YURT İÇİNDE YETİŞTİRİLEN ÖĞRETİM ELEMANLARININ MECBURİ HİZMET YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN TAAHHÜTNAME VE KEFALET SÖZLEŞMELERİNİN ETKİSİYLE ŞEKİLLENEN HUKUKİ REJİMİ

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 2, 486 - 499, 31.12.2025

Mehmet İnanç , Bahadır Demir

https://doi.org/10.21492/inuhfd.1789398

Öz

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bu yana ülkede lisans mezunu personel ihtiyacının karşılanmasına yönelik politikalar gereğince yeni üniversiteler kurulmuş, bu üniversitelerde görev yapacak akademik personel ihtiyacına ilişkin olarak ise yurtdışında veya yurt içinde bulunan gelişmiş üniversitelerde öğretim elemanı yetiştirmeye yönelik çözümler gündeme getirilmiştir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 35. maddesinde öngörülen mecburi hizmet yükümlülüğü, yurt içinde yetiştirilen öğretim elemanlarının, akademik personel ihtiyacı bulunan üniversitelerde görev yapmalarını temin etmek üzere getirilen bir araçtır. Bu çerçevede, yurt içindeki üniversitelerde lisansüstü eğitim almak üzere görevlendirilen öğretim elemanları, görevlendiren üniversitelerde belirli bir süre mecburi hizmetle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmesini icbar etmek üzere kanunda bir yaptırım öngörülmüş olsa da, bunun yanında, öğretim elemanlarından taahhütnameler ve kefalet sözleşmeleri alınmaktadır. Söz konusu mecburi hizmet yükümlülüğüne ilişkin hukuki düzenlemelerin ve bu yükümlülüğü teminen alınan taahhütname ile kefalet senetlerinin hukuki sonuçlarının anlaşılması bakımından, mecburi hizmetin hukuksal dayanaklarının ve taahhütname ile kefalet sözleşmelerinin geçerlilik koşullarının irdelenmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu noktada, statü hukukundan doğan mecburi hizmet ilişkisinin sözleşme hukuku ile etkileşimi ve bunun hukuksal sonuçları da söz konusu mecburi hizmet yükümlülüğünün mahiyetini anlamak için önem teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

MECBURI HIZMET , TAAHHÜTNAME , KEFALET SÖZLEŞMESI , ÖĞRETIM ÜYESI YETIŞTIRME.

THE LEGAL REGIME SHAPED BY UNDERTAKING AND SURETYSHIP AGREEMENTS WİTHİN THE FRAMEWORK OF THE STATUTORY SERVICE OBLIGATION OF DOMESTICALLY TRAINED ACADEMIC STAFF

Öz

Since the establishment of the Republic of Türkiye, new universities have been founded pursuant to state policies aimed at meeting the growing demand for university graduates, and in relation to the need for academic staff to serve at these institutions, various solutions have been sought, including the training of academic personnel at advanced universities either abroad or domestically. The statutory service obligation stipulated under Article 35 of the Higher Education Law No. 2547 constitutes a legal instrument designed to ensure that academic staff trained within the country are assigned to universities facing shortages of qualified personnel. Within this framework, academic staff who are appointed to pursue postgraduate studies at domestic universities are required to serve for a specified period at the universities that sponsored their assignment. Although the law itself prescribes a sanction to compel compliance with this obligation, in practice additional instruments are employed, notably the signing of Letters of Undertaking by the academic staff and the execution of Suretyship Agreements by guarantors. For a comprehensive understanding of the legal framework governing this statutory service obligation, it is necessary to examine both the legal foundations of the obligation itself and the validity requirements of the Letters of Undertaking and Suretyship Agreements taken to secure its performance. At this juncture, the interaction between status law, from which the service obligation originates, and contract law, through which it is reinforced, as well as the legal implications of this interaction, are of particular significance for appreciating the true nature of the statutory service obligation.

Anahtar Kelimeler

Statutory Service Obligation , Letter of Undertakings , Suretyship Aggrement , Training Of Academic Staff.

Kaynakça

• AKTÜRK, Emrah: Kefalet Sözleşmesinin Geçerlilik Koşulları ve Sonuçları, Adalet Yayınevi, Ankara 2020.
• AVCI, Mustafa: "Yükseköğretim Kurumlarında Akademik Personel Atama Usûlü", Amme İdaresi Dergisi, 49(1), 2016, s.57 -117.
• AYAN, Mehmet: Borçlar Hukuku (Genel Hükümler), 11. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2016.
• AYAN, Serkan: "Kiracının Kira Sözleşmesinden Doğan Borçlarının Kefaletle Teminat Altına Alınması", Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19(3), 2017, s.295-348.
• AYRANCI, Hasan: "Kefalet Sözleşmesinde Asıl Borcun Belirli Olması İlkesi ve Cari Hesaba Kefalet", Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(1-2), 2005, s.107-126.
• BAŞPINAR, Veysel: Borç Sözleşmelerinin Kısmî Butlanı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 1998.
• BAŞYİĞİT, Özgür: "Borçlar Kanunu Tasarısı ile Karşılaştırmalı Olarak Kefalet Sözleşmesinin Sona Ermesi", Legal Hukuk Dergisi, 3(33), 2005, s.3317-3338.
• BAYINDIR, Muhammed Savaş: "2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 35. Maddesinin Getirdiği Düzenleme ve Bu Düzenlemenin Uygulanmasından Doğan Sorunlar", Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(2), 2007, s.215-234.
• BİLGEN, Mahmut: Öğreti ve Uygulamada Kefalet ve Yargılama Hukukuna İlişkin Uyuşmazlıklar, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2017.
• CANPOLAT, Ferhat/TOPUZ, Seçkin: "Kefalet ile Garanti Ayrımının Önemi ve Ayırımında Uygulanacak Kıstaslar", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (78), 2008, s.53-76.
• ÇAKIR, Hüseyin Melih: "2547 Sayılı Kanun’un 35’inci Maddesi Kapsamında Alınan Taahhüt ve Kefalet Senetleri Üzerine Bir İnceleme", Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 21(2), 2015, s.559-594.
• ÇELEBİ, Oğuzhan: Kefalet Sözleşmesi ve Eşin Rızası, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
• ÇELİK, Ali: Müteselsil Kefaletin Kurulması ve Geçerlilik Şartları, Adalet Yayınevi, Ankara 2016.
• ÇETİNSAYA, Gökhan: Büyüme, Kalite, Uluslararasılaşma: Türkiye Yükseköğretimi İçin Bir Yol Haritası, 2. Baskı, Yükseköğretim Kurumu Yayınları, Ankara 2014.
• ÇINAR, Ömer: "Kiracı Lehine Yapılan Kefalet Sözleşmesinin Türk Borçlar Kanunu’nun Süreli ve Süreli Olmayan Kefalet Hükümleri Çerçevesinde Değerlendirilmesi", İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 2018, s.145-168.
• DEMİR, Şamil: "Kefalet Sözleşmesinin Uygulama Alanı", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (108), 2013, s.87-122.
• DURAN, Lûtfi: İdare Hukuku Ders Notları, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1982.
• EREN, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 23. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2018.
• GÜNAY, Erhan: Kefalet Sözleşmesi ve Kefilin Sorumluluğu, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
• GÜNDAY, Metin: İdare Hukuku, 10. Baskı, İmaj Yayınevi, Ankara 2015.
• GÜNDEĞER, Ceylan/SOYSAL, Sümeyra/YAĞCI, Esed: "ÖYP Aratırma Görevlilerinin Yurt İçi ve Yurt Dışı Dil Eğitimlerine İlişkin Görüşleri", Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(4), 2012, s.55-70.
• GÜNSAY, Töre: "Kefalet Sözleşmesinin Fer’iliği İlkesi", Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19(3), 2017, s.1916-1941.
• KARAHANOĞULLARI, Onur: İdare Hukuku, 1. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2022.
• KÖMÜRLÜ, Eren: "1960’lara kadar Türkiye’de İlk Üniversitelerin Kuruluşları", Journal of University Research, 2(1), 2019, s.35 - 42.
• KÜÇÜK, Ünal: "Türkiye’de 2547 Sayılı Kanun ve Diğer Yasal ve İdari Düzenlemelerde Akademik Personelin Hizmet İçi Eğitimine Yönelik Hükümler", Yükseköğretim Dergisi, 12(3), 2022, s.373-383.
• NOMER, Haluk: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 18. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul 2021, s.56.
• OĞUZMAN, M. Kemal/ÖZ, M. Turgut: Borçlar Hukuku: Genel Hükümler, 20. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2022.
• ÖZDEMİR, Sema Gizem: Genel Kredi Sözleşmesinde Şahsi Teminat Aracı Olarak Kefalet, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2025.
• ÖZEN, Burak: 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Çerçevesinde Kefalet Sözleşmesi, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2014.
• ÖZKAN ŞAHİN, Gizem: "Kefalet Sözleşmesine İlişkin Düzenlemeler Işığında TBK m.582/2 Hükmünün Değerlendirilmesi", Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(2), 2022, s.1916-1941.
• ÖZTÜRK, Kaya Burak: "Türk Yüksekğöretim Düzeninde Öğretim Üyesi Yetiştirilmesinin Hukuki Çerçevesi", İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(2), 2016, s.173-194.
• POCHARD, Marcel: Les 100 Mots de la Fonction Publique, Presses Universitaires de France, Paris 2011.
• REİSOĞLU, Seza: Türk Kefalet Hukuku, Ankara 2013.
• REMZİ, Mehmet/AYDIN, Sezer: Borçlar Hukuku Özel Hükümler, 9. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2019.
• RÜZGARESEN, Cumhur: "Yüksek Öğretim Kanunu’nun 35'inci Maddesi’nin Uygulanma Biçimi ve Bu Madde Nedeniyle Açılan Davalar", İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(22), 2012, s.263-312.
• SARGIN, Sevil: "Türkiye’de Üniversitelerin Gelişim Süreci ve Bölgesel Dağılımı", Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(5), 2007, s.133-150.
• SEZER, Yasin: "Öğretim Elemanlarının Mecburi Hizmet Yükümlülüğü", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (4), 2011, s.17 -44.
• ŞEKER, Muzaffer: Kefalette ve Avalde Eşin Rızası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2017.
• TEKİNSOY, M. Ayhan: "İdari Sözleşmelerde Ölçüt Sorunu", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 55(2), 2016, s.181 -227.
• ULU, Cafer: "‘Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun’ ve Cumhuriyetin İlk Yıllarındaki Uygulamaları", Tarih Okulu Dergisi, 2014(XVII), 2013.
• VON TUHR, Andreas: Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı Cilt I-II, Ankara 1985.
• YENER, Mehmet: "Kefilin Sorumluluğunun Kapsamı ve 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ile Yapılan Değişiklikler", Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 4(7), 2012, s.105-114.
• YILDIRIM, Ramazan/BAŞÖZEN, Ahmet: "Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin Çelişik Kararları ve ‘35'likzedeler’", Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(1), 2006, s.11-30.
• YILMAZ, Ejder: Hukuk Sözlüğü, Doruk Yayınları, Ankara 1976.
• YILMAZ, Merve: "6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Kefalet Sözleşmesinde Kefilin Sorumluluğunun Kapsamı", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (97), 2011, s.155-170.