OSMANLI PARLAMENTOSUNDA ANAYASAYA AYKIRILIK TARTIŞMALARI
Öz
Türk hukuk tarihinin ilk anayasası olan 1876 tarihli Kanun-i Esasi, anayasanın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkelerini benimsediği gibi, değişiklik yapılmasını olağan kanun yapım usulünden farklı şekilde düzenlediği için katı bir anayasa olarak nitelendirilmiştir. Ancak anayasaya aykırı bir kanunun kabulü halinde herhangi bir yargısal denetim öngörülmemiş; bu durum, söz konusu dönem açısından son derece olağan bulunmuştur. Bununla birlikte, Kanun-i Esasi’de iki kanatlı parlamentonun, üyeleri Padişah tarafından belirlenen kanadı olan Heyet-i Ayan’ın görevleri arasında kanunların anayasaya uygunluğunun siyasal denetimi de yer almıştır. Bu doğrultuda, Birinci ve İkinci Meşrutiyet dönemi boyunca Osmanlı parlamentosunda gerçekleşen görüşmelerde ileri sürülen anayasaya aykırılık iddiaları değerlendirilerek, gerek Devletin temel organları, gerek kişi hak ve özgürlükleri açısından hangi konuların dile getirildiği araştırılmıştır. Söz konusu iddiaların değerlendirilmesi, 1924 Anayasası döneminde ülkede Amerikan modeli bir anayasa yargısı kurulması ihtimali tartışılırken, bu tartışmalara altyapı hazırlanıp hazırlanmadığı açısından önemlidir. Dolayısıyla Türk hukuk sisteminde 1961 Anayasası’yla anayasa yargısı sistemi kabul edildiğinde, konunun Kanun-i Esasi döneminden itibaren süregelen bir tartışma zeminine sahip olduğu ileri sürülebilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Arşiv Belgeleri ve Meclis Tutanakları
- Dahiliye Nezareti Mektubî Kalemi (DH.MKT.), 2650/14-3.
- Meclis-i Vükela Mazbataları (MV.), 36/13.
- Sadrazam Kamil Paşa Evrakı (Yıldız Esas Evrakına Ek) (Y.EE.KP.), 34/3322.
- Meclis-i Ayan Zabıt Ceridesi (MAZC), TBMM Basımevi, Ankara, 1988-1991.
- Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi (MMZC), TBMM Basımevi, Ankara, 1982-1992.
- Kitap ve Makaleler
- ARMAĞAN, Servet: Anayasa Mahkememizde Kazai Murakabe Sistemi, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1967.
- FEYZİOĞLU, T.: Kanunların Anayasaya Uygunluğunun Kazai Murakabesi, AÜSBF Yayınları, Ankara, 1951.
- GÖZLER, Kemal: Anayasa Hukukunun Genel Teorisi, C. II, Ekin Yayınevi, Bursa, 2011.