Qur’anic Influences and Thematic Depths in the Poems of Sa‘di Shirazi

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 407 - 428, 29.12.2025

Zeynep Akreş

https://doi.org/10.33201/iranian.1696484

Öz

Prominent Persian poets and writers have drawn on the verses and concepts of the Qur’an in diverse ways in their works. The Qur’an is not merely a sacred text but a rich source of inspiration and intellectual reference in meaning, form, language, and symbolism. By engaging with it, poets deepened their themes and built a solid religious and cultural foundation in their readers’ minds. Leading among them is the renowned Sufi poet Saʿdī Shiraz, whose deep knowledge of religious sciences and the Qur’an enabled him to create a strong Qur’anic tenās (harmonious correspondence) in his poetry. This tenās appears not only in theme but also in form and symbolism. For Saʿdī, the Qur’an was not a decorative element but a holistic spiritual and intellectual framework encompassing existence, humanity, and life. This study examines the Qur’anic elements in Saʿdī’s Arabic poetry through a descriptive-analytical method. It explores his use of iqtibās (citation), talmīḥ (allusion), tazmīn (insertion), and poetic reconstruction to establish deep intertextual tenās. In this study, only the poems written by Shirazi in Arabic will be discussed and her Persian poems will be excluded.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language , the Qur’an , Poetry , Intertextuality , Saadi of Shiraz , Qur’anic Influence

Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Şiirlerinde Kur’ânî İzler ve Tematik Derinlikler

Öz

Fars edebiyatının önde gelen şair ve yazarları, Kur’ân-ı Kerîm’in ayet ve kavramlarından eserlerinde farklı şekillerde yararlanmışlardır. Kur’ân bu metinlerde yalnızca kutsal bir kitap değil; anlam, biçim, dil ve sembolik çağrışım düzeyinde zengin bir ilham ve düşünsel referans kaynağı olarak yer alır. Şairler, Kur’ân’dan beslenerek mânâyı derinleştirmiş, okuyucunun zihninde dinî-kültürel bir zemin inşa etmişlerdir. Bu isimlerin başında gelen büyük sûfî ve edip Sâdî-i Şîrâzî, dinî ilimlerdeki derinliği ve Kur’ân’a olan vukufuyla, şiirlerinde güçlü bir Kur’ânî tenâs kurmuştur. Bu tenâs, sadece tematik değil, aynı zamanda biçimsel ve simgesel düzeyde de hissedilir. Sâdî, Kur’ân’ı bir süsleme öğesi değil, insan, varlık ve hayatı kuşatan bütüncül bir zihinsel-ruhanî çerçeve olarak değerlendirmiştir. Bu çalışmada, Sâdî’nin özellikle Arapça şiirlerinde yer alan Kur’ânî unsurlar betimleyici-analitik bir yöntemle incelenecek; iktibas, telmih, tazmîn ve şiirsel yeniden inşa gibi teknikler çerçevesinde onun metinler arası ilişkide kurduğu derin tenâs örneklerle ortaya konacaktır. Bu çalışmada Şirazi’nin yalnızca Arapça yazdığı şiirleri ele alınacak ve Farsça şiirleri dışarda tutulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Sâdî-i Şîrâzî , Arap Dili , Kur'an-ı Kerim , Şiir , Tenas , Kur'an etkisi

Kaynakça

• Ahmedi, S. A. Ş. (2023). Belâgat Müzikâyi Kur’ân-ı Kerim ve Kur’ân'ın Edebî Yaratımlar Üzerindeki Etkisi (Örnek Çalışma: Sa'dî'nin Arapça Şiirleri). Düfısılname-i Mutalât-I Edeb-i İslâmî, 2(6), 183 - 201.
• Bakhtin, M. (1981). The Dialogic Imagination: Four Essays (M. Holquist & C. Emerson, Trans.). Austin: University of Texas Press.
• Behaeddin, C. (2009). Muḳtebesāt Ḳurʾāniyye fī Şiʿr ed-Dr. Aḥmed el-Vāʾilī [Doktor Ahmed el-Vailî’nin Şiirinde Kur’ânî Alıntılar]. Mecelletü Ehlil-Beyt, (9), 123–140. https://publication.imamhussain.org/uploads/pdf/1636532471%D8%AF%D9%88%D8 %A7%D8%A9%2029.pdf
• Bennis, M. (1985). Soru Olarak Modernlik (1. baskı). Beyrut: Dârü’t-Tenwîr li’t-Tıbaʿa ve’n-Neşr.
• el-Bustani, K. (Ed.). (1978). Dīwān Antarah. Dār Beirut liṭ-Ṭibāʿah wa an-Nashr.
• ez-Zevzenî, A. (1985). Şerhu'l-muallakâti's-seb'a. Bayrût: Mektebetü'l-Maarif.
• İbrahim, A. (2000). el-Eserü’l-Arabî fî Edebi Sa‘dî eş-Şîrâzî (2. baskı). Kahire: ed-Dârü’s-Sekâfiyye li’n-Neşr.
• Kurtubî, M. (1964). el-Câmi’u li-Ahkâmi’l-Kur’ân. Kahire: Daru’lKütübi’l-Mısriyye.
• Mahfûz, İ. (1958). el-Tenâs fi şi‘r-i Sâdî. Dirâsât fî’l-Edeb el-‘Arabî, Kahire: Dâru’l-Meşrik.
• Muftah, M. (1985). Metnin Dinamiği (Yapı ve Gerçeklik) (1. baskı). Beyrut, Lübnan ve Kazablanka, Fas: el-Merkezü’l-ṯeḳāfī el-ʿArabī.
• Tabataba’i, M. H. (1988). Tefsîrü’l-Mîzân (Cilt 13; S. M. B. Musavi Hamadani, Çev.; 1. bs.). Bilimsel ve Kültürel Vakfı.
• Muvahhidî, M. (1998). Şi‘r-i Fârsî der ‘asr-i muvâfik. Mecrâ-yi Edebîyât, 14, 70–85.
• Safa, Z. (1972). Târîḫ-i edebiyyât der Îrân (Cilt 3). Tahran: İntişârât-i Fermânrâvâ.
• Şamli, N. vd. (2013) Çigûnegî-yi ḥuzûr-i âyât-i Kur’ânî der eş‘âr-i ‘Arabî-yi Sa‘dî-i Şîrâzî. Tahran: Dânişgâh-i Tahran Neşrîyâtı. 20(2), 244–260. https://www.bahareadab.com/pdf/392.pdf
• Şîrâzî, S. (1372). Şiirhayı Arabi Sa'dî Şîrâzî. Câ‘far Şîrâzî (Ed.). Şîrâz: Şîrâz Üniversitesi Yayınları.
• Yaktin, S. (1989). İnfitâhu’n-Naṣṣi’r-Rivâî. Bayrût: ed-Daru'l-Beyza.
• Zerrînkûb, A. (2005). Ba-y-i Sâdî der siyâhî-i zemân. Tahran: İntişârât-i Sukhan.
• Zerrînkûb, A. (2006). Ârâm-ı cân. Tahran: İntişârât-i İlmî.