Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Şiirlerinde Kur’ânî İzler ve Tematik Derinlikler
Öz
Fars edebiyatının önde gelen şair ve yazarları, Kur’ân-ı Kerîm’in ayet ve kavramlarından eserlerinde farklı şekillerde yararlanmışlardır. Kur’ân bu metinlerde yalnızca kutsal bir kitap değil; anlam, biçim, dil ve sembolik çağrışım düzeyinde zengin bir ilham ve düşünsel referans kaynağı olarak yer alır. Şairler, Kur’ân’dan beslenerek mânâyı derinleştirmiş, okuyucunun zihninde dinî-kültürel bir zemin inşa etmişlerdir. Bu isimlerin başında gelen büyük sûfî ve edip Sâdî-i Şîrâzî, dinî ilimlerdeki derinliği ve Kur’ân’a olan vukufuyla, şiirlerinde güçlü bir Kur’ânî tenâs kurmuştur. Bu tenâs, sadece tematik değil, aynı zamanda biçimsel ve simgesel düzeyde de hissedilir. Sâdî, Kur’ân’ı bir süsleme öğesi değil, insan, varlık ve hayatı kuşatan bütüncül bir zihinsel-ruhanî çerçeve olarak değerlendirmiştir. Bu çalışmada, Sâdî’nin özellikle Arapça şiirlerinde yer alan Kur’ânî unsurlar betimleyici-analitik bir yöntemle incelenecek; iktibas, telmih, tazmîn ve şiirsel yeniden inşa gibi teknikler çerçevesinde onun metinler arası ilişkide kurduğu derin tenâs örneklerle ortaya konacaktır. Bu çalışmada Şirazi’nin yalnızca Arapça yazdığı şiirleri ele alınacak ve Farsça şiirleri dışarda tutulacaktır.
Anahtar Kelimeler
Sâdî-i Şîrâzî, Arap Dili, Kur'an-ı Kerim, Şiir, Tenas, Kur'an etkisi
Kaynakça
- Ahmedi, S. A. Ş. (2023). Belâgat Müzikâyi Kur’ân-ı Kerim ve Kur’ân'ın Edebî Yaratımlar Üzerindeki Etkisi (Örnek Çalışma: Sa'dî'nin Arapça Şiirleri). Düfısılname-i Mutalât-I Edeb-i İslâmî, 2(6), 183 - 201.
- Bakhtin, M. (1981). The Dialogic Imagination: Four Essays (M. Holquist & C. Emerson, Trans.). Austin: University of Texas Press.
- Behaeddin, C. (2009). Muḳtebesāt Ḳurʾāniyye fī Şiʿr ed-Dr. Aḥmed el-Vāʾilī [Doktor Ahmed el-Vailî’nin Şiirinde Kur’ânî Alıntılar]. Mecelletü Ehlil-Beyt, (9), 123–140. https://publication.imamhussain.org/uploads/pdf/1636532471%D8%AF%D9%88%D8 %A7%D8%A9%2029.pdf
- Bennis, M. (1985). Soru Olarak Modernlik (1. baskı). Beyrut: Dârü’t-Tenwîr li’t-Tıbaʿa ve’n-Neşr.
- el-Bustani, K. (Ed.). (1978). Dīwān Antarah. Dār Beirut liṭ-Ṭibāʿah wa an-Nashr.
- ez-Zevzenî, A. (1985). Şerhu'l-muallakâti's-seb'a. Bayrût: Mektebetü'l-Maarif.
- İbrahim, A. (2000). el-Eserü’l-Arabî fî Edebi Sa‘dî eş-Şîrâzî (2. baskı). Kahire: ed-Dârü’s-Sekâfiyye li’n-Neşr.
- Kurtubî, M. (1964). el-Câmi’u li-Ahkâmi’l-Kur’ân. Kahire: Daru’lKütübi’l-Mısriyye.
- Mahfûz, İ. (1958). el-Tenâs fi şi‘r-i Sâdî. Dirâsât fî’l-Edeb el-‘Arabî, Kahire: Dâru’l-Meşrik.
- Muftah, M. (1985). Metnin Dinamiği (Yapı ve Gerçeklik) (1. baskı). Beyrut, Lübnan ve Kazablanka, Fas: el-Merkezü’l-ṯeḳāfī el-ʿArabī.