Maske Bir Mesajdır: Farklı Dönemlerde Maskenin İletişimsel İşlevleri ve Anlamları

Öz

Bu çalışma, maskenin tarih boyunca yalnızca bir yüzü gizleme aracı değil, aynı zamanda toplumsal, kültürel ve iletişimsel anlamların taşıyıcısı olan çok katmanlı bir sembol olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmada, Marshall McLuhan’ın “araç mesajdır” önermesinden hareketle, maske bir medya aracı olarak ele alınmış; biçimi ve bağlamı aracılığıyla mesajın anlamını dönüştüren bir iletişim nesnesi olarak incelenmiştir. Araştırma, karşılaştırmalı tarihsel analiz, göstergebilimsel çözümleme ve tematik analiz yöntemleriyle yapılandırılmıştır. Bu doğrultuda, maskenin farklı tarihsel dönemlerdeki işlevleri beş başlık altında değerlendirilmiştir. Bu başlıklar: Antik tiyatro maskeleri, savaş maskeleri, Guy Fawkes-Anonymous örneği, pandemi maskeleri ve dijital maskeler olarak sıralanmıştır. Çalışmada, antik tiyatro maskelerinde kimliğin sahnelenmesi; savaş maskelerinde korku, güç ve kimlik performansının görünür hale gelişi; Guy Fawkes maskesinde politik direnişin sembolleşmesi; pandemi maskelerinde biyopolitik denetim ve dayanışma; dijital maskelerde ise kimliğin sanal yeniden üretimi tartışılmıştır. Çalışmanın bulguları, maskenin her dönemde iletişimsel bir arayüz işlevi gördüğünü göstermektedir. Maske, yalnızca yüzü gizleyen bir nesne değil, aynı zamanda kimliği, toplumsal düzeni ve anlamın üretimini biçimlendiren bir medya biçimidir. Tarih boyunca değişen biçimlerine rağmen, maskenin temel işlevleri; iletişimi dönüştürme, kimliği yeniden kurma ve anlamı görünür kılma olarak sabit kalmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Maske
• iletişim
• kimlik
• anlam üretimi

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul belgesi gerekmemektedir. Çalışmanın tüm sürecinde araştırma etik ve kurallarına uyulmuştur.

A Mask is a Message: The Communicative Functions and Meanings of Masks in Different Periods

Öz

This study reveals that the mask is not merely a tool for concealing the face throughout history, but also a multi-layered symbol that carries social, cultural, and communicative meanings. Drawing on Marshall McLuhan's proposition that “the medium is the message,” the study approaches the mask as a media tool, examining it as a communicative object that transforms the meaning of the message through its form and context. The research is structured using comparative historical analysis, semiotic analysis, and thematic analysis methods. Accordingly, the functions of masks in different historical periods are evaluated under five headings. These titles are: ancient theater masks, war masks, the Guy Fawkes-Anonymous example, pandemic masks and digital masks. The study discusses the staging of identity in ancient theater masks; the visibility of fear, power, and identity performance in war masks; the symbolization of political resistance in the Guy Fawkes mask; biopolitical control and solidarity in pandemic masks; and the virtual reproduction of identity in digital masks. The findings of the study show that the mask has served as a communicative interface in every period. The mask is not merely an object that conceals the face, but also a form of media that shapes identity, social order, and the production of meaning. Despite its changing forms throughout history, the mask's fundamental functions have remained constant: transforming communication, reconstituting identity, and making meaning visible.

Anahtar Kelimeler

• Mask
• communication
• ıdentity
• meaning production

Kaynakça

1. Ades, D. (1978). Dada and surrealism reviewed. Arts Council of Great Britain. Bozoğlu, B. (31.10.2023). Akustiği ile Ünlü Epidauros Antik Tiyatrosu. Arkeofili.com https://arkeofili.com/akustigi-ile-unlu-epidauros-antik-tiyatrosu/
2. Barthes, R. (1967). Elements of semiology. Hill and Wang.
3. Barthes, R. (1972). Mythologies. Hill and Wang.
4. Benjamin, W. (1968). Illuminations (H. Arendt, Ed.). Schocken Books
5. Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
6. British Heritage Travel. (n.d.). Remember, remember, the 5th of Nov: The life of gunpowder conspirator Guy Fawkes. Retrieved from https://britishheritage.com/history/guy-fawkes
7. Butler, J. (2004). Precarious life: the powers of mourning and violence. Verso.
8. Butler, J. (1990). Gender trouble: feminism and the subversion of identity. Routledge

9. Chandler, D. (2017). Semiotics: The Basics (3rd ed.). Routledge.
10. Coleman, G. (2014). Hacker, hoaxer, whistleblower, spy: the many faces of anonymous. Verso.
11. Csapo, E. & Slater, W. J. (1994). The context of ancient drama. Ann arbor: University of Michigan Press.
12. Demir, A. E. (2021). Biyopolitika: iktidar ve direniş Foucault, Agamben, Hardt-Negri. Mülkiye Dergisi, 45 (1), 285-292.
13. Dural, B. (2012). Antonio Gramsci ve hegemonya. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (39), 309-321.
14. Erdoğan, İ., ve Alemdar, K. (2005). Popüler kültür ve iletişim. Ütopya Yayınları.
15. Foucault, M. (1977). Discipline and punish: the birth of the prison. Pantheon Books.
16. Foucault, M. (1982). The subject and power. Critical Inquiry, 8 (4), 777–795.
17. Goffman, E. (1959). The presentation of self ın everyday life. Anchor Books.
18. Gramsci, A. (1971). Selections From The Prison Notebooks. (Q. Hoare & G. Nowell Smith, Eds.). International Publishers.
19. Güneş, A. (2012). Çağdaş bir çözümleme yöntemi: Göstergebilim. NWSA-HUMANITIES, 7 (2), 31-43. https://doi.org/10.12739/10.12739
20. Hall, S. (1980). Encoding/Decoding. In S. Hall, D. Hobson, A. Lowe & P. Willis (Eds.), Culture, Media, Language (pp. 128–138). Routledge.
21. Hamut, A. H. (2022). Medya ekoloji geleneği ve Türkiye’ye yansımaları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 20 (39), 47-76. https://doi.org/10.55842/talid.1110466
22. Hayden, S. (1.10.2024). Meta Overhauls “Horizon worlds” Avatar System for more Realistic representation. Roadtovr.com. https://www.roadtovr.com/meta-new-avatar-system-2024/
23. Hınız, G. & Yavuz, A. (2023). Yansıtıcı tematik analiz: Bir doktora tez çalışması örneği. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 19 (2), 388-408. https://doi.org/10.17244/eku.1300330
24. Imperıal War Museum. (n.d.). Gas Mask. Retrieved from https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/3559 Internet Archive, (3.15.2022). V for Vendetta. Retrieved from https://archive.org/details/v-for-vendetta-by-alan-moore-david-lloyd
25. Shields, J. (n.d.). 17th-century Plague Doctors were the stuff of nightmares. Howstuffworks.com. https://history.howstuffworks.com/european-history/plague-doctors.htm
26. Kavut, S. (2018). Goffman’ın benlik sunumu kuramı bağlamında sosyal medyada kimlik inşası: Instagram üzerine bir araştırma. Nosyon: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, (1), 1-12.
27. Kellner, D. (1995). Media culture: cultural studies, ıdentity and politics between the modern and the postmodern. Routledge.
28. Kimura Kami. (n.d.). Japanese mask, Samurai. Retrieved October 27, 2025 from https://kimurakami.com/blogs/japan-blog/samurai-mask
29. Mahoney, J. & Rueschemeyer, D. (2003). Comparative historical analysis in the social sciences. Cambridge University Press
30. McLuhan, M. (1964). Understanding media: the extensions of man. McGraw-Hill.
31. Moore, A. & Lloyd, D. (1988). V for Vendetta. DC Comics.
32. Mutlu, E. (2008). Kitle iletişim kuramları: Eleştirel bir giriş. Ütopya Yayınları.
33. National Archives, (11.10.2024). The flu pandemic of 1918. Retrieved from https://www.archives.gov/news/topics/flu-pandemic-1918
34. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E. & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16 (1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
35. Oskay, Ü. (1998). Kitle iletişiminin kültürel işlevleri: Eleştirel bir yaklaşım. İmge Kitabevi.
36. Papacharissi, Z. (2015). Affective publics: Sentiment, technology, and politics. Oxford University Press.
37. Pinterest.com. (n.d.). V For Vendetta. Retrieved November 2, 2025 from https://tr.pinterest.com/ayekslr/v-for-vendetta/
38. Researchgate. (n.d.). People marching towards the Parliament in the last scene of the film version. Retrieved from https://www.researchgate.net/figure/People-marching-towards-the-Parliament-in-the-last-scene-of-the-film-version-C-Warner_fig1_375934967
39. Sharpe, J. (2005). Remember, remember: Guy Fawkes and the gunpowder plot. History Today, 55(11), 126–131. Shutterstock. (n.d.). Guy Fawkes mask. Retrieved October 28, 2025 from https://www.shutterstock.com/tr/search/guy-fawkes-mask
40. Shutterstock. (n.d.). People wearing masks during the Covid-19 pandemic. Retrieved November 3, 2025 from https://www.shutterstock.com/tr/image-photo/crowd-people-wearing-medical-masks-coronavirus-1690179229
41. Skocpol, T. (1979). States and social revolutions: a comparative analysis of France, Russia and China. Cambridge University Press.
42. Snapchat. (n.d.). Examples of Digital Facial Expressions with Popular Snapchat Filters. Retrieved November 4, 2025 from https://www.snapchat.com/lens?locale=tr-TR
43. Taplin, O. (1993). Greek tragedy in action. University of California Press.
44. The British Museum. (n.d.). Examples of Medieval Knight Helmets with Peaks. Retrieved from https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1922-1010
45. The British Museum. (n.d.). Theatre mask. Retrieved from https://www.britishmuseum.org/collection/object/G_1842-0728-750
46. The Metropolitan Museum of Art. (n.d.). Terracotta roundels in the form of theatrical masks. Retrieved from https://www.metmuseum.org/art/collection/search/257407
47. The Metropolitan Museum of Art. (n.d.). Bronze helmet of Corinthian type. Retrieved from https://www.metmuseum.org/art/collection/search/256133
48. Turkle, S. (2011). Alone together: why we expect more from technology and less from each other. Basic Books. UK Cyber Security. (23.08.2023). What is “Anonymous” and what do they do? Unveiling the enigma of cyber activism. Retrieved from https://www.ukcybersecurity.co.uk/blog/news-advice/what-is-anonymous-and-what-do-they-do-unveiling-the-enigma-of-cyber-activism/
49. Winter, J. (1995). Sites of memory, sites of mourning: The great war ın European cultural history. Cambridge University Press.
50. Varol, E. & Varol, Ç, M. (2019). Kavram ve kuramlarıyla Marshall McLuhan’a bakış: günümüzün egemen medya araçları ekseninde bir değerlendirme. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5 (1), 137-158.
51. Vovolis, T. & Zamboulakis, P. (2012). The acoustical mask: sound aspects of ancient greek theatrical masks. Didaskalia: Journal For Ancient Performance, 9, 41–55.
52. Yalçın, İ. (2022). Performans olarak benlik: The Truman Show. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi (KİAD), (9), 204-224. https://doi.org/10.56676/kiad.1172014
53. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
54. Žižek, S. (2002). Welcome to the desert of the real! Verso.