BİR İNSAN HAKLARI İHLALİ VE AYIRIMCILIK BİÇİMİ OLARAK TOPLUMSAL CİNSİYET ROLLERİ VE KALIPYARGILARI: CEDAW ÇERÇEVESİNDE BİR İNCELEME
Öz
Cinsiyetlerin, farklı fiziksel, biyolojik, cinsel, sosyal fonksiyonlarına göre toplumsal ve kültürel olarak inşası, toplumsal cinsiyete dayalı kalıpyargıları ve rolleri oluşturmaktadır. Bu roller ve kalıpyargılar, bir insan topluluğunun özellikleri, rolleri, nitelikleri hakkındaki önyargılardan oluştuğundan, bazı durumlarda insan haklarından eşit şekilde istifade etmeyi engellemekte ve insan hakları ihlallerine yol açmaktadır. Kalıpyargıların ve rollerin özel bir görünümü olan toplumsal cinsiyet temelinde bir sorunsallaştırma ve kavramsallaştırma yapılması gerekmektedir. Buna karşın konu, ulusal hukuk literatürü ve uygulamasında yeterli ilgiyi görüp tartışılmamıştır. Uluslararası ve bölgesel insan hakları koruma mekanizmaları bu konuyu gündeme getirme ve tartışma olanağı sunmaktadır. Bu çalışmanın amacı da Kadınlara Karşı Her Türlü Ayırımcılığın Önlenmesi Uluslararası Sözleşmesi (CEDAW)’nin dönüştürücü etkisi çerçevesinde toplumsal cinsiyete dayalı kalıpyargıları ve rolleri bir insan hakları ihlali ve ayırımcılık biçimi olarak kavramsallaştırarak bunlarla mücadelede hukuki bir yol haritasını tartışmaya açmaktır. Bu kapsamda toplumsal cinsiyet rolleri ve kalıpyargıları, tanımlanmış, devletin yükümlülükleri açıklanmış, uygulamada karşılaşılan zorluklar ve çözüm önerileri incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ACAR, Feride: “Kadınların İnsan Haklarında Ulusalüstü Standartlar ve Denetim: CEDAW Örneği Bağlamında Bazı Gözlemler”, Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları: Eşitsizlikler, Mücadeleler, Kazanımlar, Durudoğan, Hülya/ Gökşen, Fatoş/ Oder, Bertil Emrah/ Yükseker, Deniz (der.), Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2014, s.185-195.
- BAKIRCI, Kadriye: “İstanbul Sözleşmesi”, Ankara Barosu Dergisi, (4), 2015, s.134-204.
- BARTLETT, Katharine T.: “Feminist Legal Methods”, Harvard Law Review, 103(4), 1990, s.829-888.
- BECKER, Mary E.: “Access to Justice for Battered Women”, Washington U. Journal of Law & Policy, 12(63), 2003, s.63-98.
- BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi: Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Hakları Kullanmada Erkeklere ve Kadınlara Eşit Hak Sağlanmasına ilişkin Genel Yorum No. 16, UN Doc. E/C.12/2005/4, 2005.
- BM İnsan Hakları Konseyi: Report of the Working Group on the Issue of Discrimination Against Women in Law and in Practice, A/HRC/20/28, 2012.
- BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği: “Principles and Guidelines for A Human Rights Approach to Poverty Reduction Strategies”, HR/PUB/06/12, İsviçre 2006.
- BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, http://www.ohchr.org/Documents/Issues/Women/WRGS/OnePagers/Gender_stereotyping.pdf, (Erişim Tarihi: 01.04.2020).
- BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği: Report by Special Rapporteur (Magdalena Sepúlveda Carmona) on Extreme Poverty and Human Rights, UN Doc A/68/293, 09.08.2013, 2013.
- BREMS, Eva/TIMMER, Alexandra: “Introduction” (Introduction), Stereotypes and Human Rights Law, Brems Eva/ Timmer, Alexandra (ed.), Intersentia, UK 2016, s.1-11.