BİLİŞSEL VE DUYGUSAL EĞİLİMLERİN FİNANSAL KARAR VERME SÜREÇLERİNE ETKİSİNİN DAVRANIŞSAL FİNANS AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ: SAĞLIK PROFESYONELLERİ ÜZERİNE BİR UYGULAMA

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 26 - 57, 02.01.2026

Ayşe Yıldırım Özdemir , Şakir Sakarya

https://doi.org/10.18825/iremjournal.1766418

Öz

Sağlık profesyonellerinin finansal kararları ve bu kararları etkileyen eğilimler hakkında literatürde çok fazla araştırma bulunmamaktadır. Bu nedenle araştırmada sağlık profesyonellerinin finansal karar verme sürecinde bilişsel ve duygusal eğilimlerin etkilerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırmanın bu konuda literatüre katkı sağlaması beklenmektedir. Araştırmanın örneklemini Elazığ Fırat Üniversitesi Hastanesinde çalışan 668 sağlık profesyoneli oluşturmaktadır. Bu araştırma ile 4 bilişsel ve duygusal eğilimin (aşırı güven, kayıptan / pişmanlıktan kaçınma, sürü davranışı ve aşinalık eğilimi) sağlık profesyonellerinin finansal karar verme süreçlerindeki etkisi araştırılmıştır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak anket yöntemi kullanılmıştır. Anket yöntemi ile toplanan veriler SPSS 25 paket programıyla Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve t testi ile analiz edilmiştir. Yapılan analizlerin sonucunda sağlık profesyonellerinin finansal karar verme süreçlerinde bilişsel ve duygusal eğilimlerden; aşırı güven, aşinalık eğilimi, kayıptan/pişmanlıktan kaçınma ve sürü davranışından etkilendikleri sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

davranışsal finans, , karar verme, , bilişsel ve duygusal eğilim, , sağlık profesyoneli

Kaynakça

• Agrawal, K. 2012. A conceptual framework of behavioural biases in finance. The IUP Journal of Behavioural Finance, 9(1): 7-18.
• Akal, M., & Kılıç, E. 2020. Bireylerin finansal yatırım kararlarını etkileyen davranışsal faktörler: İ.B.B mali hizmetler birimi çalışanları örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 16(1):131-154.
• Alalwani, M., & Dayı F. 2019. Bireysel yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi: Irak Menkul Kıymetler Borsası’nda bir uygulama. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(4): 3289-3313.
• Annapurna, R., & Basri, S. 2024. The influence of emotional intelligence and behavioural biases on mutual fund churning frequency: Evidence from India, Acta Psychologica 248: 104426.
• Armansyah, R. F. 2022. Herd instinct bias, emotıonal biases, and information processing biases in investment decisions. Jurnal Manajemen Dan Kewirausahaan, 24(2): 105-117.
• Arslan, E., & Boztosun, D. 2022. Demografik faktörler ve davranışsal finans: bireysel yatırımcılar üzerine bir araştırma. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 4(1): 30-46.
• Asoy, E., & Saldanlı A. 2017. Yatırımcılar rasyonel midir? BİST'te aşırı güven ve aşırı optimizm ön yargıları üzerine bir çalışma. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(1): 101-114.
• Ateş, A. 2007. Finansal yatırımların davranışsal finans açısından değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
• Aydın İ. 2020. İş yaşamında stres. (5. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Aydın, S. 2023. Kayıptan kaçınma, iyimserlik ve sürü eğilimleri ile kaybetme korkusunun yatırım kararına etkisinin analizi. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 6(Özel Sayı): 75-90.
• Aydın, Ü., & Ağan, B. 2016. Rasyonel olmayan kararların finansal yatırım tercihleri üzerindeki etkisi: Davranışsal finans çerçevesinde bir uygulama. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(2): 95-112.
• Ayrancı, A. E. 2020. Bireylerin yatırım kararlarının davranışsal finans yaklaşımıyla incelenmesi: Akademisyenlere yönelik değerlendirme. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1): 13-29.
• Ayyıldız Ünnü, N. A., Çapraz B., Kelgökmen İliç D., & Kesken J. 2017. Stratejik karar verme sürecinde rasyonelliğin sınırlarını bir aile işletmesi örneği üzerinden incelemek. Sosyal Bilimler Dergisi, 4(12): 55-80.
• Bakan, İ., & Büyükbeşe, T. 2005. Katılımcı karar verme: çalışanlar hangi düzeyde kararlara katılmak isterler? Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(2): 23-47.
• Baker, H. K., & Ricciardi, V. 2014. How biases affect investor behaviour. The European Financial Review, February – March: 7-10.
• Barberis, N., & Huang, M. 2001. Mental accounting, loss aversion, and individual stock returns. The Journal of Finance, 56(4): 1247-1292.
• Bashir T., Rasheed U., Raftar S., Fatima S., & Maqsood M. 2013. Impact of behavioral biases on ınvestors decision making: male vs female. IOSR Journal Of Business and Management (IOSR-JBM), 10(3): 60-68.
• Başcı, E. S., Karaca, S. S., & Güler, E. 2020. Yatırımcıların demografik özelliklerinin yatırımcı davranışına etkileri. Malatya Turgut Özal Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(2): 77-99.
• Boyraz, E. 2021. Karar vermeye giriş. A. Tüzemen & E. Aslan (Editörler). Karar vermenin el kitabı yöneticiler için karar verme teknikleri ve örnek problem çözümleri içinde (ss. 27-78). (1. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık
• Ceyhan, İ. F., & Güller, R. 2023. Yatırımcı profilleri ile yatırım kararlarını etkileyen davranışsal eğilimler arasındaki ilişkinin analizi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(26): 535-566.
• Chang, E. C., Cheng, J. W., & Khorana, A. 2000. An examination of herd behavior in equity markets: An international perspective. Journal of Banking and Finance, 24(10): 1651-1679.
• Chew, S. H., Ebstein, R. P., & Zhong, S. 2012. Ambiguity aversion and familiarity bias: Evidence from behavioral and gene association studies. Journal of Risk and Uncertainty, 44(1): 1-18.
• Çitilci, A. T. 2015. Para ve psikoloji. (2. Baskı). İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım.
• Demirel, E., & Yelkikalan, N. 2020. Karar verme sürecinde yatırımcıları etkileyen bilişsel ve duygusal önyargılar. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal,6(39): 2583-2593. https://smartofjournal.com/DergiTamDetay.aspx?ID=717
• Devenow, A., & Welch, I. 1996. Rational herding in financial economics. European economic review, 40(3-5): 603-615.
• Doğru, B. N., & Büyükakın, F. 2020. Kurumsal yatırımcıların karar alma aşamalarına davranışsal finans perspektifinden bakış: Kocaeli ili imalat sanayi uygulaması. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 6(4): 13-22. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ead/issue/59522/856069
• Donkers, B., & Van Soest, A. 1999. Subjective measures of household preferences and financial decisions. Journal of Economic Psychology, 20(6): 613-642.
• Ece, S. 2017. Bireysel yatırımcıların yatırım davranışlarına yönelik bir araştırma. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(53): 474-501.
• Edwards, W. 1954. The theory of decision making. Psychological Bulletin, 51: 380-417.
• Fellows, L. K. 2004. The cognitive neuroscience of human decision making: a review and conceptual framework. Behavioral and Cognitive Neuroscience Reviews, 3(3):159-172
• Garling, T., Kirchler, E., Lewis, A., & van Raaij, F. 2009. Pschology, financial decision making, and financial crises. Psycological Science in the Public Interest, 10(1): 1-47.
• Geetha, S. N. 2019. Herd behavior of investments: An assessment of Indian stock market. Indian Journal of Research, 8(7): 186-188.
• Graham, J. F., Stendardi, E. J., Myers, J. K., & Graham, M. J. 2002. Gender differences in investment strategies: An information processing perspective. International Journal of Bank Marketing, 20(1): 223-238.
• Gül, M., Ekşi, İ. H., & Sürme, M. 2017. Davranışsal finans açısından altın yatırımcılarının davranışlarının incelenmesi: Gaziantep örneği. Maliye Finans Yazıları, 108: 143-165.
• Gümüş, F. B., Koç, M., & Agalarova, M. 2013. Bireysel yatırımcıların yatırım kararları üzerinde etkili olan demografik ve psikolojik faktörlerin tespiti üzerine bir çalışma: Türkiye ve Azerbaycan uygulaması, Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(6): 71-93.
• Hamurcu, Ç. 2019. Ruhsal dayanıklılık finansal kaçınma eğilimlerini etkiler mi? Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 5(1): 254-269.
• Hassan, T. R., Khalid, W., & Habib, A. 2014. Overconfidence and loss aversion in investment decisions: a study of the impact of gender and age in Pakistani perspective. Research Journal of Finance and Accounting, 5(11): 148-157.
• Hirshleifer, D., & Hong Teoh, S. 2003. Herd behaviour and cascading in capital markets: A review and synthesis. European Financial Management, 9(1): 25-66.
• Hung, S. Y., Ku, Y. C., Liang, T. P., & Lee, C. J. 2007. Regret avoidance as a measure of DSS success: An exploratory study. Decision support systems, 42(4): 2093-2106.
• Jianakoplos, N. A., & Bernasek, A. 1998. Are women more risk averse? Economic Inquiry, 36(4): 620-630.
• Kahneman, D. & Tversky, A. 1979. Prospect Teory: An Analysis of Decision Under Risk, Econometrica: Journal of The Econometric Society, Vol. 47, No: 2: 263-292.
• Kendir, E., & Ateş, B. A. 2024. Kripto Para Piyasası ve Yatırımcı Eğilimleri Analizi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1): 1-24.
• Kermer, D. A., Driver-Linn, E., Wilson, T. D., & Gilbert, D. T. 2006. Loss aversion is an affective forecasting error. Psychological science, 17(8): 649-653.
• Köroğlu, Ç., Kazan, H. G., & Temel, E. 2022. Covid-19 pandemi sürecinde finansal yatırım alışkanlıkları ve davranışsal finans eğilimleri. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 29(1): 1-25.
• Kumar, S., & Goyal, N. 2015. Behavioral biases in investment decision making. Qualitative Research in Financial Markets, 7(1): 88-108.
• Kuzu, S., & Çelik, İ. E. 2020. Borsa İstanbul'da sürü davranışı varlığının test edilmesi: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 4(2): 363-375.
• Küçükay, A. 2018. Karar vermenin psikolojisi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 9(35): 607-640.
• Lekovic, M. 2020. Cognitive biases as an integral part of behavioral finance. Economic Themes, 58(1): 75-96.
• Levin, I. P., Snyder, M. A., & Chapman, D. P. 1988. The interaction of experiential and situational factors and gender in a simulated risky decision making task. Journal of Psychology, 122(2): 173–181.
• Nofsinger, J. R. 2014. Yatırım psikolojisi. (5. Baskı). (Çev. S. Gazel). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Özevin, O., & Öncü, M. A. 2017. Kadınların yatırım alışkanlıklarının davranışsal finans açısından değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(61): 583-601.
• Özmerdivanlı, A. 2023. Bireysel Yatırım Kararlarında Etkili Olan Faktörlerin Davranışsal Finans Yaklaşımı ile İncelenmesi: Karaman İlinde Bir Uygulama. Uşak Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2): 38-65.
• Özsevgeç, T. 2019. Nicel Veri Analizi. H. Özmen ve H. Karamustafaoğlu (Editörler), Eğitimde araştırma yöntemleri içinde (ss. 440-459). (2. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Öztürkkal, B. 2013. Bireysel Yatırımcı Davranışı Analizi: Anket Çalışması. İktisat İşletme ve Finans, 28(326): 67-92. Peterson, R. L. (2012). Karar anı: Aklın para üzerindeki gücü. (Çev: C. Feyyat). İstanbul: Scala Yayınevi.
• Pikulina, E., Renneboog, L., & Tobler, P. N. 2017. Overconfidence and investment: An experimental approach. Journal of Corporate Finance, 43: 175-192.
• Pompian, M. M. 2006. Behavioral finance and wealth management: how to build optimal portfolios that account for ınvestor biases. New Jersey: John Wiley and Sons.
• Powell, M., & Ansic D. 1997. Gender differences in risk behaviour in financial decisionmaking: An experimental analysis. Journal of Economic Psychology, 18: 605–628.
• Rabin, M., & Thaler, R. H. 2001. Anomalies: Risk aversion. Journal Of Economic Perspectives, 15(1): 219-232.
• Sefil, S., & Çilingiroğlu, H. K. 2011. Davranışsal finansın temelleri: Karar vermenin bilişsel ve duygusal eġilimleri, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(19): 247-268
• Seiler, M., Seiler, V., Traub, S., & Harrison, D. 2008. Familiarity bias and the status quo alternati ve Journal of Housing Research, 17(2): 139-154.
• Sektioğlu, İ. & Sezgin, A. (2021). Kripto paralarda sürü psikolojisi manipülasyona mı neden oluyor. A. G. Yiğit ve M. Yiğit (Editörler). İktisadi konulara davranışsal yaklaşım içinde (S. 179-186), (1. Baskı). Ankara: Gazi Kitapevi.
• Shao, A.T. 2002. Marketing research: an aid to decision making, South-Western/Thomson Learning.
• Sharpe, W. F., 1964. Capital asset prices - a theory of market equilibrium under conditions of risk. Journal of Finance XIX (3): 425– 42.
• Statman, M. 1999. Behaviorial finance: past battles and future engagements. Financial Analysts Journal, 55(6): 18-27.
• Sunden, A. E., & Surette, B. J. 1998. Gender differences in the allocation of assets in retirement savings plans. The American Economic Review, 88(2): 207–211
• Tabachnick, B. G., & Fidell, S. 2013. Using multivariate statistics (6th ed.) Boston: Pearson.
• Tekin, B. 2019. Yatırım aracı seçiminde kendine aşırı güven ve cinsiyetin rolü: Üniversite öğrencileri üzerine bir uygulama. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 11(20): 279-295.
• Tekin, B., & Cengiz, S. 2020. Kendine aşırı güven ve kayıptan kaçınma önyargıları yatırım kararlarında önemli bir faktör mü? Global Journal of Economics and Business Studies, 9(17): 38-54.
• Tversky, A. & Kahneman, D. 1974. Judgment under uncertainty: heuristics and Biases, Science, New Series, Vol. 185, No. 4157. (Sep. 27, 1974): 1124-1131. http://links.jstor.org/sici?sici=0036-8075%2819740927%293%3A185%3A4157 %3C1124%3AJUUHAB%3E2.0.CO%3B2-M
• Uğur, Z. B., & Artık, A. 2017. İnsan rasyonel bir varlık mıdır? Katre Uluslararası İnsan Araştırmaları Dergisi, (3): 15-39.
• Ünlübulduk, S. N., İskenderoğlu, Ö., & Karadeniz, E. 2023. Yatırımcı önyargılarının işlem hacmi üzerine etkisi: Borsa İstanbul sektör endeksleri üzerinde bir araştırma. Alanya Akademik Bakış, 7(2): 671-695.
• Virigineni, M., & Rao, M. B. 2017. Contemporary developments in behavioural finance. International Journal of Economics and Financial Issues, 7(1): 448-459.
• Yıldız, A. 2019. İşletme alanında nicel araştırma yöntemleri ve yayın etiği SPSS komutlu. (1. Baskı). Ankara: Gazi Kitapevi.
• Yücesoy, Ü. 2014. Firmaların finansal kararlarında uyguladıkları finansal karar yöntemleri ve karar ağacı uygulaması. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yürekli, A., & Yılmaz, H. 2021. Bireysel yatırımcıların finansal davranış eğilimleri ve bu eğilimlere etki eden faktörler. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 23(1): 1-21.
• Zeelenberg, M., & Beattie, J. 1997. Consequences of regret aversion 2: Additional evidence for effects of feedback on decision making. Organizational Behavior and Human Decision Processes,72(1): 63-78.