. Bası, Vedat Yayıncılık, İstanbul 2015.
• HELVACI, İlhan: “Ölüme Bağlı Tasarrufların iptali Davasında Ayırt Etme Gücünün (Temyiz Kudretinin) İspatı”, in Kendigelen, Abuzer (ed.), Prof. Dr. Ömer Teoman’a 55. Yaş Günü Armağanı Cilt II, Beta Basım Yayın, İstanbul 2002, s.1113-1150.
• İMRE, Zahit: Türk Miras Hukuku, Dördüncü Baskı, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1978.
• İMRE, Zahit/ERMAN, Hasan: Miras Hukuku, 15. Basım, Der Yayınları, İstanbul 2021.
• İNAN, Ali Naim/ERTAŞ, Şeref /ALBAŞ, Hakan: Miras Hukuku, 11. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
• İNCE AKMAN, Nurten: “Mirasbırakanın Dijital Bilgilerinin Mirasçılara Geçişi (Dijital Tereke)”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(2), 2018, s.527-560.
• İŞERİ, Ahmet: Türk Medeni Kanunu’na Göre Vakıf (Tesis), Sevinç Matbaası, Ankara 1968.
• KANETİ, Selim: Hukukî İşlemlerin Çevrilmesi (Tahvili), Fakülteler Matbaası, İstanbul 1972.
• KAŞAK, Fahri Erdem: “Ölüme Bağlı Tasarrufların Tahvili”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 71(3), 2022, s.971-1015.
• KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 28. Bası, Turhan Yayınevi, Ankara 2024.
• KIRKBEŞOĞLU, Nagehan: Türk Özel Hukukunda Kısmî Hükümsüzlük, Vedat Yayıncılık, İstanbul 2011.
• KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, Necip: Borçlar Hukukuna Giriş Hukuki İşlem Sözleşme, 6. Tıpkı Bası, Filiz Yayınevi, İstanbul 2014.
• KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, Necip: Güven Nazariyesi Karşısında Borç Sözleşmelerinde Hata Kavramı, Garanti Matbaası, İstanbul 1968.
• KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, Necip: Miras Hukuku, 2. Bası, Filiz Yayınevi, İstanbul 1978.
• KÖPRÜLÜ, Bülent: Miras Hukuku Dersleri Cilt I, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1975-1976.
• NOMER, Halûk N.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 14. Baskı, Beta Basım Yayın, İstanbul 2015.
• OĞUZMAN, M. Kemal: Miras Hukuku, 6. Bası, Filiz Yayınevi, İstanbul 1995.
• OĞUZMAN, M. Kemal/ÖZ, M. Turgut: Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 1, 12. Bası, Vedat Yayıncılık, İstanbul 2014.
• OĞUZMAN, M. Kemal/ÖZ, M. Turgut: Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 2, 14. Bası, Vedat Yayıncılık, İstanbul 2016.
• ÖĞÜZ, M. Tufan: Türk Hukukunda Vakıf Tüzel Kişiliğinin Hukukî Esasları, Beşir Kitabevi, İstanbul 2007.
• ÖZAKMAN, H. Cumhur: Miras Payının Devrine İlişkin Sözleşmeler, Kazancı Yayınevi, İstanbul 1984.
• ÖZSUNAY, Ergun: Medenî Hukukumuzda Tüzel Kişiler, 5. Bası, Sulhi Garan Matbaası, İstanbul 1982.
• ÖZTAN, Bilge: Miras Hukuku, 7. Bası, Turhan Yayınevi, Ankara 2016.
• ÖZUĞUR, Ali İhsan: Açıklamalı İçtihatlı Tenkis, Mirasta Denkleştirme ve Muvazaa Davaları, 4. Baskı, Adalet Yayınları, Ankara 2013.
• RUHİ, Canan/RUHİ, Ahmet Cemal: Ölüme Bağlı Tasarruflar ve İptali, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2015.
• SAVAŞ, Abdurrahman: “İnternet Ortamında Yapılan Tek Taraflı Hukukî İşlemler ve Özellikle Elektronik Vasiyetname”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(2), 2007, s.51-91.
• SAYMEN, Ferit H.: Borçlar Hukuku Dersleri Umumî Hükümler Cilt I, İsmail Akgün Matbaası, İstanbul 1950.
• SEROZAN, Rona/ENGİN Baki İlkay: Miras Hukuku, 8. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
• SERT SÜTÇÜ, Selin: Miras Bırakanın Muvazaalı Hukuki İşlemleri ve Sonuçları, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
• SİRMEN, Lale: Türk Özel Hukukunda Şart, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 1992.
• ŞEKER BARDAKCI, M. Elif: “Elektronik Vasiyet”, in Yılmaz, Süleyman (ed.), Bilişim Hukuku Güncel Sorunlar IV, Yetkin Yayınları, Ankara 2023, s.109-132.
• ŞENER, Esat: “Noterlerin Düzenlediği Ortak (Müşterek) Vasiyetnameler Üzerine Düşünceler”, Türkiye Noterler Birliği Dergisi, 22, 1979, s.11-14.
• TAŞATAN, Caner: “Vasiyetname Lehine Yorum İlkesi ve Bu İlkenin Türk Medeni Kanunu’na Yansımaları”, DEÜHFD, 23(1), 2021, s.571-605.
• TERCIER, Pierre/ PICHONNAZ, Pascal/DEVELİOĞLU, Murat, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2016.
• TEKİNAY, Selahattin Sulhi/AKMAN, Sermet/BURCUOĞLU, Haluk/ALTOP, Atilla: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 7. Bası, Filiz Yayınevi, İstanbul 1993.
• TUNÇOMAĞ, Kenan: Ölünceye Kadar Bakma Akdi, Ayyıldız Matbaası, Ankara 1959.
• TURAN, Gamze: Ölüme Bağlı Tasarrufların Hükümsüzlüğü, Turhan Yayınevi, Ankara 2009.
• TÜRKMEN, Ahmet: “Dijital Vasiyetname ve Vasiyetlerin Şekle Uygunluğunun Türk Pozitif Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, (2), 2020, s.1239-1320.
• VON TUHR, Andreas: Borçlar Hukukunun Umumî Kısmı Cilt 1-2, 2. Baskı, Yargıtay Yayınları, Ankara 1983.
• YILDIRIM, Abdülkerim: Türk Hukukunda Ölüme Bağlı Tasarruflarda Şart ve Mükellefiyetler, Turhan Yayınevi, Ankara 2004.
• YILDIRIM, Mustafa Fadıl: “Beklenen (Açılmamış Bir Terekedeki) Miras Hakkının Devri Sözleşmesi (I)”, Yargıtay Dergisi, XXI(1-2), 1995, s.109-144.
• YILDIRIM, Mustafa Fadıl: “Beklenen (Açılmamış Bir Terekedeki) Miras Hakkının Devri Sözleşmesi (II)”, Yargıtay Dergisi, XXI(1–2),1995, s.278-291.
• YILDIRIM, Mustafa Fadıl: “Beklenen Miras Hakkının Devri Sözleşmesi Konusunda İki Gelişme”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 53(1), 2004, s.117-130.
• ZEVKLİLER, Aydın/GÖKYAYLA, K. Emre: Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, 16. Bası, Turhan Yayınevi, Ankara 2006.
• ZORLU, Süheyla: “Mirasın Açılmasından Önce Yapılan Sözleşmeler”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 22(2), 2014, s.107-129.