Afrîğ Hanedanı: Hârezmşâh II. Muhammed’in Soyağacı Üzerine Bir İnceleme

This article examines the genealogy of Khwarazmshah Muhammad II who was dethroned and executed in 386/996 recorded in three parts by Bīrūnī. From the genealogy, it is understood that Khwarazmshah Muhammad II was the last representative of a deep-rooted dynasty that ruled Khwarazm uninterruptedly for 22 generations, starting from 305 A.D. According to Bīrūnī, this lineage originating from Afrīgh is of Iranian origin and is an extension of the Sassanid Dynasty. However, Bīrūnī did not give clear information about whether the names he recorded in his family tree were rulers. For this reason, the genealogy in question is perceived as a chronological list of Khwarazm rulers. On the other hand, many names in the list presented by Bīrūnī are not found in the inscriptions on the coins that have survived to the present day. This situation led to the fact that the genealogy recorded by Bīrūnī was viewed with suspicion. The article we present questions the names of the people in the family tree of Khwarazmshah Muhammad II with alternative written sources and numismatic findings to Bīrūnī. As a result, the seven names in the genealogy are historical figures and rulers; this genealogy should be regarded as consisting of Muhammad II's descendants, not an ordered list of the rulers who ruled Khwarazm; because it has been understood that there are also Khwarazmshahs who are members of the dynasty whose names are not mentioned in the genealogy, that the process of the succession of the throne from Afrīgh to Muhammad II can be explained and that the information recorded by Bīrūnī is consistent.

Bu makale 386/996 senesinde iktidardan düşürülerek idam edilen Hârezmşâh II. Muhammed’in Bîrûnî tarafından üç parça halinde kaydedilen soyağacını incelemektedir. Mezkûr soyağacından Hârezmşâh II. Muhammed’in M. 305 yılından başlayarak 22 nesil boyunca Hârezm’e kesintisiz bir şekilde hükmeden köklü bir hanedanın son temsilcisi olduğu anlaşılmaktadır. Bîrûnî’ye göre Afrîğ’den neşet eden bu silsile İrânî kökenli olup Sâsânî Hanedanının uzantısıdır. Ancak Bîrûnî, soyağacında kaydettiği isimlerin hükümdarlar olup olmadıklarına dair net bilgiler vermemiştir. Bu nedenle söz konusu şecere, Hârezm hükümdarlarının kronolojik listesi gibi algılanmaktadır. Diğer taraftan Bîrûnî’nin sunduğu listedeki birçok isme günümüze intikal edebilen sikkelerdeki yazıtlarda rastlanmamaktadır. Bu durum Bîrûnî’nin kaydettiği şecerenin şüpheyle karşılanması sonucunu doğurmuştur. Sunduğumuz makale, Hârezmşâh II. Muhammed’in soyağacındaki kişi adlarını Bîrûnî’ye alternatif yazılı kaynaklar ve nümismatik bulgular ile sorgulamaktadır. Sonuç olarak şeceredeki yedi ismin tarihi şahsiyetler ve hükümdarlar oldukları; bu şecerenin Hârezm’e hakim olan hükümdarların sıralı bir listesi değil, II. Muhammed’in soyundan geldiği atalarından ibaret sayılması gerektiği; zira şecerede adları zikredilmeyen hanedan mensubu Hârezmşâhların da bulunduğu, tahtın Afrîğ’den II. Muhammed’e intikal sürecinin açıklanabildiği ve Bîrûnî’nin kaydettiği bilgilerin tutarlı oldukları anlaşılmıştır.