TÜRKİYE’DE PAY KESİNTİSİ VE HAZİNE YARDIMLARI KONU BAŞLIKLARI ÜZERİNDEN MALİ VESAYET İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ

Türkiye’de mahalli idarelerin özerkliği idari vesayet başlığı altında sıklıkla çalışmalara konu edinilmiş, mahalli idareleri tanzim eden 5302, 5393, 5355, 442 sayılı kanunlar çerçevesinde mali özerklik kavramı, ilgili mahalli idarelerin tanımında dahi vurgulanmıştır. Ancak bu çalışmada mali özerkliğin yanısıra, mali özerklik konusunu farklı bir perspektif ile ele alarak doğrudan mali vesayet kavramı tercih edilmiştir. Bu doğrultuda çalışmanın konusu, Türkiye’de pay kesintisi ve hazine yardımları konu başlıkları üzerinden mali vesayet ilişkisinin incelenmesi olarak belirlenmiştir. Çalışmanın yöntemi nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması modelidir. Çalışmada ikincil veri kaynaklarından istifade edilmiş, yerel yönetimleri düzenleyen başta 1982 Anayasası olmak üzere sair mevzuat üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmanın amacı daha önce literatürde inceleme başlığına konu edilmeyen pay kesintileri ve hazine yardımları üzerinden mali özerklik ve çalışmada tercih edilen mali vesayet kavramları ile ilişkinin ortaya konuşmasıdır. Çalışma sonucunda pay kesintisi yönünden bu paylardan yapılan kesintilerin mali vesayet kavramı ile yakın ilişki içerisinde olduğu, uygulamada merkezi yönetimin genel bütçe üzerinden yapılan kesintilerin yerel yönetimlerin mali hareket alanını sınırlamakla birlikte kamu alacakları riskini önemli ölçüde düşürdüğü görülmüştür. Bununla birlikte pay kesintileri vasıtasıyla yerel yönetimler merkezi idareye mal anlamda daha bağımlı hale gelmektedir. Hazine yardımları açısından yapılan değerlendirmede de pay kesintilerine benzer bir durumun yaşandığı görülmektedir. Bununla birlikte yerel yönetimlerin hazine yardımlarına bağlı olarak faaliyette bulunmaları ve bu bağlamda kendi gelir kaynaklarını oluşturamamaları nedeniyle merkezin belirlediği politikalar ile hareket etmek durumunda kalmaları yerel yönetimler üzerinde bir baskı unsuru olarak ön plana çıkmaktadır.

In Turkey, the autonomy of local authorities has frequently been the subject of studies under the heading of administrative supervision. Financial autonomy has been emphasised even in the definition of the relevant local authorities within the framework of Laws No. 5302, 5393, 5355, and 442, which regulate local authorities. However, in this study, in addition to financial autonomy, the concept of direct financial supervision has been preferred, addressing the issue of financial autonomy from a different perspective. Accordingly, the subject of the study has been determined as examining the relationship of financial supervision in Turkey through the topics of tax deductions and treasury grants. The method of the study is a literature review model, one of the qualitative research methods. The study utilised secondary data sources and made assessments based on legislation regulating local governments, primarily the 1982 Constitution. The aim of the study is to reveal the relationship between fiscal autonomy and the concept of fiscal guardianship, as preferred in the study, through share deductions and treasury grants, which have not been previously examined in the literature. The study concluded that, in terms of share deductions, these deductions are closely related to the concept of financial guardianship. In practice, it was observed that deductions made by the central government from the general budget limit the financial manoeuvring room of local governments but significantly reduce the risk of public receivables. However, through share deductions, local governments become more financially dependent on the central government.