ROMA HUKUKUNDA AESTIMATUM KURUMUNUN UYGULAMA ALANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Aestimatum, bir malın ona bir değer biçilerek satılması maksadıyla bir başka kimseye bırakıldığı ve bunun karşılığında malı devralan kimsenin malı sattığı takdirde kararlaştırılan bedelini ödemeyi, satamadığında ise malı iade etmeyi üstlendiği bir sözleşmedir. Roma hukukunda “aestimatum” olarak isimlendirilen bu sözleşme, günümüz hukukunda doktrindeki yaygın ismiyle “satış için bırakma sözleşmesi” olarak bilinir. Aestimatum Klasik hukuk kaynaklarında D.19.3’teki “De Aestimatoria” başlığına ayrılan metinler ile D.19.5’teki “De Praescriptis Verbis” başlığına ayrılan metinlerde düzenlenmiştir. Aestimatum ile ilgili pek çok konu tartışmalıdır. Aestimatum kavramının hukukî niteliği de çok tartışmalıdır. Bize göre aestimatum Klasik hukuktan beri bilinen ve bu dönemde incerti bir dava ile korunan ve Iustinianus hukukunda isimsiz sözleşmeler arasına dahil edilen bir sözleşmedir. Bugünkü hukukumuzda ticarî temsil, ticarî vekillik, pazarlamacılık gibi kurumlar birbirinden ayrılmıştır ve işlevleri de az çok farklılaşmıştır. Oysa Roma’da bu kurumlar kesin çizgilerle birbirinden ayrılmış değildir. Doktrinde ileri sürüldüğü üzere, modern ticaret hukukundaki ticarî temsil, komisyonculuk, pazarlamacılık gibi kurumlara ilişkin boşluk aestimatum tarafından doldurulmuştur.

Aestimatum is the transaction that serves to transfer the merchandise a predetermined value of to a third person for sale. The person who takes over the good is obliged to pay the pre-agreed price if he sells the good; if he cannot sell the goods, he must return the good. This contract, which is called aestimatum in Roman law, is commonly referred to “consignment sale” contract in Turkish doctrine. Aestimatum is not a contract regulated in modern Turkish law. This contract is among the innominate contracts. Aestimatum, unlike Turkish law, is a specially arranged contract in Roman Law. The aestimatum is arranged in the texts to the title of “De Aestimatoria” in D.19.3 and in the texts devoted to the title of “De Praescriptis Verbis” in D.19.5 in the classical legal sources. The legal nature of the institution of aestimatum is also very controversial. In today's law, institutions such as commercial representation and mobile merchant officer are separated from each other and their functions are more or less differentiated. However, in Rome, these institutions were not strictly separated from each other. As it is argued in the doctrine, the gap in modern commercial law regarding institutions such as commercial agency (Codes des Obligations Turkish article 547), brokerage (COT art.532), agent mercantile (COT art.448 et ss.) and has been filled by the aestimatum.