AN ASSESSMENT OF THE POLICIES PURSUED BY TÜRKIYE AND ISRAEL IN REBUILDING PROCESS OF SYRIA THROUGH THE PHENOMENA OF FAILED STATES

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 2, 528 - 544, 31.12.2025

Ertuğrul Yazar

https://doi.org/10.21492/inuhfd.1804628

Öz

While there is no agreed-upon definition in international law, the term “failed state” is used to describe a state incapable to fulfil its fundamental functions, fallen into instability, lost all its functional capabilities, failed to maintain peace, tranquillity, and security within the country, has lost its sovereign authority, and has lost its legitimacy in the eyes of the people. According to the 2024 report of the “Fragile States Index” published since 2005, Syria ranks as the fourth least failed state in the world.
On December 8, 2024, the Ba’ath regime lasted 61 years in Syria was overthrown, and a new Syrian government was established under the leadership of Ahmed Sharaa. In the first year of the revolution, the latest Syrian government’s priorities include ensuring the country’s territorial integrity and unity, establishing security, and ensuring development. These goals are also indispensable for the country to overcome the failed state phenomenon.
This study analyzes the policies pursued by Türkiye and Israel, two neighbouring states that affect the internal dynamics of Syria due to their geographical proximity and historical-strategic interests, and the impact of their changing roles in the state’s rebuilding process on Syria’s success and failure. The study utilizes a case study method and examines the policies of Türkiye and Israel in a comparative manner.
While Israel, pursuing an expansionist policy in the Middle East, has an “obstructive” and “status quo” approach, Türkiye, which seeks to establish a system based on political stability, social reconciliation, and economic prosperity in Syria, has adopted policies that are “constructive” in Syria’s rebuilding. The findings reveal that Israel’s military interventions and territorial occupations have deepened Syria’s sovereignty crisis; on the other hand, Türkiye, through cooperation, has contributed to Syria’s lasting stability and the establishment of regional peace.

Anahtar Kelimeler

International Relations , Failed State , Rebuilding of Syria , Türkiye , Israel

SURİYE’NİN YENİDEN İNŞA SÜRECİNDE TÜRKİYE VE İSRAİL’İN İZLEDİĞİ POLİTİKALARIN BAŞARISIZ DEVLET OLGUSU ÜZERİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Uluslararası hukukta üzerinde mutabık kalınmış bir tanımı olmamakla beraber “başarısız devlet”, yerine getirmesi gereken temel işlevleri sürdüremeyen, istikrarsızlığa sürüklenmiş, tüm fonksiyonel işlevlerini yitirmiş, ülkede huzur, sükûnet ve güvenliği sağlayamamış, egemen otoritesi ortadan kalkmış ve halk nezdinde meşruiyetini yitirmiş devletler için kullanılmaktadır. 2005 yılından bu yana yayımlanan “Kırılgan Devletler İndeksi”nin 2024 yılı raporuna göre Suriye dünyada en başarısız 4’üncü devlet konumundadır.
8 Aralık 2024 tarihinde Suriye’de 61 yıl süren Baas rejimi devrilmiş ve Ahmed Şara liderliğinde yeni bir Suriye yönetimi kurulmuştur. Devrimin birinci yılında yeni Suriye yönetiminin öncelikleri arasında yer alan ülkenin toprak bütünlüğünü ve birliğini sağlamak, güvenliği tesis etmek, kalkınmayı sağlamak gibi hedefler aynı zamanda ülkenin başarısız devlet olgusundan kurtulması için de gereklidir.
Bu çalışma, coğrafi yakınlıkları ve tarihsel-stratejik çıkarları gereği Suriye’nin iç dinamiklerine etki eden iki komşu devlet olan Türkiye ve İsrail’in Suriye’de izledikleri politika ve devletin yeniden inşası sürecindeki değişen rollerinin Suriye’nin başarılı-başarısız devlet olgusuna etkilerini analiz etmeye çalışmaktadır. Çalışmada örnek vaka incelemesi yöntemi kullanılmakta olup karşılaştırmalı olarak Türkiye ve İsrail politikaları ele alınmaktadır.
Ortadoğu’da yayılmacı bir politika izleyen İsrail’in yaklaşımı “engelleyici” ve “statükoyu koruyucu” iken Suriye’de politik istikrar, toplumsal uzlaşı ve iktisadi kalkınmaya dayanan bir sistemin oluşmasını arzulayan Türkiye’nin benimsediği politikalar Suriye’nin yeniden inşasında “yapıcı” bir yaklaşım taşımaktadır. Bulgular İsrail’in askeri müdahaleleri ve toprak işgallerinin Suriye’nin egemenlik krizini derinleştirdiğini; Türkiye’nin ise iş birliğine odaklandığını, Suriye’nin kalıcı istikrarına ve bölgesel barışın tesisine katkı sunduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Başarısız Devlet , Suriye’nin Yeniden İnşası , Türkiye , İsrail , Uluslararası Hukuk

Etik Beyan

ETİK KURUL ONAYINA İHTİYAÇ YOKTUR

Kaynakça

• ACAR, Hasan: “Suriye’nin Yeniden İnşasında Türkiye’nin Stratejik Önemi”, AVANER, Tekin/BOZÇALIŞKAN, Ali (ed.), Suriye’nin Yeniden İnşası Tehditler ve Fırsatlar, Nobel Yayınları, Ankara 2025.
• ACAR, Necmettin: “Suriye’de Realpolitik/Riyalpolitik Rekabetini Kim Kazanacak?”, https://kritikbakis.com/suriyede -realpolitikriyalpolitik-rekabetini-kim-kazanacak/, (Erişim: 15.10. 2025).
• AHRONHEIM, Anna: “IDF strikes targets in Syria after projectile lands in Israel’s Golan”, https://www.jpost.com/arab -israeliconflict/red-alert-siren-activated-on-the-golan-heights-488600,(Erişim: 15.10. 2025).
• AKTAŞ, Altan: “Başarısız Devletler Söyleminde Uluslararası Hiyerarşi Algısı”, The Turkish Yearbook of International Relations, 50(1), 2021, s.141-179.
• Arab News: “Syria’s Assad blames Turkiye’s Erdogan for violence in Syria, insists on pullout of Turkish troops”, https://www.arabnews.com/node/2352116/middle-east, (Erişim: 15.10. 2025).
• ARSLAN, Hüseyin: “Vekâlet Savaşları Bağlamında Suudi Arabistan-Husi Çatışmasının ve Aramco Saldırısının Bölgesel ve Küresel Güvenliğe Etkileri”, Anadolu Strateji Dergisi, 2(1), 2020, s.19-32.
• ASAN, Aynur Şeyma: “Suriye’de 61 yılın ardından çöken Baas rejiminin son varisi: Beşşar Esed”, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/suriyede-61-yilin-ardindan-coken-baas-rejiminin-son-varisi-bessaresed/3418315, (Erişim: 15.10. 2025).
• ASSEBURG, Muriel: “State at Risk: Jordanien: Stabilitätsanker in der Krisenregion?”, in Schneckener, Ulrich (ed.), SWP -Studie 43, Berlin 2004, s.28-45.
• ATAMAN, Muhittin: “Türkiye and the future of Syria”, https://www.setav.org/en/turkiye -and-the-future-of-syria, (Erişim: 30.10. 2025).
• AVANER, Tekin/BOZÇALIŞKAN, Ali: “Suriye’nin Kısa Tarihi”, Avaner, Tekin/Bozçalışkan, Ali (ed.), Suriye’nin Yeniden İnşası Tehditler ve Fırsatlar, Nobel Yayınları, Ankara 2025.
• BAKİR, Ali: “Why Israel wants Syria to become a failed state”, https://www.middleeasteye.net/opinion/why-israel-wants-syriabecome-failed-state, (Erişim: 15.10. 2025).
• BALANCHE, Fabrice: “After 13 years of conflict, Syria is a failed state”, https://npasyria.com/en/112149/, (Erişim: 15.10.2025).
• BAŞURGAN ATILGAN, Aynur/ATILGAN Ali: “Başarısız Devletler: Somali Örneği”, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2024(1), 2024, s.592-615.
• CHOMSKY, Noam: Failed States, Metropolitan Books, New York 2006.
• COJANU, Valentin/POPESCU, Alina-Irina: “Analysis of Failed States: Some Problems of Definition and Measurement”, The Romanian Economic Journal, 10(25), 2007, s.113-132.
• ÇAĞLAR, M. Turan/AKSU, Fuat: “Suriye Krizinde Aktörler, Uyuşmayan Talepler ve Çatışan Çözümler”, International Journal of Social Inquiry, 12(2), 2019, s.507-544.
• ÇAKMAKTAŞ, Nurullah/ORHAN, Oytun/TEKE, Recep T./DÖNERTAŞ, Musab: Suriye’de Devrimin İlk Altı Ayı: Meşruiyet ve İstikrar İnşası, Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) Yayınları, Ankara 2025.
• ÇETİN, Şerife: “BM Genel Sekreteri Guterres, Suriye halkının tarihi fırsatla karşı karşıya olduğunu belirtti”, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/bm-genel-sekreteri-guterres-suriye-halkinin-tarihi-firsatla-karsi-karsiyaoldugunu-belirtti/3418406, (Erişim: 15.10. 2025).
• ÇUHADAR, Pınar: “Kırılgan Devlet ve Zorunlu Göç İlişkisini Suriye Üzerinden Okumak”, Göç Araştırmaları Dergisi, 5(1), 2019, s.28-49.
• Development Initiatives: Global Humanitarian Assistance Report 2013, Development Initiatives Publishing, Bristol 2013.
• Dışişleri Bakanlığı: “No: 254, 16 Aralık 2024, İsrail’in İşgal Altındaki Golan Tepeleri’ndeki Yasadışı Yerleşimleri Genişletme Kararı Hk.”, https://www.mfa.gov.tr/no_-254_-israil-in-isgal-altindaki-golan-tepeleri-ndeki-yasadisiyerlesimleri-genisletme-karari-hk.tr.mfa, (Erişim:15.10. 2025).
• Dışişleri Bakanlığı: “Türkiye - Suriye Siyasi İlişkileri”, https://www.mfa.gov.tr/turkiye-suriye-siyasi-iliskileri-.tr.mfa, (Erişim: 15.10. 2025).
• DÖRR, Oliver: Use of Force, Prohibition of, Oxford University Press, Oxford 2019.
• FUKUYAMA, Francis: State-Building: Governance and World Order in the 21st Century, Cornell University Press, New York 2004.
• GÖKÇE, Gülise/GÖKÇE, Orhan: “Suriye Sorunu: ‘Başarısız veya Çöken Devlet’ Modeli Türkiye İçin Suriye Politikasında Uluslararası Kamuoyunu Harekete Geçirmenin Bir Aracı Olabilir Mi?” Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 12(23), 2012, s.179-200.
• GÖZLER, Kemal: Devletin Genel Teorisi: Bir Genel Kamu Hukuku Ders Kitabı, 11. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa 2021.
• GROS, Jean-Germain: “Towards a taxonomy of failed states in the New World Order: decaying Somalia,Liberia, Rwanda and Haiti”, Third World Quarterly, 17(3), 1996, s.455-471.
• GÜNGÖRSEN, Rabia/GÜNGÖR, Şahin: “Yapısal Şiddet Bağlamında Başarısız Devletler ve Terörizm İlişkisi: Yemen ve Suriye Örnekleri”, Güvenlik Çalışmaları Dergisi, 25(1), 2023, s.3-29.
• HELMAN, Gerald B./RATNER, Steven R.: “Saving Failed States”, Foreign Policy, 89, 1993, s.3-20.
• IBOLD, Nura: “Post-Conflict Syria: From Destruction to Reconstruction – Who’s Involved and to Which Extent”, Open House International, 44(2), 2019, s.8-19.
• IOM: World Migration Report 2024, IOM Publishing, Cenevre 2024.
• ISSA, Ahmed Haitham: “The Process of Rebuilding and Development in Syria”, Management & Economics Research Journal, 1(4), 2019, s.83-104.
• KALKAN, Duhan: “Başarısız Devletler ve Terörizm İlişkisi”, Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(1), 2023, s.325-343.
• KARAÇUKA, Mehmet/ÇELİK, Necmettin: “Kırılgan - Başarısız Devlet Olgusu ve Terörizm İlişkisi”, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 2017, s.20-41.
• KDK: Dünyanın En Büyük Açık Hava Hapishanesinden Dünyanın En Büyük Çocuk Mezarlığına, KDK Yayını, Ankara 2024.
• KOPARAN, Ömer/KARACAOĞLU, Mehmet Burak: “Suriye’deki iç savaşta 13 yıl geride kaldı”, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/suriyedeki-ic-savasta-13-yil-geride-kaldi/3165746, (Erişim:15.10. 2025).
• KOPARAN, Ömer/OKUROĞLU, Salih: “İsrail, Suriye’de Lübnan sınır hattı ve başkent Şam yönünde işgali genişletiyor”, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/israil-suriyede-lubnan-sinir-hatti-ve-baskent-sam-yonunde-isgaligenisletiyor/3420118, (Erişim: 15.10. 2025).
• KÖSE, Talha: Analiz: Suriye’de Barış ve İstikrarın Sağlanması İçin Yol Haritası, Milli İstihbarat Akademisi Yayını, Ankara 2025.
• KÖSEOĞLU, Ahmet Murat/ÇEVİKEL, Gökhan: “Yumuşak Güç: İnsani Yardım Operasyonları ve Türkiye’deki Suriyeli Mülteciler”, Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 1(43), 2014, s.1-27.
• KUBOVICH, Yaniv: “Israel Struck 200 Targets in Syria in the Past Year and a Half”, https://www.haaretz.com/israel-news/2018-09-04/ty-article/.premium/israel-struck-200-targets-in-syria-in-the-past-year-and-a-half/0000017f-e130-d804-ad7f-f1fa80160001, (Erişim: 15.10. 2025).
• MADANOĞLU, Ömer Faruk: “Suriye-İsrail sınırındaki çatışmalarda ön plana çıkan Dürziler kimdir?”, https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/dun-bugun/suriye-israil-sinirindaki-catismalarda-on-planacikan-durziler-kimdir/1826224, (Erişim: 15.10. 2025).
• MAGRI, Paolo: Rebuilding Syria: The Middle East’s Next Power Game?, Dacrema, Eugenio/Talbot, Valeria (ed.), ISPI Publishing, 2019.
• MIZRAK, Baransel: “İnsan Hakları ve İnsancıl Hukuk İhlallerinin Yaşandığı Zayıf ve Başarısız Devletlerdeki ‘Egemenlik’ Sorunsalı ve İnsani Yardımların Ulaştırılması”, in Özer, Adem/Yazar, Ertuğrul (ed.), İnterdisipliner Bir Alan Olarak İnsan Hakları, Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
• MIZRAK, Baransel: “Türkiye’nin Irak ve Suriye’deki Müdahaleleri ve Uluslararası Hukuk (2015-2018)”, Akçağ Yayınevi, Ankara 2022.
• Milli Savunma Bakanlığı: “Fırat Kalkanı Harekâtı ve DEAŞ Terör Örgütü ile Mücadele”, https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/2332019-21106. (Erişim: 15.10. 2025).
• Milli Savunma Bakanlığı: “Zeytin Dalı Harekâtı”, https://www.msb.gov.tr/ZeytinDaliHarekati, (Erişim: 15.10. 2025).
• NAY, Oliver: “Fragile and failed states: Critical perspectives on conceptual hybrids”, International Political Science Review, 34(3), 2013, s.1-16.
• New Arab: “Israel warns Turkey that Palmyra base in Syria is ‘red line’”, https://www.newarab.com/news/israel-warns-turkeypalmyra-base-syria-red-line, (Erişim: 15.10. 2025).
• OHCHR: “Syria: Evidence of gross human rights violations and international crimes must be preserved, say experts”, https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/12/syria-evidence-gross-human-rights-violations-andinternational-crimes-must, (Erişim: 15.10. 2025).
• OTTAWAY, Marina/MAIR, Stefan: “States at Risk and Failed States Putting Security First”, Carnegie Endowment for International Peace, 2024(1), 2004, s.1-9.
• ÖZ, Tunçay: “Güvenlik Bağlamında-Türkiye Suriye İlişkileri”, Journal of History and Strategy, 2025(1), 2025, s.99-122.
• ÖZALP, Osman N.: “Uluslararası İlişkilerde Başarısız Devletler Sorunsalı ve Bu Sorunsalın Uluslararası Hukuka Etkileri”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 72(1), 2014, s.349-362.
• ÖZKAYA, Ömer: “Devlet Olgusu Üzerine Bir Değerlendirme”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 16(1), 2020, s.317-352.
• ÖZTÜRK, Kemal: “Suriye’yi Bekleyen Dört Tehlike”, https://kritikbakis.com/suriyeyi-bekleyen-dort-tehlike/, (Erişim: 15.10.2025).
• PEKTAŞ, Uğur/ATEŞ, Davut: “Uluslararası İlişkilerde Kırılgan Devlet Söylemi: Nedenleri ve Yaklaşımlar”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39(1), 2018, s.1-14.
• PETERSEN, Roger: Roles and Mechanism of Insurgency and the Conflict in Syria, Massachusetts Institute of Technology Publishing, 2013.
• PIAZZA, James A.: “Incubators of Terror: Do Failed and Failing States Promote Transnational Terrorism?”, International Studies Quarterly, 52(3), 2008, s.469-488.
• RABASA, Angel/PETERS, John E.: Understanding Lack of Governance, RAND Corperation Publishing, Santa Monica 2007.
• TAŞDEMİR, Fatma: Uluslararası Nitelikte Olmayan Silahlı Çatışmalar, Adalet Yayınevi, Ankara 2009.
• TAŞDEMİR, Fatma/ÖZER, Adem: “Kuvvet Kullanma Hukuku Açısından Fırat Kalkanı Operasyonu / The Operation Euphrates Shield from the Perspective of use of Force Law”, Akademik Hassasiyetler, 4(7), 2022, s.53-70.
• TATLI, İrfan: Yerel İsyandan Uluslararası İç Savaşa: 13. Yılında Suriye İç Savaşı, İNSAMER Yayınları, Ankara 2023.
• TELLİ, Azime: “Başarısız Devlet Terminolojisi Üzerinden Arap Baharı’nı Okumak: Libya, Mısır ve Suriye”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(3), 2020, s.1271-1285.
• Serbestiyet: “MİT Başkanı Kalın’ı Şam’da arabayla Colani gezdirdi: Emevi Camisi’nde sonra Kasiyun Tepesi’ne çıktılar”, https://serbestiyet.com/haberler/gundem/fidan-ve-kalin-samda-yeni-suriye-yonetimine-ilk-ziyaret190687/, (Erişim: 15.10. 2025).
• UNDP, The Impact of the Conflict in Syria, UNDP Publishing, Cenevre 2024.
• UNHCR: “Refugees and Asylum Seekers in Türkiye”, https://www.unhcr.org/tr/en/kime -yardim-ediyoruz/refugees-and-asylumseekers-tuerkiye, (Erişim: 15.10. 2025).
• YAZAR, Ertuğrul: İnsan Hakları Bağlamında Avrupa’da Yabancı Terörist Savaşçılar, Adalet Yayını, Ankara 2021.
• YEŞİLTAŞ, Murat/KARDAŞ, Tuncay: Non-State Acors in the Middle East: Geopolitics, Ideology, and Strategy, Palgrave Macmillian, 2018.
• YILMAZ, Mehmet Levent/BEŞGÜL, Birce/ÖZTÜRK, Emre: Sınır Güvenliği, Polis Akademisi Başkanlığı Yayını, Ankara 2022.
• ZARTMAN, I. William: “Introduction: Posing the Problem of State Collapse”, in Zartman, I. William (ed.), Collapsed States: The Disintegration and Restoration of Legitimate Authority, Lynne Rienner Publishers, London 1995, s.1-10.