Havacılık Profesyonellerinin Gözünden Emniyet: Bir Metafor Analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı sivil havacılık sektöründe faaliyet gösteren personellerin “Emniyet” kavramına ilişkin algılarını metafor yöntemi ile belirlenmesidir. Çalışma Türk Sivil Havacılık Sektöründe görev yapan 192 profesyonelle yürütülmüştür. Süreçte yarı yapılandırılmış bir anket formu oluşturulmuştur. Formda katılımcılardan “Bana Göre Emniyet ... Gibidir. Çünkü ...” ifadesini tamamlamaları talep edilmiştir ve toplanmıştır. Sektör profesyonellerinin “Emniyet” kavramına ilişkin düşünceleri içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Çalışmada “Emniyet” kavramına ilişkin olarak toplam 183 metaforun geliştirildiği görülmüştür. Bu metaforlardan 104 adeti farklı metaforlar olduğu tespit edilmiştir. Geliştirilen metaforlar sonucunda 9 ayrı kategori oluşturulmuştur. Bulgular, emniyet kavramının katılımcılar tarafından hem somut nesnelerle hem de soyut kavramlarla ilişkilendirildiğini göstermiştir. Öne çıkan metaforlar, emniyetin çok katmanlı, gelişime açık ve sektördeki operasyonel süreçler açısından kritik bir yapı olduğunu vurgulamaktadır. Bu araştırma sivil havacılık profesyonellerinin havacılık sektörünün en kritik unsuru olan “emniyet” kavramına yönelik sahip olduğu algılarının ortaya çıkarılması ve potansiyel olumsuzlukların giderilmesine yönelik katkı sağlaması bakımından önem arz etmektedir. Ayrıca alanyazında havacılık sektöründe emniyet kavramının metafor yöntemiyle incelenmesine dair çalışmaların sınırlı olması, çalışmanın özgünlüğünü ve bilimsel katkısını artırmaktadır. Bu araştırma gelecekte yapılacak çalışmalar için değerli bir veri kaynağı oluşturmakta ve sektörde emniyet kültürünün geliştirilmesine yönelik farkındalık yaratmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Havacılık
• emniyet
• algı
• emniyet kültürü
• metafor

Etik Beyan

Bu çalışma, ilgili kurum ve kuruluşların etik ilke ve kurallarına uygun olarak yürütülmüş olup, araştırma sürecinde herhangi bir etik ihlal gerçekleştirilmemiştir. Katılımcılardan elde edilen veriler gizlilik ve anonimlik esasları doğrultusunda işlenmiş, araştırmanın hiçbir aşamasında çıkar çatışmasına yol açacak bir uygulamaya yer verilmemiştir. Çalışmanın etik kurul onayı alınmıştır

Teşekkür

Bu çalışmanın hayata geçirilme sürecinde değerli katkı ve iş birlikleriyle sürece destek sağlayan tüm havacılık sektörü profesyonellerine teşekkür ederim

Safety Through the Eyes of Aviation Professionals: A Metaphor Analysis

Öz

The purpose of this research is to determine the perceptions of personnel working in the civil aviation sector regarding the concept of “Safety” using the metaphor method. The study was conducted with 192 professionals working in the Turkish Civil Aviation Sector. A semi-structured questionnaire was created for the process. Participants were asked to complete the statement “Safety is like... because...” and their responses were collected. The sector professionals' thoughts on the concept of ‘Safety’ were analyzed using content analysis. The study revealed a total of 183 metaphors related to the concept of “Safety.” Of these metaphors, 104 were identified as distinct metaphors. The developed metaphors resulted in the creation of 9 separate categories. The findings showed that the concept of safety was associated with both concrete objects and abstract concepts for participants. The prominent metaphors emphasize that safety is a multi-layered, open to development, and critical structure in terms of operational processes in the sector. This research is important in revealing the perceptions of civil aviation professionals regarding the concept of “safety,” which is the most critical element in the aviation sector, and contributing to the elimination of potential adverse outcomes. Furthermore, the limited number of studies in the literature examining the concept of safety in the aviation sector using metaphorical methods enhances the originality and scientific contribution of this study. This research provides a valuable data source for future studies and raises awareness regarding the development of a safety culture in the sector.

Anahtar Kelimeler

• Aviation
• safety
• perception
• safety culture
• metaphor

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with the ethical principles and guidelines of the relevant institutions and organizations, and no ethical violations occurred during the research process. The data obtained from participants were processed in line with confidentiality and anonymity principles, and no practice that could lead to a conflict of interest was employed at any stage of the study. Ethical approval for the study was obtained

Teşekkür

I extend my gratitude to all aviation industry professionals whose valuable contributions and collaborative support played a pivotal role in bringing this study to fruition.

Kaynakça

1. Akarca, T. A., Çobanoğlu, E. O., & Karataş, F. Ö. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının havacılığa ve havacılık-fen bilimleri ilişkisine dair metaforik algıları. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 39(3 100. Yıl Eğitim Sempozyumu Özel Sayı), 289–303. https://doi.org/10.7822/omuefd.808459
2. Akıncı, Z., & Sönmez, N. (2015). Engelli bireylerin erişilebilir turizm beklentilerinin değerlendirilmesine yönelik nitel bir araştırma. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(1), 97–113.
3. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2004). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı (3. baskı). Avcı Ofset.
4. Batuwangala, E., Silva, J., & Wild, G. (2018). The regulatory framework for safety management systems in airworthiness organisations. Aerospace, 5(117).
5. Bugaiko, D., Mammadov, R., & Akhmadov, K. (2024). Methods for risk assessment in the aviation safety management system. Electronic Scientific and Practical Publication in Economic Sciences, 24, 61–69.
6. Civil Aviation Authority Safety Regulation Group. (2002). CAP 712 safety management systems for commercial air transport operations: A guide to implementation.
7. Çoban, R., & Bükeç, C. M. (2024). Just culture in aviation: A metaphorical study on aircraft maintenance students. International Journal of Aviation, Aeronautics, and Aerospace, 11(1).
8. DHMİ. (2022). Havacılık terimler sözlüğü. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü Yayınları.

9. Doğan, M. A., Ayvalıoğlu, A., & Şimşek, Z. (2023). Havacılık yönetimi öğrencilerinin rezervasyon sistemine ilişkin algıları: Metafor analizi örneği. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 29–40. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1182940
10. Dönmez, K., & Uslu, S. (2018). İnsan faktörleri analiz ve sınıflandırma sistemi'nin (HFACS) literatürde yaygın kullanımının değerlendirilmesi. Journal of Aviation, 2(2), 156–176. https://doi.org/10.30518/jav.463607
11. European Union Aviation Safety Agency. (2025). Annual safety review.
12. Gerede, E. (2005). Havacılık emniyetinin artırılmasında önemli bir araç: Emniyet yönetim sistemi. Ulusal Havacılık Sempozyumu ve Çalıştayı.
13. Gerede, E. (2006). Havacılık emniyeti ve havacılık güvenliği kavramları arasındaki ilişki ve farkların belirlenmesine yönelik bir araştırma. İşletme İktisadi Enstitüsü Dergisi Yönetim, 17(54), 26–37.
14. Gündüz, Y. (2023). İstismarcı yönetim ile çalışanların emniyet davranışları arasındaki ilişkide lider-üye etkileşimi, psikolojik sermaye ve psikosoyal emniyet ikliminin etkisi: Sivil havacılık sektöründe bir araştırma (Tez No. 836169) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
15. Güneş, O. A., & Fırat, M. (2016). Açık ve uzaktan öğrenmede metafor analizi araştırmaları. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi AUAd, 2(3), 115–129.
16. Gürsel, S., Rodoplu, H., & Orhan, G. (2020). Havacılıkta emniyet kültürü geliştirme. International Social Sciences Studies Journal, 6(69), 3935–3944.
17. Hamane, S. (2016). Specificity of the use of metaphor by old Kabylians (70-90 years old) in their everyday social interraction–case study: The Kabylian minor community in Algeria. The Eurasia Proceedings of Educational & Social Sciences (EPESS), 5, 30–41.
18. ICAO. (2009). Safety management manual (SMM). Doc 9859.
19. ICAO. (2013). Safety management manual (SMM). Doc 9859.
20. ICAO. (2016). Annex 19: Safety management.
21. Janic, M. (2000). An assessment of risk and safety in civil aviation. Journal of Air Transport Management, 6, 43–50.
22. Karahan, G., & Sezer, H. N. (2023). Ön lisans öğrencilerinin otizme yönelik algilarinin metaforlar yardimiyla incelenmesi; Sivil havacilik ve kabin hizmetleri örneği. International Journal of Arts and Social Studies, 6(10), 111–131.
23. Karaırmak, Ö., & Berna, G. (2012). Metafor: Danışan ve psikolojik danışman arasındaki köprü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(37), 122–135.
24. Karanfil Mumlu, S., & Çoban, R. (2023, Eylül 21–23). Havacılık sektöründe duygusal emek kavramı: Kabin memurları üzerine metaforik bir araştırma [Tam metin]. 31. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi, İstanbul, Türkiye.
25. Köroğlu, Ö., Manav, S., & Karaca, K. Ç. (2018). Turizm rehberliği öğrencilerinin "Türk mutfaği" kavramina ilişkin algılarının metaforlar yöntemi ile belirlenmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimleri Dergisi, 10(2), 114–129.
26. Lakoff, G., & Johnsen, M. (2003). Metaphors we live by. The University of Chicago Press.
27. Lapesa Barrera, D. (2022). Aircraft maintenance programs. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-90263-6
28. McNaught, C., & Lam, P. (2010). Using Wordle as a supplementary research tool. The Qualitative Report, 15(3), 630–643.
29. Mendes, N., Vieira, J. G. V., & Mano, A. P. (2022). Risk management in aviation maintenance: A systematic literature review. Safety Science, 153.
30. Mendonca, F. A., & Carney, T. Q. (2017). A safety management model for FAR 141 approved flight schools. Journal of Aviation Technology and Engineering, 6(2), 33–49.
31. Netjasov, F., & Janic, M. (2008). A review of research on risk and safety modelling in civil aviation. Journal of Air Transport Management, 14, 213–220.
32. Okine, E. A., Zarei, E., & Roggow, B. J. (2024). Exploring the intellectual insights in aviation safety research: A systematic literature and bibliometric review. Safety Science, 170.
33. Öz, T. (2024). Exploring the impact of organizational behaviour on safety culture in aviation management: A qualitative study. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(11).
34. Reason, J., Hollnagel, E., & Pariès, J. (2006). Revisiting the "Swiss cheese" model of accidents. EUROCONTROL Agency.
35. Reason, J. (2016). Managing the risks of organizational accidents. Routledge.
36. Saatçi, G., & Aksu, M. (2020). Lisans düzeyinde turizm eğitimi alan yabancı uyruklu öğrencilerin koronavirüs algılarını metafor yolu ile tespit etmeye yönelik bir araştırma. Journal of Awareness, 5(4), 617–630.
37. SHGM. (2012). Emniyet yönetim sistemi: Temel esaslar (HAD/T-18). Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Yayınları Havaalanları Daire Başkanlığı; Pegem Akademik Yayıncılık.
38. Shyur, H. (2007). A quantitative model for aviation safety risk assessment. Computers & Industrial Engineering, 54, 34–44.
39. Stroeve, S., Smeltink, J., & Kirwan, B. (2022). Assessing and advancing safety management in aviation. Safety, 8(2). https://doi.org/10.3390/safety8020020
40. Şimşek, H., & Çulha Ünal, S. (2022). A conceptual overlook at the safety management system. Journal of Aviation Research, 4(2), 242–254. https://doi.org/10.51785/jar.1146449
41. Taşarer, E., Dilmaç, E., Kiper, V. O., & Türkay, O. (2025). Sonsuzluğa bir bilet: Teknofest katılımcılarının uzay turizmine ilişkin algılarının metafor analizi yoluyla incelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 22(2), 557–580. https://doi.org/10.24010/soid.1675486
42. Ustaömer, T. C., & Şengür, F. (2020). Havacılıkta emniyet kültürü: Reason'ın emniyet kültürü modelinin incelenmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 95–104. https://doi.org/10.18506/anemon.520721
43. Wiegmann, D. A., von Thaden, T. L., & Gibbons, A. M. (2007). A review of safety culture theory and its potential application to traffic safety. Improving Traffic Safety Culture in the United States, 113, 6–7.
44. Wiegmann, D. A., Wood, L. J., Cohen, T. N., & Shappell, S. A. (2022). Understanding the "Swiss cheese model" and its application to patient safety. Journal of Patient Safety, 18(2), 119–123.
45. Xiong, M., Wang, H., Wong, Y. D., & Hou, Z. (2024). Enhancing aviation safety and mitigating accidents: A study on aviation safety hazard identification. Advanced Engineering Informatics, 62, 2–13.
46. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
47. Yob, I. M. (2003). Thinking constructively with metaphors. Studies in Philosophy & Education, 22(2), 127–138.