The Examination Of Two Art Works Believed To Belong To Tahirzade

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 521 - 560, 29.12.2025

Mesude Hülya Doğru

https://doi.org/10.33201/iranian.1749429

Öz

Hüseyin Tahirzadeh Behzad was one of Iran's most important artists in the 20th century, as a teacher, miniaturist, illuminator, calligrapher, painter, caricaturist, and writer. He was born into a religious family in Tabriz, he took art lessons from Agamir Gaffar Isfahahi, despite his family's objections. He studied at the Tbilisi Academy of Fine Arts for three years, then returned to Tabriz at his family's insistence, his desire to learn painting overwhelmed him, and he completed his education at the Academy of Fine Arts (Sanayi-i Nefise Mekteb-i Ali) in Istanbul. In 1918, he began teaching miniature and Persian illumination at the Medresetü’l-Hattâtin. Between 1926 and 1929, he served as workshop manager at the Hereke Carpet Factory. He returned to Iran in 1936 at the request of the Shah of Iran and was appointed director of the Carpet Institution and the Conservatory of Fine Arts. He founded the Museum of Fine Arts and served as Director of Tehran Fine Arts until 1944. Upon his return to Istanbul, he worked in the Turkish Decorative Arts Department of the State Academy of Fine Arts from 1947 to 1955, also serving in administrative roles as head of the Turkish Decorative Arts Department. He died in 1963 and was buried in Iran. Within the scope of this study, some miniatures, illuminations and engravings that Tahirzade prepared during his time in Turkey will be discussed in detail. The claims and findings that the unsigned leather case with a rosette and gusset, adorned with two different miniatures in the Persian style, measuring 50x74 cm and located in the inventory of the Istanbul Museum of Painting and Sculpture, belongs to Tahirzade and that the person who made the case on the base of the miniatures was Sacit Okyay will be included.

Anahtar Kelimeler

Hüseyin Tahirzade Behzad , Sacit Okyay , Miniaturist , 20th Century , Miniature art

Tahirzade’ye Ait Olduğu Düşünülen İki Eser Hakkında İnceleme

Öz

Hüseyin Tahirzade Behzad muallim, minyatürcü, müzehhip, hattat, ressam, karikatürist, yazar olarak İran’ın 20. yüzyılda yetiştirdiği önemli sanatçılarındandır. Tebriz’de dindar bir ailede doğmuş; ailesinin karşı çıkmasına rağmen Agamir Gaffar İsfahahi’den resim dersleri almıştır. Tiflis Güzel Sanatlar Akademisi’nde üç yıl okumuş, ailesinin ısrarıyla Tebriz’e geri dönmüş; resim öğrenme arzusu ağır basınca da eğitimini İstanbul’da Sanayi-i Nefise Mekteb-i Ali’sinde tamamlamıştır. 1918 yılında Medresetü’l-Hattâtin’de minyatür ve İrankâri tezhib öğretmeye başlamıştır. 1926-29 yılları arasında Hereke Halı Fabrikası’nda atölye şefliği görevini sürdürmüştür. 1936 yılında İran Şah’ının isteğiyle İran’a dönmüş; Halı Müessesesinin direktörü ve Eski Sanayi ve Güzel Sanatlar Konservatuarı'nın direktörü olarak görevlendirilmiştir. Güzel Sanatlar Müzesi’ni kurmuş; kendisi de 1944 yılına kadar Tahran Güzel Sanatlar Müdürü olarak görev yapmıştır. İstanbul’a döndüğünde Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Türk Tezyini Sanatlar Bölümünde 1947-1955 yılları arasında çalışmış, Türk Süsleme Bölümü şefi olarak idari görev de yapmıştır. 1963 yılında vefat etmiş, İran’da defnedilmiştir. Bu çalışma kapsamında Tahirzade’nin Türkiye’de bulunduğu dönemlerde hazırladığı, minyatür, tezhib ve gravür çalışmalarından ulaşılabilenler detaylı olarak ele alınacaktır. İstanbul Resim Heykel Müzesi envanterinde bulunan 50x74 cm. ölçülerindeki İran tarzı birbirinden farklı iki minyatürle bezenmiş, imzasız şemseli ve köşebentli deri kab örneğinin Tahirzade’ye ait olduğuna ve minyatürlerin zeminlerindeki kabı yapan kişinin Sacit Okyay olduğuna dair iddialara ve bulgulara yer verilecektir.

Anahtar Kelimeler

Nakkaş , 20. Yüzyıl , Minyatür sanatı , Hüseyin Tahirzade Behzad , Sacit Okyay

Kaynakça

• Aliyeva, K. (2021). 20th century Azerbaijanı artıst Hüseyn Tahirzade Beyzad and his artistic activity in Turkey. 15. Uluslararası Türk Sanatı, Tarihi ve Folkloru Çevrimiçi Kongresi/ Sanat Etkinlikleri. Hacı Bektaşi Veli, Ahi Evran ve Türkçe Yılı Armağanı, 434-347. https://akademik.adu.edu.tr/aum/tsk/webfolders/files/20250617191111-LWD7P2JZTPX15FV7SCYL-SERVET.AKAR-23190671.pdf
• Ayverdi, İ. (2005). Menkıbe. İçinde Kubbealtı Lugatı, Kubbealtı Vakfı. https://lugatim.com/s/menk%C4%B1be
• Barın, E. (1975). En yeni Fatih divanı. Türkiyemiz Dergisi, 6 (16), 23-27.
• Behzad, H. T. (1953). Minyatür’ün tekniği. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (1), 29-32. https://dergipark.org.tr/tr/pub/auifd/issue/60848/901336
• Bir minyatür üstadı anlatıyor Tahirzade Hüseyin. Hayat Haftalık Mecmua, 4(22), Doğan Kardeş Yayını, 15.
• Bozkurt, N. (2010). Şemse. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. (C. 38, s. 518). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. https://islamansiklopedisi.org.tr/semse
• Bombardier, A. (2017). Twentieth- century mutations of Persian miniature painting: A testemony from the Iranian miniatuarist Hoseyn Behzad. Beitrage zur Islamichen Kunst und Archaologie Band 5. Verlag Media Library, 149-166. https://doi.org/10.29091/9783954906864/009
• Büyükkol, S., Öztütüncü, S. (2021). Türk mitolojisindeki Karga/Kuzgun imgesinin çağdaş Türk resim sanatına yansımaları. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. 14(33), 131-145. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/60650/860219
• Cezar, M. (1983). Güzel Sanatlar Akademisi’nden 100. yılda Mimar Sinan Üniversitesi’ne. İçinde Zeki Sönmez (ed.), (s.5-84). Mimar Sinan Üniversitesi’nin Güzel Sanatlar Eğitiminde 100. Yıl. Mimar Sinan Üniversitesi Yayını.
• Çakmak, Y. (2021). Türk cilt sanatında ‘yazma’ kavramı. Balıkesir İlahiyat Dergisi, (13), 221-248. https://dergipark.org.tr/tr/pub/baid/issue/63260/927414
• Çetin, Y. (2017). Türk sanatı bezeme ikonografisi açısından tavus kuşu figürlerinin bir değerlendirmesi. Kesit Akademi Dergisi. 3(9), 1-17. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kesitakademi/issue/59837/864638
• Çığ, K. (1971). Türk kitap kapları. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Kültür Hizmeti. Çoraklı, B. (2012). Çini ve seramiklerde Tavus Kuşu figürü. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 6, 7-16. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mahder/issue/60650/860219
• Derman, F. Ç. (2024). Müzehhip Muhsin Demironat 1907-1983. Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı Neşriyatı.
• Derman, F.Ç. (2013). Rikkat Kunt Hoca Hanım 1903-1986. Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı Neşriyatı.
• Derman, U. (2003). Medresetü’l-Hattâtîn. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 28, s. 341-342). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. https://islamansiklopedisi.org.tr/medresetul-hattatin
• Derman, U. (2006). Medresetü’l-Hattâtîn’e dair. İçinde Zeynep Tarım (ed.), (s.511-548). Prof. Dr. Mübahat Kütükoğlu’na armağan. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayını.
• Derman, U. (2007). Medresetü’l-Hattâtîn’in açılışına dair mühim bir belge. Antik&Dekor Antika, Dekorasyon ve Sanat Dergisi, (100), 228-234.
• Diba, L.(1989). Behzad, Hosayn. İçinde Encyclopaedia İranica. IV, Fasc. 2, 114. https://www.iranicaonline.org/articles/behzad-hosayn-painter/
• Dingeç, E. (2011). 18. yüzyılın ikinci yarısında saray atlarının binit takımları. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 12 (20), 1-20. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosbilder/issue/23130/247049
• Doğanay, A. (2004). Türk sanatında pelengî ve şâhî benek nakışları ya da çintamani yanılgısı. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi. (17), 193-218. https://dergipark.org.tr/tr/pub/divan/issue/25946/273349
• Doğru, M. H. (2022). İstanbul Üniversitesi’ne âit bazı albümlerde Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver çalışmaları. Turkish Studies-International Periodical for The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. (17) 5, 1007-1032. http://dx.doi.org/10.7827/Turkishstudies.63897
• Doğru, M. H. (2013). Akademi ilk kuşak tezhip hocalarının Resim ve Heykel Müzesi’ndeki eserleri. İçinde Ahmet Aytaç (ed.), (s. 135-144) VII. Uluslararası Türk Sanatı, Kültürü ve Kültürel Mirası Koruma Sempozyumu/Sanat Etkinlikleri, Azerbaycan Halkının Lideri Haydar Aliyev’in doğumunun 90. Yıldönümü Anısına.
• Esiner Özen, M. (2017). Türk cilt sanatı. (2. bs.). İşaret Yayınları.
• Esiner Özen, M. (1998). Türk cilt sanatı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Güldaş, A. (1993). Çeng. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 8, s. 268-269). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. https://islamansiklopedisi.org.tr/ceng
• Gültepe, R. (2018). Atın hareketi. At sayısı. Z Kültür Sanat Şehir Mevsimlik Tematik Dergi. (3), 34-35. https://www.zdergisi.istanbul/bu-sayi/?sayi=3
• Gümüşhan, H. (2019). Türk cilt sanatında Necmettin Okyay ve talebelerinin eserleri. (Kayıt No:549706) [Yüksek lisans tezi T.C. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Gündüz, H. (2000). Atatürk ve geleneksel sanatlar. İçinde Irwin Cemil Schick (ed.), (341-346). M. Uğur Derman 65. yıl armağanı. Sabancı Üniversitesi Yayını.
• İpşirli Argıt, B. (2019) Osmanlı İstanbul’unda giyim kuşam. İçinde Antik Çağdan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi. 4, (ss. 230-246), İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayını. https://istanbultarihi.ist/118-osmanli-istanbulunda-giyim-kusam
• Kaybettiklerimiz. (1963) Türk san’atı tarihi araştırmaları ve incelemeleri I. İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Türk San’atı Tarihi Enstitüsü Yayınları 1,789.
• Mahir, B. (2012). Osmanlı minyatür sanatı. Kabalcı Yayıncılık.
• Mehrpooya, J. (1988). Profesör Hossein Taherzadeh Behzad, Müzeler Dergisi, 8, 1-8.
• Mark, J. J. (2020, Ocak 16). Eski İran tanrıları, kahramanları ve yaratıkları- Tam Liste [Ancient Persian Gods, Heroes, and Creatures-The Complete List]. (Çevirmen T. Köse). World History Encyclopedia. https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-1488/eski-iran-tanrilari-kahramanlari-ve-yar atiklari/
• Mesara, G. (1992). Medresetü’l Hattatin yılları ve ötesi. Antik&Dekor Antika, Dekorasyon ve Sanat Dergisi, (17), 60-64.
• Özcan, Y. (1990). Türk kitap sanatında şemse motifi. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Sayar, A. G. (1994). A. Süheyl Ünver hayatı, şahsiyeti ve eserleri 1898-1986. Ötüken Yayınevi.
• Shahmari, S. (2014). Osmanlı ve İran minyatürlerinde figür anlayışın etnografik açıdan incelemesi, (Kayıt No. 366969) [Yüksek lisans tezi T.C. Atatürk Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Soleyli, A. (1952). İran. Ettilaat Gazetesi Neşriyatı.
• Şanes Doğru, M. H. (2024). 20. yüzyılda hazırlanmış iki Fatih albümünde bulunan fatih portreleri hakkında. Zeitschrift für die Welt der Türken / Journal of World of Turks [ZfWT], (16) 3, 261-276. https://www.dieweltdertuerken.org/makale-detay/20-yuzyilda-hazirlanmis-iki-fatih albumunde-bulunan-fatih-portreleri-hakkinda-1039
• Şanes Doğru, M.H. (2022). Ord. Prof. Dr. A. Süheyl Ünver’e ait diploma desenleri Zeitschrift für die Welt der Türken / Journal of World of Turks[ZfWT], (14) 2 239‐ 258. https://www.dieweltdertuerken.org/makale-detay/ord-prof-dr-a-suheyl-unver-e-ait-diploma-desenleri-858
• Taşkale, F. (1991). Fatih Divanı. Antik&Dekor Antika, Dekorasyon ve Sanat Dergisi, (13), 28-31.
• Taşkale, F. (2008). Fatih Divanı. El Sanatları İstanbul Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eğitimi Kursları (İSMEK) El Sanatları Dergisi, (6), 06-17.
• Uluç, L. (2006). Türkmen valiler Şirazlı ustalar Osmanlı okurlar XVI. yüzyıl Şiraz elyazmaları. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Ünver, Mesera, G.& İrteş, S. (2016), Türk tezyini sanatlarında A. Süheyl Ünver ve yeni terkipleri. Nakkaş Tezyini Sanatlar Merkezi.
• Yılmaz, A & Toraman, A. (2011). Türk kültüründe at kuyruğu bağlama ve kesme geleneği üzerine bazı teknikler. History Studies (International Journal of History), (12), 745-763. https://www.historystudies.net/turk-kulturunde-at-kuyrugu-baglama-ve-kesme- gelenegi- uzerine- bazi-tetkikler_1673