Ortaokul öğrencilerinin coğrafi işaretli ürün farkındalık algılarında tanıtım etkinliklerinin rolü: Giresun örneği

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 71 - 99, 31.12.2025

Fatih Aktürk , Eyüphan Bahadır

https://doi.org/10.47615/issej.1756699

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin Giresun’ a özgü coğrafi işaretli ürünler hakkındaki farkındalık algılarında, tanıtım etkinlikleri öncesi ve sonrası meydana gelen değişimi incelemektir. Araştırmada karma yöntem deseni kullanılmıştır. Nicel veriler retrospektif ön-son test içeren kesitsel tarama modeliyle; nitel veriler ise özel durum çalışması deseniyle elde edilmiştir. Çalışma grubunu, Giresun ili Görele ilçesindeki bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 50 gönüllü öğrenci oluşturmuştur. Veriler, afiş, sunum, sergi ve ikram gibi tanıtım etkinliklerinden sonra uygulanan anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Kapalı uçlu sorular frekans ve yüzde ile; açık uçlu sorular ise içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre, öğrencilerin %78’ i tanıtım öncesinde Giresun’ un coğrafi işaretli ürünleri hakkında bilgi sahibi olmadığını belirtmiştir. Tanıtım etkinliklerinin ardından öğrencilerin %68’ i bu ürünleri tanıdığını ifade etmiştir. En çok fark edilen ürünler Giresun fındık ezmesi, Çavuşlu ekmeği ve Piraziz elması olmuştur. Öğrenci görüşlerinden elde edilen temalara göre, öğrenciler yerel ürünleri tanımış, bu ürünleri beğenmiş ve sahiplenme eğilimi göstermiştir. Ayrıca, tanıtım süreci sonunda öğrencilerin yerel ürünler hakkındaki farkındalık algılarının arttığı görülmüştür. Sonuç olarak, eğitim ortamlarında yapılan tanıtım etkinliklerinin, öğrencilerin yerel değerlere ve coğrafi işaretli ürünlere ilişkin farkındalık algılarını artırmada etkili olduğu gözlemlenmiştir. Çalışma, yerel bilinç oluşturma amacıyla benzer etkinliklerin eğitim süreçlerine dâhil edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Coğrafi işaret , Farkındalık , Ortaokul Öğrencileri , Giresun

Etik Beyan

Bu çalışma, Giresun İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün 18.12.2024 tarihli ve MEB.TT.2024.011747 sayılı izni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında yer alan öğrencilerin velilerinden bilgilendirilmiş gönüllü onam formları alınmış; veri toplama sürecinde gizlilik, gönüllülük ve etik ilkelere titizlikle uyulmuştur.

The role of promotional activities in developing middle school students' perceptions of awareness of geographical indication products: a case study from Giresun

Öz

This study examined changes in perceived awareness levels of middle school students regarding geographically indicated (GI) products specific to Giresun before and after promotional activities. A mixed-method design was employed. Quantitative data were collected through a cross-sectional survey model incorporating a retrospective pre-posttest, while qualitative data were gathered using a case study approach. The study group consisted of 50 voluntary students from a public middle school in Görele district, Giresun province. Data were collected via a questionnaire administered after promotional activities (posters, presentations, exhibitions, and tastings). Closed-ended questions were analyzed using frequency and percentage distributions; open-ended questions were examined through content analysis. Findings revealed that 78% of students lacked prior knowledge of GI products specific to Giresun before the promotion. Following the activities, 68% reported recognizing these products, with the most frequently identified being Giresun hazelnut paste, Çavuşlu bread, and Piraziz apple. Thematic analysis of student responses indicated that they recognized local products, developed positive attitudes toward them, and demonstrated a sense of ownership. Additionally, students' perceived awareness of local products significantly increased after the promotional process. In conclusion, school-based promotional activities were observed to be effective in enhancing students' perceptions of awareness local products and geographic indication-labeled products, highlighting the need to include similar activities in educational programs to foster local awareness.

Anahtar Kelimeler

Geographical Indication , Awareness , Middle School Students , Giresun.

Kaynakça

• Altuntaş, A., & Gülçubuk, B. (2014). Yerel kalkınmada yaygınlaşan bir araç olarak geleneksel gıdalar ve geleneksel gıda mevzuatının yaygınlaştırılabilirliği. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University (JAFAG), 31(3), 72-80.
• Aktaş, A. C., Akgül, O. & Gökdemir, S. (2023). Turist rehberlerinin coğrafi işaretli ürünlere yönelik farkındalıkları. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel (JOGHAT), 6(2), 738-755. http://dx.doi.org/10.33083/joghat.2023.297
• Balık, H. İ. (2024). Coğrafi işaret tescilli Giresun tombul fındığının bazı özellikleri. Bahçe, 53(Özel Sayı 1), 49-55. https://doi.org/10.53471/bahce.1481823
• Bandura, A., & Walters, R. H. (1977). Social learning theory (Vol. 1, pp. 141-154). Englewood Cliffs, NJ: Prentice hall. Belletti, G., Marescotti, A., & Touzard, J. M. (2017). Geographical indications, public goods, and sustainable development: The roles of actors’ strategies and public policies. World development, 98, 45-57. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2015.05.004
• Bülbül, H. (2016). Müze ile eğitim yoluyla ortaokul öğrencilerinde kültürel miras bilinci oluşturma. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(3), 681-694.
• Cebeci, H., & Şen, M. A. (2020). Coğrafi işaret tescilli soğuk bir lezzet: Görele Dondurması. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 4(2), 197-217.
• Ceylan, Y., & Samırkaş Komşu, M. (2020). Coğrafi işaretli ürünlerin bölgesel turizmin gelişimi açısından değerlendirilmesi: Siirt ili örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, 59, 75. http://dx.doi.org/10.33083/joghat.2023.297
• Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Sage.
• Çalışkan, V., & Koç, H. (2013). Türkiye’de coğrafi işaretlerin dağılış özelliklerinin ve coğrafi işaret potansiyelinin değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 17(28), 193-214.
• Çavuş, O., & Eker, Ş. (2022). Coğrafi işaretli ürünlerin sürdürülebilir gastronomi turizmi bağlamında değerlendirilmesi: Bolu Kanlıca Mantarı, Mengen örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 303-320.
• Çengelci, T. (2012). Sosyal bilgiler öğretim programında somut olmayan kültürel mirasın yeri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 185-203.
• Çepni, S. (2014). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (Geliştirilmiş 7. baskı). Celepler Matbaacılık.
• Demir, M. & Dalgıç, A. (2022). Examining gastronomy festivals as the attractiveness factor for tourism destinations: The case of Turkey. Journal of Convention & Event Tourism, 23(5), 412-434. http://dx.doi.org/10.1080/15470148.2022.2089797
• Denk, E., ve Sanalan Bilici, N. (2023). Coğrafi işaretler hakkında yerel yönetici değerlendirmelerinin analizi. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel (JOGHAT), 6(1). http://dx.doi.org/10.33083/joghat.2023.266
• Eccles, J. S. (1999). The development of children ages 6 to 14. The future of children, 30-44.
• Ekinci, E., & Gök, İ. (2022). Giresun’a ait coğrafi işaretli Görele dondurmasının tüketiciler tarafından değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 6(2), 339-356.
• Erik, U., & Pekerşen, Y. (2018). Konya ilinin coğrafi işaretli gastronomik ürünlerinin bölge turizminin gelişimi açısından değerlendirilmesi. Journal of Social And Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(3), 4866-4877. https://doi.org/10.26450/jshsr.964
• Everest, B., Aker, A., Çıracı, B., & Ege, R. U. (2022). Çiftçilerin coğrafi işaretli ürünlere yönelik bilgi düzeyleri ile bilgilenme isteklerinin analizi: Çanakkale ili örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 9(4), 1123-1130.
• Gardner, H. (2011). Frames of mind: The theory of multiple intelligences. Basic books.
• Goleman, D. (2005). Emotional intelligence: Why it can matter more than IQ. Bantam. Gökovalı, U. (2007). Coğrafi işaretler ve ekonomik etkileri: Türkiye örneği. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(2), 141–160.
• Gündoğdu, G. (2006). Türk hukukunda coğrafi işaret kavramı ve korunması. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Güngör, H., Öztürk, H. M., & Ogelman, H. G. (2022). Okul öncesi eğitimi öğretmenliği lisans öğrencilerinin “kültürel miras” kavramına ilişkin algılarına yönelik metafor analizi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 511-521. https://doi.org/10.33206/mjss.984027
• Hayes, A. F., & Krippendorff, K. (2007). Answering the call for a standard reliability measure for coding data. Communication methods and measures, 1(1), 77-89.
• Howard, G. S. (1980). Response-shift bias: A problem in evaluating interventions with pre/post self-reports. Evaluation review, 4(1), 93-106. https://doi.org/10.1177/0193841X8000400105
• İçli, G. E., & Anıl, N. K. (2022). Coğrafi işaretler ve Kırklareli beyaz peyniri. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 8(4).
• Kalekahyası, S., & Göktaş, B. (2022). Coğrafi işaret almış yöresel ürünlerin bilinirlik düzeyi ve tüketici tutumlarına etkisi: Bayburt ili örneği. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(3), 673-702.
• Kan, M., Gülçubuk, B., & Küçükçongar, M. (2012). Coğrafi işaretlerin kırsal turizmde kullanılma olanakları. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012(1), 93-101.
• Karasar, N. (2013). Bilimsel araştırma modelleri (25. baskı). Nobel Yayıncılık.
• Özdemir, M. (2020). Coğrafi işaretler ve Türk mutfak kültüründe bir imge: Espiye Pidesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(25), 92-104. https://doi.org/10.33692/avrasyad.836094
• Paslı, M. M. (2021). Coğrafi işaretli gastronomi ürünleri üzerine bir araştırma: Giresun ili örneği. Tourism and Recreation, 3(1), 93-99.
• Paivio, A. (1990). Mental representations: A dual coding approach. Oxford university press.
• Piaget, J., & Inhelder, B. (2008). The psychology of the child. Basic books.
• Rohs, F. R. (1999). Response shift bias: A problem in evaluating leadership development with self-report pretest-posttest measures. Journal of Agricultural Education, 40(4), 28-37. https://doi.org/10.5032/jae.1999.04028
• Sandıkcı, M., Kazan, İ., & Baydeniz, E. (2022). Ege Bölgesi’nde coğrafi işaret tesciline sahip gastronomik ürünlerin tescil belgesi kullanım düzeyinin belirlenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2393-2408.
• Sürücü, O., & Başar, M. E. (2016). Kültürel mirası korumada bir farkındalık aracı olarak sanal gerçeklik. Artium, 4(1), 13-26.
• Süslü, C. Eryılmaz, G. & Demir, E. (2020). Coğrafi işaretli ürünlerin gastronomi kapsamında değerlendirilmesi: Mersin ili örneği. Journal of Recreation and Tourism Research, 7(2), 135-149. https://doi.org/10.31771/jrtr.2020.58
• Tekelioğlu, Y. (2019). Coğrafi işaretler ve Türkiye uygulamaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 47-75.
• Tekelioğlu, Y., & Demirer, R. (2008). Küreselleşme sürecinde yöresel ürünler ve coğrafi işaretlerin geleceği. İGEME’den Bakış, 36, 1-716.
• Tepe, S. (2008). Coğrafi işaretlerin ekonomik etkileri. Uzmanlık Tezi, Türk Patent Enstitüsü Markalar Dairesi Başkanlığı, Ankara.
• Tregear, A., Arfini, F., Belletti, G., & Marescotti, A. (2007). Regional foods and rural development: The role of product qualification. Journal of Rural studies, 23(1), 12-22. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2006.09.010
• Türk Patent ve Marka Kurumu. (2024a, 30 Aralık). Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı. https://www.turkpatent.gov.tr/cografi-isaret
• Türk Patent ve Marka Kurumu. (2024b, 30 Aralık). Giresun iline özgü coğrafi işaret tescilli ürünler. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=28&tur=&urunGrubu=&adi=
• Türk Patent ve Marka Kurumu. (2024c, 30 Aralık). Tescil ve başvuru sayıları. https://ci.turkpatent.gov.tr/Statistics/RegistrationAndApplication
• UNESCO. (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://ich.unesco.org/en/convention
• Yağmur, Y., & Kardeş, M. (2023). Coğrafi işaret kavramıyla ilgili ulusal yazında gerçekleştirilen çalışmaların incelenmesi. Journal of Tourism Intelligence and Smartness, 6(3), 224-233. https://doi.org/10.58636/jtis.1383922
• Yenipinar, U., Köşker, H., & Karacaoğlu, S. (2014). Turizmde yerel yiyeceklerin önemi ve coğrafi işaretleme: Van otlu peyniri. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 2(2), 13-23.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin Yayıncılık.