KÜLTÜREL VARLIKLARA İLİŞKİN ULUSLARARASI İNSANCIL HUKUK KURALLARI KAPSAMINDA, ERMENİSTAN VE AZERBAYCAN ARASINDAKİ ÇATIŞMALARDA ZARAR GÖREN KÜLTÜREL VARLIKLARDAN DOLAYI SORUMLULUK
Öz
Kültürel varlıklar, insanlık tarihinin başlangıcından günümüze kadar, insanların ve toplumların yaşamlarının maddi ve manevi boyutlarını ortaya koyan, bütün değerlerin izlerini taşıyan miraslar olup insanlığın ortak değerlerini de taşımaktadır. Silahlı çatışmalar sırasında kültürel varlıkları korumayı hedefleyen düzenlemeler de uluslararası insancıl hukukun bir parçasıdır. Bu düzenlemelere bakıldığında, kültürel varlıkların aslında silahlı çatışmalardan zarar görmemesi gerektiği anlaşılmaktadır. Oysa Ermenistan ve Azerbaycan arasında yaşanan çatışmalar, özellikle Dağlık Karabağ’da birçok kültürel varlığın tahribatıyla sonuçlanmıştır. Bu varlıklara verilen zararın sorumluluğunun ortaya konulması elzemdir. Çalışmada bu güncel durum ele alınmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada öncelikle kültürel varlıkların korunmasına ilişkin uluslararası insancıl hukuk kurallarına değinilecektir. Bunun ardından, Azerbaycan ve Ermenistan arasında yaşanan silahlı çatışmalar sırasında kültürel varlıkların zarar gördüğüne ilişkin iddialara yer verilecektir. Hangi süjelerin uluslararası sorumluluğunun gündeme getirilebileceğine ilişkin bir inceleme de yapılacaktır. Bu kapsamda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Chiragov ve diğerleri Ermenistan’a karşı kararına değinilirken, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Al Mahdi kararının da Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki çatışmalarda yaşananlar açısından yol gösterici olma durumu tartışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kültürel Varlıklar , Al Mahdi Kararı , Chiragov Kararı , Dağlık Karabağ
Kaynakça
- ABDULLAHZADE,Cavid: Hukuki Yönleriyle Dağlık Karabağ Sorunu, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2018.
- ACER, Yücel: Ermenistan’ın Savaş Suçları Uluslararası Hukuk ve Ermenistan’ın Karabağ’a Dair Askeri Faaliyetleri, Seta Analiz, (337), Ekim 2020.
- Cavid KASIMLI, Cavid/EFEGİL, Ertan: Dağlık Karabağ Üzerine Yazılar, Gündoğan Yayınları, İstanbul, 2014.
- ÇAKIRCA, Düzgün: “Savaşın Savunmasız Düşmanı-Kültürel Miras”, MÜSBİD, 4(6), 2015, s.16-35.
- ÇOKİŞLER, Elvan: “Silahlı Çatışmalar Sırasında Kültürel Malların Korunması Rejimi: Tarihsel Gelişimin Analizi”, Uluslararası İlişkiler, 16(61), 2019, s.55-74.
- EKİCİ, Yunus: “Azerbaycan ve Ermenistan Arasında Bitmeyen Dağlık Karabağ Sorunu”, VAKANÜVİS- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 2(1), 2017, s.62-77.
- FRANCIONI, Francesco: “Beyond State Sovereignty: The Protection of Cultural Heritage as a Shared Interest of Humanity”, Michigan Journal of International Law, 25(4), 2004, s.1209-1228.
- GERSTENBLITH, Patty: “Archaeology in the Context of War: Legal Frameworks for Protecting Cultural Heritage During Armed Conflict”, Journal of the World Archaeological Congress, 5(1), 2009, s.18-31.
- GÜLER, Şükrü: “Karabağ Sorunu Üzerine Bir Not”, AÜSBFD, 47(1), 1992, s.181-185.
- HAMIDOV, Habil: “Armenian Aggression Against the Azerbaijani People and its Cultural Heritage”, AJHSSR, 4(2), 2020, s.295-310.