Sosyal bilgiler öğretiminde umut eğitimi: Bir literatür analizi

Öz

Bu çalışma, eğitimde umut kavramını ve umut eğitimi alanındaki araştırmaları incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmanın temel soruları, umut temelli müdahalelerin bireylerin umut düzeylerini artırmadaki etkinliği, umut ile psikolojik ve akademik değişkenler arasındaki ilişkiler ve alandaki kavramsal ve betimleyici çalışmaların kapsamı ile sınırlılıklarıdır. Araştırma, ulusal ve uluslararası literatür taraması yöntemiyle yürütülmüş; ilgili çalışmalar temalar doğrultusunda sınıflandırılmıştır. Bulgular, müdahale programlarının umut düzeylerini artırmayı amaçladığını ve genellikle olumlu etkiler sağladığını; ilişki çalışmalarının ise umut ile kaygı, motivasyon, akademik başarı ve öz-yeterlik arasındaki bağlantıları incelediğini göstermektedir. Kavramsal araştırmalar, umut kavramının tanımı ve eğitim bağlamında kuramsal çerçeveler geliştirmeyi; betimleyici çalışmalar ise demografik ve sosyal faktörlere göre umut düzeylerindeki farklılıkları ortaya koymayı hedeflemiştir. Genel olarak, alan müdahale ve ilişki çalışmalarına yoğunlaşılması, kavramsal ve betimleyici araştırmaların sınırlı olması, gelecekte kuramsal ve uygulamalı çalışmalara duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır. Bu durum, umut eğitiminin eğitim uygulamalarına sistematik bir şekilde entegre edilmesi için önemli bir yönlendirme sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Bilgiler eğitimi
• umut eğitimi
• literatür analizi

Etik Beyan

Çalışma, herhangi bir kurum ya da kuruluştan etik kurul izni alınmasını gerektiren bir nitelik taşımamaktadır.

The education of hope in social studies teaching: A literature analysis

Öz

This study aimed to examine the concept of hope in education and the research conducted in the field of hope education. The main research questions focused on the effectiveness of hope-based interventions in enhancing individuals’ hope levels, the relationships between hope and psychological or academic variables, and the scope and limitations of conceptual and descriptive studies in the field. The study was conducted through a systematic review of national and international literature, and the relevant studies were categorized according to their themes. The findings indicate that intervention programs aim to increase hope levels and generally produce positive effects, while relational studies investigate connections between hope and variables such as anxiety, motivation, academic achievement, and self-efficacy. Conceptual studies focus on defining the concept of hope and developing theoretical frameworks applicable in educational contexts, whereas descriptive studies aim to reveal differences in hope levels according to demographic and social factors. Overall, the field has primarily concentrated on intervention and relational studies, and the limited number of conceptual and descriptive studies highlights the need for further theoretical and applied research. This underscores the importance of systematically integrating hope education into educational practices.

Anahtar Kelimeler

• Social Studies education
• hope education
• literature review

Etik Beyan

This study did not involve any data collection from human or animal participants. It is based solely on the analysis of previously published studies, theses, and academic documents. Therefore, ethics committee approval was not required. The authors confirm that all research and publication ethics principles were fully observed throughout the study.

Kaynakça

1. Durmuş Alam, A. & Mohanty, A. (2024). Mutluluk Mühendisliği: Umut temelli müdahalenin Hintli okul öğrencilerinin yaşam memnuniyeti, öz değeri, ruh sağlığı ve akademik başarısı üzerindeki etkisi. Cogent Education, 11 (1). https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2341589
2. Aşik, F., Yildiz, A., Kilinç, S., Aytekin, N., Adali, R., & Kurnaz, K. (2023). Yapay Zekânın Eğitime Etkileri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(98), 2100–2107. https://doi.org/10.5281/zenodo.8307107
3. Bandura, A. (1994). Self‑efficacy. In V. S. Ramachandran (Ed.), Encyclopedia of Human Behavior (Vol. 4, pp. 71‑81). New York: Academic Press.
4. Barr, R.D., Barth, J.L. & Shermis, S.S., (1977). Denin the social studies. Bulletin No. 51 of the National Council for the Social Studies. National Council for the Social Studies, Arlington, VA. Birmingham, C. (2009). The disposition of hope in teaching. Teacher Education Quarterly, 36(3), 27–38.
5. Bowen, G., A. (2009). Document analysis as a qualitative research method, Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40, DOI:10.3316/QRJ0902027.
6. Bullough, R.V. (2011). Ethical and moral matters in teaching and teacher education. Teaching and Teacher Education: An International Journal of Research and Studies, 27(1), 21-28. Elsevier Ltd. Retrieved November 12, 2025 from https://www.learntechlib.org/p/196972/.
7. Bulut, M. A., Davarcı, M., Bozdoğan, N. K. & Sarpkaya, Y. (2024). Yapay zekanın eğitim üzerindeki etkileri. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(3), 976–986. https://doi.org/10.5281/zenodo.10909352
8. Deng Z, Yang R, Li N, Wei X & Li Y (2025) Umut terapisi umut getirir: Çinli lise birinci sınıf öğrencilerinin okula uyumunu artırmak için bir müfredat müdahalesinin ampirik çalışması. Önsöz. Psikoloji 16:1555364. doi: 10.3389/fpsyg.2025.1555364

9. Ekinci, N., & Yılmaz, R. (2022). Ortaokul Öğrencilerinin Umut Düzeylerini Arttırmaya Yönelik Bir Psikoeğitim Programının Etkililiğinin İncelenmesi. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 135-145. https://doi.org/10.47770/ukmead.1176549
10. Embalsado JV (2024) Locus-of-Hope Intervention in School: A Localized Strength-Based Mental Health Promotion Program. Int J Public Health 69:1607010. doi: 10.3389/ijph.2024.1607010
11. Güler, D., & Uz-Baş, A. (2023). Pozitif psikoloji uygulamaları ve umut üzerine bir değerlendirme. Psikoloji Dergisi, 38(2), 210–225.
12. Hanaylı, G., Öztürk, A., Baysan, S. & Vural, R. (2020). Sosyal Bilgilerin Doğası, Anlamı ve Nasıl Öğretildiği Üzerine Bir Durum Çalışması: Öğretmen Görüşleri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 210-238.
13. Herth, K. A. (1991). Development and refinement of an instrument to measure hope. Scholarly Inquiry for Nursing Practice, 5(1), 39–51. https://doi.org/10.1016/S0897-1897(08)60106-6
14. Lazarus, R. S. (1999). Stress and emotion: A new synthesis. Springer Publishing Company
15. Leontopoulou, S. (2020). Yeni yetişkinlerde refahın ölçülmesi: Olumlu gençlik gelişimi için PERMA çerçevesinin incelenmesi. Psikoloji: Yunan Psikoloji Derneği Dergisi, 25 (1), 72–93. https://doi.org/10.12681/psy_hps.25337
16. National Council for the Social Studies [NCSS] (2010). National curriculum standards for social studies: A framework for teachers, learning, and assessment. Silver Spring, MD: National Council for the Social Studies.
17. O’Shea, A., & O’Shea, C. (2024). Hope and school leadership for elementary school students. Journal of School Administration Research and Development, 9(1), 12 24. https://doi.org/10.32674/jsard.v9i1.5245
18. Özkan, U. B. (2022). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi. (5. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
19. Öztürk, C. (2009). Sosyal Bilgiler: Toplumsal Yaşama Disiplinlerarası Bir Bakış, C. Öztürk, (Editör), Sosyal bilgiler öğretimi demokratik vatandaşlık eğitimi. Pegem Akademi Yayınları, ss. 2-31.
20. Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press. https://openlibrary.org/books/OL32732157M/Flourish
21. Snyder, C. R. (1991). Hope and optimism. Free Press.
22. Snyder, C. R., Harris, C., Anderson, J. R., Holleran, S. A., Irving, L. M., Sigmon, S. T., Yoshinobu, L., Gibb, J., Langelle,
23. C., & Harney, P. (1991). The will and the ways: Development and validation of an individual-differences measure of hope. Journal of Personality and Social Psychology, 60(4), 570–585. https://doi.org/10.1037/0022-3514.60.4.570
24. Soysal, F.S.O., Isman, S.A., Seker, C., & Sogukkuyu, B. (2023). Effect of Hope-Focused Intervention Based on the
25. Creative Art Approach on the University Students’ Levels of Hope. International Journal of Progressive Education, 19(3), 82-100. https://doi.org/10.29329/ijpe.2023.546.5
26. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2000). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (2. Baskı). Seşkin Yayıncılık: Ankara.