Türkiye’de Mandaterlik Tartışmaları Bağlamında İran Şâhı Ahmed Kaçar’ın İstanbul Ziyareti ve Türk Kamuoyuna Yansımaları

After World War I, Britain introduced a new model called mandate and protectorate in order to continue its colonial policy in the Middle East. Within the framework of this policy, Britain signed a treaty with Iran on 9 August 1919. Ten days after the treaty, the Shah of Iran, Ahmad Qajar, left for Europe. During his travels, he also visited Istanbul and held talks with the Ottoman Sultan Mehmed Vahdeddin VI. In this process, the pro-British mandate media organs in the Ottoman Empire presented the Iran-Britain Treaty as the key to the development of Iran and tried to create public opinion for the Ottoman Empire to sign such a treaty as soon as possible. In this study, the Istanbul visit of the Shah of Iran Ahmad Qajar (dated 19 - 30 August 1919) and the Iran-Britain Treaty are discussed and their reflections on the Ottoman public opinion through the Istanbul press on the basis of the mandate debates of the period are discussed. In doing so, periodicals of the period were taken as a basis and archival documents and analytical works were also used.

I. Dünya Harbi’nden sonra İngiltere, Ortadoğu Bölgesi’ndeki sömürgecilik politikasını devam ettirebilmek için manda ve himaye ismiyle yeni bir model ortaya koymuştur. Bu siyaset çerçevesinde İngiltere 9 Ağustos 1919 tarihinde İran ile bir antlaşma imzalamıştır. Antlaşmadan on gün sonra İran Şâhı Ahmed Kaçar, Avrupa’ya gitmek üzere yola çıkmıştır. Seyahat esnasında İstanbul’a da uğramış ve Osmanlı Sultanı VI. Mehmed Vahdeddin ile de görüşmelerde bulunmuştur. Bu süreçte Osmanlı Devleti’ndeki İngiliz mandası taraftarı yayın organları tarafından İran-İngiltere Antlaşması İran’ın kalkınmasının anahtarı olarak gösterilerek bu türden bir antlaşmanın Osmanlı Devleti tarafından da bir an evvel imzalanması için kamuoyu oluşturulmaya çalışılmıştır. Çalışmada, İran Şâhı Ahmed Kaçar’ın (19 - 30 Ağustos 1919 tarihli ) İstanbul seyahati ile İran-İngiltere Antlaşması ele alınarak dönemin manda tartışmaları temelinde İstanbul basını üzerinden Osmanlı kamuoyuna yansımaları ele alınmıştır. Bu yapılırken de dönemin süreli yayınları temel alınmış, arşiv belgeleri ve tetkik eserlerden de istifade edilmiştir.