Ahmed-i Mahmud’un Zemîn-i Sûhte Adlı Eserinde İran-Irak Savaşının Yansımaları

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 429 - 452, 29.12.2025

Melek Gedik

https://doi.org/10.33201/iranian.1731622

Öz

Edebiyat, tarihsel süreçler dikkate alındığında yazar ve şairlerin savaşların bireyler ve toplumlar üzerindeki etkilerini anlatmaya ve anlamlandırmaya çalıştıkları bir mecra olmuştur. Bu anlamda İran edebiyatı incelendiğinde İran’ı siyasal, ekonomik ve toplumsal açıdan etkileyen İran-Irak savaşının edebiyata yansıdığı görülmektedir. 1980-1988 yılları arasında meydana gelen bu savaş birçok İranlı yazar tarafından eserlerine konu edilmiştir. Bu yazarlar kaleme aldıkları romanlarında cephede yaşananları, cephenin ardında verilen mücadeleleri, savaşın şehirlerde meydana getirdiği olumsuzlukları ve savaşın sebep olduğu göçleri tasvir etmişlerdir. Bu yazarlar arasında 1361/1982 yılında yayımlanan Zemîn-i Sûhte adlı eseriyle Ahmed-i Mahmud yer almaktadır. Savaş deneyimini Zemîn-i Sûhte eseriyle dile getiren Mahmud, İran-Irak savaşı ile birlikte İran halkının toplumsal ve ekonomik anlamda yaşadığı sıkıntıları işlemiştir. Eser, Ahmed-i Mahmud’un doğup büyüdüğü şehir olan Ahvaz’da bizatihi tecrübe ettiği savaş ortamını tasvir etmesi açısından tarihi bir olaya da kaynaklık etmektedir. Bu çalışmada, İran-Irak savaşının birey, toplum ve mekân üzerindeki yansımaları Ahmed-i Mahmud’un Zemîn-i Sûhte adlı eseri bağlamında ele alınmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

İran Edebiyatı , İran-Irak Savaşı , Ahmed-i Mahmud , Roman , Zemîn-i Sûhte

Reflections of The Iran-Iraq War In Ahmad Mahmoud’s Work Called Zamin-e Sukhteh

Öz

Considering historical processes, literature has been a medium through which writers and poets have tried to explain and make sense of the effects of wars on individuals and societies. In this sense, when Iranian literature is examined, it is seen that the Iran-Iraq war, which affected Iran politically, economically and socially, is reflected in literature. This war, which took place between 1980 and 1988, has been the subject of many Iranian writers' works. In their novels, these writers described the events that took place on the front lines, the struggles behind the front lines, the negative effects of war on cities, and the migrations caused by war. Among these writers is Ahmad Mahmoud with his work Zamin-e Sukhteh, published in 1361/1982. Mahmoud, who expressed his war experience in his work Zamin-e Sukhteh, dealt with the social and economic difficulties experienced by the Iranian people during the Iran-Iraq war. The work also draws on a historical event in that it depicts the war environment that Ahmad Mahmoud personally experienced in Ahvaz, the city where he was born and raised. In this study, the reflections of the Iran-Iraq war on the individual, society and space will be discussed in the context of Ahmad Mahmoud’s work Zamin-e Sukhteh.

Anahtar Kelimeler

Persian Literature , Iran-Iraq War , Ahmad Mahmoud , Novel , Zamin-e Sukhteh

Kaynakça

• Aygar Bacanlı, S. (2018). Defâ῾i mukaddes şairi Kayser-i Eminpûr’dan savaş için bir şiir. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (39), 205-220. https://doi.org/10.21497/sefad.443468.
• Balcı, M. (2017). Savaş ve kültür sempozyumu bildirileri. İçinde N. Kahraman, M. Turan, Ç. Dürüst ve T. Yılmaz (Ed.), Çağdaş İran şiirinde savaş ve Kayser Eminpûr’un savaş temalı şiirleri (s. 125-138). Kıbatek.
• Chevalier, J. & Gheerbrant, A. (1996). Dictionary of symbols. (Çev. J. Buchanan-Brown), Penguin Books. (Orijinal Yayın Tarihi 1969).
• Destgayb, A. (1378). Nakd-i âsâr-i Ahmed-i Mahmûd. İntişârât-i Muîn.
• Eren Soysal, E. (2020). Savaşın gölgesinde yazılan öyküler: Seyyid Mehdi Şucâî’nin öykülerinde savaşın izleri. Doğu Araştırmaları, 2(22), 35-46. https://dergipark.org.tr/tr/pub/doguedebiyati/issue/59299/808666
• Gülistân, L. (1374). Hikâyet-i hâl goftegû bâ Ahmed-i Mahmûd. Ketâb-i Mehnâz.
• Hasanbîgî, İ. (1392). Ceng ve românhâyeş. İntişârât-i Surûş.
• Hukûkî, M. (1377). Edebiyât-i emrûz-i İrân. Neşr-i Katre.
• İshâkyân, C. (1392). Nakd u berresî-yi âsâr-i Ahmed-i Mahmûd. İntişârât-i Nigâh.
• Mahmud, A. (1382). Zemîn-i sûhte. İntişârât-i Muîn.
• Mîr Âbidînî, H. (1377). Sed sâl-i dâstân nivîsî-yi İrân (C. III, s. 889; 1008-1009). Neşr-i Çeşme.
• Mîr Âbidînî, H. (1383). Sed sâl-i dâstân nivîsî-yi İrân. (C. IV, s. 1281). Neşr-i Çeşme.
• Pârsî Nejâd, K. (1380). Form, zebân ve muhtevâ (dâstânhâ-yi ceng). Edebiyât-i Dâstânî, (55), 21-23. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/193850
• Saʿidî, M. (1385). Rûykerdhâ-yi omde-i edebiyât-i dâstânî-yi ceng. Pejûheş-i Zebân ve Edebiyât-i Fârsî, (7), 21-34. https://www.sid.ir/paper/56115/fa
• Süleymânî, B. (1380). Tufeng ve terâzû (Nakd u Tahlîl-i Românhâ-yi Ceng). Neşr-i Rûzgâr.
• Şovhânî, A. (1389). Seyrî der român-i ceng-i dehe-i 60. Târîh-i Edebiyât, (65), 153-171. سیری در رمان جنگ دهه 60