Şeyh Muhammed Kerbelâyi’ye Ait İki Farsça Gazelin Tahlil ve Tetkiki

Sheikh Mohammad Kerbelayi is a Sufi poet who grew up in Aktape takka and madrasah, one of the important centers of Naqshî-Khalidism in the 19th and 20th centuries. Following in the footsteps of his grandfather and father, the poet completed his education in this madrasah and trained many students. When the aforementioned tekke and madrasah, which had turned into a school over time, were closed down after the events of 1925, Kerbelayi was sent into exile and did not continue his teaching and training activities after this date. After returning from exile, he retreated to a one-eyed room in Tavshantepe village near Aktape and devoted his last years to contemplation and poetry. Among his poems in four languages, there are twelve Persian poems. These Persian poems of the poet, who generally wrote ode and ghazal style poems, are remarkable in terms of content, form and creative mazmûn. The lyrical and mystical love in his Persian poems resembles the poetic style of the poets of the multilingual Iraqi school. However, by adding deep meanings to his poems and embellishing them with complex imagery, he evokes the poets of Sebk al-Hindi, and this reflects the poet's deep knowledge and experience in Persian literature and poetry. In this study, the analysis and analysis of two Persian ghazals of Kerbalayi, who created new mazmūns by skillfully using Persian lyrical and Sufi poetic concepts, and the couplets were analyzed with an interdisciplinary approach and examples of poetry in classical Persian literature. In this way, light has been shed on the Persian poetics of a 20th century poet who, despite not being from a Persian-speaking geography, has produced excellent examples of Persian poetry.

Şeyh Muhammed Kerbelâyi, 19. yy. 20. yy.’da Nakşî-Halidîliğin önemli merkezlerinden Aktepe tekke ve medresesinde yetişen sûfî bir şairdir. Dedesi ve babasının izinden giderek eğitimini bu medresede tamamlayan şair, birçok öğrenci de yetiştirmiştir. Zamanla bir ekole dönüşmüş olan mezkûr tekke ve medresenin 1925 olaylarından sonra kapatılmasıyla sürgüne gönderilen Kerbelâyi bu tarihten sonra irşad ve eğitim faaliyetlerine devam edememiştir. Sürgünden döndükten sonra Aktepe’ye yakın Tavşantepe köyündeki tek gözlü bir odada inzivaya çekilerek son yıllarını tefekküre ve şiire adamış şairin dört dildeki şiirleri arasında on iki Farsça şiiri vardır. Genellikle kaside ve gazel tarzı şiirler kaleme alan şairin söz konusu bu Farsça şiirleri muhteva, form ve orjinal mazmûnlar bakımından dikkat çekicidir. Farsça şiirlerindeki lirik ve mistik aşk, özellikle çok dilli Irakî ekol şairlerinin şiir tarzını andırır. Ancak şiirlerinde yer alan derin manalar ve girift betimlemeler Sebk-i Hindî şairlerini çağrıştırmaktadır ve bu durum ise şairin Fars edebiyat ve şiiri alanındaki derin bilgi birikimini yansıtmaktadır. Bu çalışmada Farsça lirik ve tasavvufî şiir kavramlarını ustaca kullanarak yeni mazmûnlar oluşturan Kerbelâyi’nin Farsça iki gazelinin tahlil ve tetkiki, interdisipliner bir yaklaşımla ve klasik Fars edebiyatındaki şiir örnekleriyle karşılaştırarak incelenmiştir. Böylelikle Farsça konuşulan bir coğrafyadan olmamasına rağmen başarılı Farsça şiirler yazmış bir 20. yüzyıl şairinin Farsça şiir poetikası ortaya konmuştur.